The Atlantic'te yayımlanan bir analize göre, küresel ekonomi giderek yapay zekaya daha bağımlı hale geliyor. Ancak yapay zeka patlaması, çoklu kriz için tasarlanmamıştı.
Teknolojiye ve onu destekleyen altyapıya trilyonlarca dolar yatırım yapılıyor. 2025'in son aylarında ABD'deki ekonomik büyümenin neredeyse tamamı yapay zeka yatırımlarından kaynaklandı. Bu durum, ideal koşullarda bile riskli kabul edilirken, mevcut şartlar bu riskleri daha da artırıyor.
Kırılgan tedarik zinciri ve Orta Doğu bağımlılığı
Yapay zeka tedarik zinciri; çipler, veri merkezleri ve enerji altyapısı gibi unsurlar üzerinden sınırlı sayıda bölgeye bağımlı. Özellikle Orta Doğu, bu sistemin kritik halkalarından biri konumunda. İran'daki savaş, bu yapıyı ciddi şekilde sarsmış durumda.
Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıklar, küresel enerji arzında büyük bir şok ihtimalini artırıyor. Bu durum, yapay zeka yatırımlarının hız kesmesine ve sektörde finansal baskının artmasına yol açabilir.
Yapay zeka balonu endişesi büyüyor
Son bir yıldır analistler, yapay zekada bir "balon" oluştuğu konusunda uyarıyor. Çok hızlı büyüyen yatırımların henüz sürdürülebilir bir iş modeline dönüşmemesi, riskleri artırıyor.
Büyümenin yavaşlaması veya teknolojinin beklentileri karşılayamaması durumunda bu balonun patlaması ve finansal sistemde zincirleme etkiler yaratması ihtimali öne çıkıyor.
Çip üretimi ve enerji bağımlılığı
Yapay zeka modellerinin eğitimi için gerekli ileri düzey çipler, büyük ölçüde Güney Kore ve Tayvan'daki birkaç şirket tarafından üretiliyor. Bu ülkeler ise enerji ihtiyaçlarının önemli bölümünü Basra Körfezi'nden karşılıyor.
Ayrıca çip üretimi için gerekli helyum, sülfür ve brom gibi kritik girdiler de büyük ölçüde bu bölgeden sağlanıyor. Bu durum, savaşın etkisini doğrudan teknoloji üretimine bağlıyor.
Hürmüz Boğazı ve küresel arz şoku
İran'daki savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı büyük ölçüde kapanmış durumda. Bu durum, dünya doğal gaz ihracatının yaklaşık beşte birini ve ham petrol ihracatının üçte birini etkiliyor.
Sadece bir ayda Brent petrol fiyatı yüzde 40 yükselirken, LNG fiyatları Avrupa ve Asya'da sert arttı. Helyum fiyatları da iki katına çıktı.
Maliyetler artıyor, karlılık düşüyor
Enerji fiyatlarındaki artış, veri merkezlerinin hem kurulumu hem de işletme maliyetlerini yükseltiyor. Daha pahalı çipler ve artan enerji giderleri, bu yatırımların karlılığını zayıflatıyor.
Yeterli çip tedarik edilememesi durumunda yeni veri merkezlerinin kurulumu durabilir veya mevcut tesisler atıl kalabilir.
Dev şirketler ve artan borç yükü
Microsoft, Google, Meta ve Amazon gibi büyük teknoloji şirketleri, yapay zeka yatırımları için yüz milyarlarca dolarlık harcamalar yapıyor.
Bu yatırımların finansmanı için şirketler yüksek miktarda borçlanmaya giderken, özel sermaye fonları ve finans kuruluşları da bu borçlara önemli ölçüde maruz kalmış durumda.
Piyasalarda değer kaybı başladı
Yıl başından bu yana Google, Meta, Microsoft, Amazon, Nvidia ve Oracle gibi büyük teknoloji şirketleri yüzde 8 ile 27 arasında değer kaybetti.
Aynı dönemde veri merkezi yatırımları için kullanılan borç miktarı da hızla artış gösterdi.
İş modeli tartışmalı
Yapay zeka şirketlerinin gelir modeli de sorgulanıyor. Bu şirketler kullanıcılarından "token" bazlı ücret alıyor. Ancak teknolojinin gelişmesiyle bu maliyetlerin hızla düşmesi, gelirlerin de baskı altında kalmasına yol açıyor.
Bu durum, veri merkezlerinin ürettiği değerin zamanla azalmasına neden oluyor.
Savaşın fiziksel ve finansal riskleri
Veri merkezleri yüksek enerji tüketimi ve büyük fiziksel yapıları nedeniyle güvenlik açısından da risk altında. İran'ın bazı veri merkezlerini hedef aldığı saldırılar, bu riskleri somut hale getirdi.
Ayrıca Orta Doğu'daki yatırımcıların finansal gücünün zayıflaması, sektöre akan sermayeyi de azaltabilir.
Zincirleme kriz senaryosu
Enerji fiyatlarının yüksek kalması, yatırımcı fonlarının azalması ve şirketlerin borçlarını çevirmekte zorlanması durumunda, teknoloji değerlemelerinde sert düşüşler görülebilir.
Bu süreç, finansal piyasalardan reel ekonomiye kadar geniş bir alanda etkili olabilir.
Bazı senaryolarda veri merkezi yatırımlarının daha kontrollü yavaşlaması, büyük bir krizi önleyebilir. Ancak mevcut büyüme hızının sürdürülebilir olmadığına dair güçlü işaretler bulunuyor.
Kırılgan ve aşırı bağımlı bir sistem
Yapay zeka sektörü, hızlı büyüme uğruna tedarik güvenliği, enerji bağımsızlığı ve finansal sürdürülebilirlik gibi unsurları geri plana attı.
Bu nedenle, sistemin küçük şoklara karşı bile oldukça kırılgan olduğu ve olası bir aksaklığın geniş çaplı ekonomik sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor.