Bakanlıkça hazırlanan eylem planında çocukları dijital ortamın zararlarından korumak ve faydalı şekilde kullanımını sağlamak için 5 yıllık yol haritası belirlendi.
Bakan Mahinur Özdemir Göktaş, eylem planının sunuşunda, çocukların erken yaşlarda dijital teknolojilerle tanışarak çevrim içi dünyada her geçen gün daha fazla vakit geçirdiğini belirtti.
Dijital dünyanın sınırsız ve kontrolsüz yapısının, çocuklar açısından önemli riskleri de beraberinde getirdiğine işaret eden Göktaş, şunları kaydetti:
"Çocuklar, dijital ortamdaki tehlikeleri yetişkinler kadar kolay ayırt edememekte ve çevrim içi dünyanın karmaşık yapısı içinde savunmasız kalabilmektedir. Bu nedenle, çocukların yüksek yararını temel alan bütüncül bir yaklaşımla hem risklerin önlenmesi hem de fırsatların güvenli biçimde değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu yaklaşım, yalnızca çocukların bireysel gelişimlerini değil, aynı zamanda dijital çağın vatandaşları olarak hak temelli, sorumlu ve bilinçli bireyler olarak yetişmelerini de kapsamaktadır.
Dijital alanın dinamik ve sürekli değişen doğası, çocukları koruma çabalarının da yenilikçi, esnek ve çok paydaşlı bir yapıda ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Bu doğrultuda, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı öncülüğünde hazırlanan 'Dijital Dünyada Çocukların Güçlendirilmesine Yönelik Eylem Planı (2026-2030)', Türkiye'nin çocuk koruma politikalarını dijital çağın gerekleriyle uyumlu hale getirmeyi amaçlayan stratejik bir belgedir."
Göktaş, bu eylem planının hazırlanmasında, birçok ulusal ve uluslararası strateji belgesi, eylem planı ve çalıştayın çıktıları doğrultusunda akademi, kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve özel sektörün katkı sunduğunu ve eylem planında dijital çağın dinamiklerini anlayan ve çocukların sesini yansıtan bir perspektif benimsendiğini ifade etti.
- 4 temel stratejik amaç üzerine kuruldu
Eylem planıyla çocukların dijital ortamlarda maruz kalabilecekleri çok yönlü risklerden korunması ve dijitalleşmenin sunduğu fırsatlardan bilinçli, güvenli ve üretken bir şekilde faydalanmaları amaçlanıyor.
Hedef kitle ise çocuklar, ebeveynler, bakımverenler, toplumun geneli, çocukla çalışan profesyoneller ve eğitimciler olarak belirlendi.
Eylem planı, "Farkındalık ve Bilinçlendirme", "Koruyucu ve Önleyici Mekanizmaların Geliştirilmesi", "Dijital Risklere Karşı Müdahale ve Destek Mekanizmalarının Güçlendirilmesi" ve "Yasal ve Kurumsal Düzenlemelerin Güçlendirilmesi" olmak üzere 4 temel stratejik amaç üzerine kuruldu.
"Farkındalık ve Bilinçlendirme" konusunda, çocuklara yönelik eğitim ve farkındalık çalışmaları yapılacak.
Bu kapsamda, bilişim teknolojileri ve internetin güvenli, bilinçli ve üretim odaklı kullanımı, yapay zeka farkındalığı, dijital okuryazarlık, dijital haklar ve etik, siber güvenlik, siber zorbalık, çevrim içi saygılı iletişim, kişisel verilerin korunması, teknoloji bağımlılığı ile dijital risklere karşı ihbar mekanizmaları konularında çocukların yaş ve gelişim düzeyine uygun eğitim içerikleri hazırlanacak ve eğitim programları uygulanacak.
Aynı konularda çocuklara yönelik söyleşi, seminer ve atölye çalışmaları gibi farkındalık faaliyetleri yürütülecek, afiş, broşür, kamu spotu, video ve rehber gibi bilgilendirici materyaller hazırlanacak.
Ayrıca çocukların birbirlerinden öğrenme süreçlerini desteklemek amacıyla dijital güvenlik, siber zorbalıktan korunma, teknoloji bağımlılığına karşı farkındalık konularında "akran liderliği" yaklaşımına dayalı eğitim programları hazırlanacak.
Çocukların dijital güvenlik, bilinçli internet ve sosyal medya kullanımı konularında farkındalıklarının artırılması amacıyla, okullarda dijital güvenlik kulüpleri kurulması sağlanacak, kısa film yarışmaları, drama atölyeleri, tiyatro gösterimleri, resim ve afiş yarışmaları gibi etkinlikler düzenlenerek çocukların hem bilinçlenmesi hem de aktif katılımı teşvik edilecek.
- Ebeveyn ve bakımverenler de bilinçlendirilecek
Ebeveyn ve bakımverenlerin bilinçlendirilmesine yönelik çalışmada ise bilişim teknolojilerinin ve internetin güvenli, bilinçli ve etik kurallar çerçevesinde kullanımı, yapay zeka farkındalığı, dijital haklar, siber güvenlik, siber zorbalık, kişisel verilerin korunması, teknoloji bağımlılığı, dijital okuryazarlık, dijital ebeveynlik ve dijital risklere karşı ihbar mekanizmaları konularında ebeveynler ve bakımverenlere yönelik eğitim modülleri oluşturulacak ve eğitimler gerçekleştirilecek.
Ayrıca, söyleşi, seminer, atölye, dijital uygulama gibi farkındalık faaliyetleri yürütülecek ve bilgilendirici materyaller hazırlanacak.
Çocukların yaş ve gelişim düzeylerine uygun dijital oyunlar ve bu oyunların seçiminde dikkat edilmesi gereken hususlar konusunda ebeveyn, bakımveren ve eğiticilere yönelik içerikler oluşturulacak. Eğitim Bilişim Ağı, Velivizyon Platformu, Halk Eğitim Merkezleri Bilişim Ağı gibi MEB'e bağlı platformlara dijital riskler konusunda bilinçlendirici yapımlarla dijital içerikler eklenecek.
- Eğitim sisteminde dijital okuryazarlık güçlendirilecek
Eğitim sisteminde dijital okuryazarlığın güçlendirilmesi kapsamında da bilişim teknolojilerinin ve internetin bilinçli ve güvenli kullanımı, dijital becerilerin güçlendirilmesi, kişisel verilerin korunması, siber güvenlik, siber risk ve tehditler, siber suç, siber zorbalık, teknoloji bağımlılığı, dijital haklar ile dijital okuryazarlık becerilerini içeren zorunlu dersler müfredata eklenecek ve ders içerikleri hazırlanacak.
Yükseköğrenimde dijital okuryazarlık ve güvenlik dersleri seçmeli ders veya herhangi bir dersin müfredatında konu olarak yer alacak.
Çocukla temas halinde olan personelin bilinçlendirilmesine yönelik dijital dünyanın riskleri, dijital okuryazarlık, güvenli dijital teknoloji kullanımı ve teknoloji bağımlılığıyla mücadele konularında çocukla çalışan farklı meslek gruplarına yönelik eğitim içerikleri hazırlanacak ve eğitimler verilecek.
- Toplum geneline yönelik bilinçlendirme çalışmaları yapılacak
Toplum geneline yönelik bilinçlendirme çalışmalarında ise dijital ebeveynlik, çocukların medyanın olası zararlı içeriklerinden korunması ve teknolojinin bilinçli kullanımı gibi konularda kamu spotu ve öncelikli yayın başvuruları hakkında tavsiye kararları alınacak.
Süreli yayınlarla hem ebeveynler hem de çocuklar dijital güvenlik, bilinçli medya kullanımı ve çevrim içi risklerden korunma konularında bilgilendirilecek.
Siber zorbalığın önlenmesi amacıyla, okullarda farkındalık eğitimleri düzenlenecek ve bu eğitimlerde yer alan içerikler kamu spotu formatına dönüştürülerek radyo, televizyon ve dijital medya platformlarında yayımlanacak.
Ailenin bütünlüğü ve sürekliliğiyle çocuk ve gençlerin fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimlerinin desteklenmesi bağlamında aile ve çocuk dostu yapımların teşvik edilmesi sağlanacak, geleneksel ve yeni medya araçlarıyla yeni yapımlar tasarlanırken içeriklerin ailelere ve çocuklara uygun olması gözetilecek.
Dijital riskler ve fırsatlar konusunda çocuklara ve ebeveynlere yönelik farkındalık kampanyaları ile eğitim faaliyetlerinin yaygınlaştırılması amacıyla çocuk hakları, siber güvenlik, medya okuryazarlığı gibi tematik alanlarda uzmanlaşmış sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği yapılacak.
Bakanlığın 2026-2030 dönemini kapsayan eylem planında, çocukların gelişim düzeylerine uygun, güvenli, erişilebilir ve çocuk haklarına saygılı dijital ortamların oluşturulması ve zararlı içeriklerin önlenmesi de hedefleniyor.
Buna göre, çocukların yaş, gelişim düzeyi ve özel gereksinimleri gözetilerek çocuk dostu dijital uygulama ve internet siteleri geliştirilecek.
Çocukların doğayla etkileşimlerini artırmak, sosyal-duygusal gelişimlerini desteklemek ve dijital bağımlılıkla mücadele etmek amacıyla gençlik kampları düzenlenmesi sağlanacak ve onların dijital ortam dışında zaman geçirmesini teşvik etmek için sanatsal, sportif ve kültürel içerikli etkinlikler yapılacak.
Eylem planının, "Dijital Risklere Karşı Müdahale ve Destek Mekanizmalarının Güçlendirilmesi" kısmında dijital ortamlarda risklerle karşılaşan çocuklara yönelik zamanında, erişilebilir, bütüncül ve çocuk dostu müdahale ve destek hizmetlerinin sunulması hedeflendi.
Bu doğrultuda çocuklara psikososyal ihtiyaçlarına uygun danışmanlık, yönlendirme ve iyileştirme mekanizmalarının güçlendirilmesi amaçlanıyor.
- Öğrencilerin dijital dünyada iyi oluşların artırılması için müdahale programları geliştirilecek
Ayrıca Milli Eğitim Bakanlığının (MEB) sorumluluğunda eğitimciler ve okul personeli için dijital risklere yönelik farkındalık ve müdahale eğitim programları geliştirilip uygulanacak.
Öğrencilerin, "dijital dünyada iyi oluşların" artırılmasına yönelik sınıf rehberliği programları ve müdahale programları geliştirilecek.
- Riskli içeriklere maruz kalan çocuklara psikososyal destek verilecek
Psikososyal destek alanında çalışan personelin niteliğinin artırılması için Danışmanlık Tedbiri Uygulama El Kitabı'nın içerisine, "bilişim teknolojilerinin güvenli kullanımı"na yönelik modül eklenecek ve uygulayıcılara eğitimler düzenlenecek.
Sağlıklı hayat merkezlerinde bağımlılık alanında çalışan tüm personele, çocuklarda erken tanı, müdahale ve yönlendirme konusunda eğitim verilecek.
Psikososyal destek programlarının geliştirilmesi için dijital şiddete veya riskli içeriklere maruz kalan çocuklara psikososyal destek programları uygulanacak.
- Çocukların dijital ortamda korunmasına yönelik mevzuat düzenlemeleri yapılacak
Eylem planının, "Yasal ve Kurumsal Düzenlemelerin Güçlendirilmesi"ne ilişkin bölümünde ise çocukların dijital ortamlarda maruz kalabilecekleri risklerden korunmalarını sağlamak amacıyla çocuk haklarını esas alan, çağın ihtiyaçlarına yanıt verebilen ve teknolojik gelişmelerle uyumlu yasal düzenlemeler geliştirmek ve bunların etkinliğini artıracak kurumsal yapıları güçlendirmek amaçlanıyor.
Bunun için çocuklara yönelik zararlı içeriklerin engellenmesi, kişisel verilerin korunması, dijital bağımlılıkla mücadele hususlarında standartlar ve mevzuat altyapısı oluşturulacak.
Çocukların dijital ortamda korunmasına yönelik mevzuat düzenlemeleri yapılması amacıyla 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun kapsamında, uluslararası düzenlemeler de dikkate alınarak, sosyal ağ sağlayıcılar ile dijital oyun sağlayıcıları veya dağıtıcılarına yönelik mevzuat güncellemeleri gerçekleştirilecek.
- Teknoloji bağımlılığıyla mücadele için yönerge oluşturulacak
Çocukların kişisel verilerinin korunmasına yönelik mevzuattaki eksiklikler tespit edilerek, gerekli çalışmalar yürütülecek.
Teknoloji bağımlılığıyla mücadele için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının merkez ve taşra teşkilatlarının görev, yetki ve sorumluluklarını belirleyen düzenleyici bir yönerge hazırlanacak.
Ayrıca kurum bakımında kalan çocukların telefon, internet ve sosyal-geleneksel medya kullanımına ilişkin standart bir uygulama rehberi geliştirilecek.