Tarım ve Orman Bakanlığı'nın bugün Resmi Gazete'de yayımladığı yeni Bitki Karantinası Yönetmeliği, sahada görev yapan inspektörlerin yetki alanını genişletirken denetim süreçlerini de köklü biçimde yeniledi. 2011 tarihli eski düzenlemeyle kıyaslandığında öne çıkan en dikkat çekici yenilik, GDO denetimi ilk kez bitki karantinası yönetmeliğine girdi. Tohumluklar başta olmak üzere belirli ürünler için GDO analizi zorunlu hale getirilirken, tüm işlemlerin dijital sisteme taşınması ve inspektörlerin görev alanının ülke içi dolaşımı da kapsayacak şekilde genişletilmesi de yeni düzenlemenin öne çıkan değişiklikleri arasında yer alıyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 6 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımladığı yeni Bitki Karantinası Yönetmeliği, sahada görev yapan inspektörlerin çalışma biçimini ve yetki alanını önemli ölçüde değiştirdi. 2011 tarihli eski düzenlemeyle kıyaslandığında, inspektörlerin hem görev tanımının genişlediği hem de dijital sisteme geçişle birlikte iş yapış biçimlerinin köklü biçimde yenilendiği görülüyor.
Görev tanımına "ülke içi dolaşım" eklendi
Yeni yönetmeliğin inspektörler açısından getirdiği en temel değişikliklerden biri, görev tanımının kapsamının genişletilmesi oldu. Eski yönetmelikte inspektörün görevi; giriş, çıkış ve transit geçişlerde bitki sağlığı kontrolü yapmak olarak tanımlanmıştı. Yeni düzenlemede bu tanıma ülke içinde dolaşım ibaresi de eklendi. Böylece inspektörlerin yetki ve sorumluluk alanı, sınır kapılarının ötesine geçerek ülke içindeki süreçleri de kapsıyor hale geldi.
Tüm işlemler artık dijital sistemden yürütülecek
Yeni yönetmeliğin inspektörler açısından en somut değişikliği, tüm iş ve işlemlerin Bitki Karantinası Kayıt ve Takip Sistemi (BKKTS) üzerinden yürütülmesi zorunluluğunun getirilmesi. Başvurulardan bildirimlere, uygunluk yazılarından engelleme formlarına kadar tüm süreçler artık bu dijital platform üzerinden yürütülecek. Eski yönetmelikte böyle bir dijital altyapıya hiç yer verilmemişti. Bu değişiklik, inspektörlerin sahada kağıt üzerinden yürüttüğü pek çok işlemi elektronik ortama taşıması anlamına geliyor.
Yeni denetim alanları: onaylı kontrol yeri ve yediemin
Yeni yönetmelik, inspektörlerin sahada denetleyeceği alan türlerini de genişletti. Eski düzenlemede yer almayan onaylı kontrol yeri ve yediemin alanı kavramları mevzuata girdi. İnspektörler artık bu alanların karantina şartlarını karşılayıp karşılamadığını da denetlemekle yükümlü. Gümrük memuru nezaretinde yapılacak bu denetimlerde uygun bulunmayan alanlar için gerekçeli tutanak düzenlenerek ithalatçıya ve ilgili gümrük idaresine bildirim yapılacak.
Sahte sertifika tespitinde yeni prosedür
Yeni yönetmelik, sahte Bitki Sağlık Sertifikası tespit edilmesi durumunda inspektörlerin izleyeceği yolu da ilk kez açıkça düzenledi. Eski metinde bu durum için herhangi bir prosedür öngörülmemişti. Yeni düzenlemeye göre sahte sertifika tespit edildiğinde işlemler derhal durduruluyor, sevkiyat iade sürecine alınıyor ve sonradan ibraz edilecek belgeler hiçbir koşulda kabul edilmiyor. Bu hüküm, inspektörlere bu tür durumlarda daha net ve bağlayıcı bir çerçeve sunuyor.
Laboratuvar uzmanı tanımı ilk kez yapıldı
Yeni yönetmelik, inspektörlerin numune göndereceği laboratuvarlarda çalışan uzmanların niteliklerini de ilk kez ayrıntılı biçimde tanımladı. Buna göre laboratuvar uzmanlarının üniversitelerin bitki koruma bölümlerinden mezun olması ve entomoloji, nematoloji, mikoloji, viroloji, bakteriyoloji veya herboloji alanlarında en az yüksek lisans derecesine sahip bulunması gerekiyor. Bu tanım eski yönetmelikte hiç yer almıyordu.
Yüksek riskli bitki kavramı mevzuata girdi
Yeni yönetmeliğin getirdiği bir diğer önemli yenilik, yüksek riskli bitki kavramının mevzuata eklenmesi. Henüz karantina listesine girmemiş olmakla birlikte ön değerlendirmede ülkemiz açısından kabul edilemez düzeyde risk taşıdığı tespit edilen bitki, bitkisel ürün ve diğer maddeler bu kapsama giriyor. Bakanlık bünyesinde kurulacak özel bir komisyon bu ürünleri değerlendirecek ve alınması gereken bitki sağlığı önlemlerini belirleyecek. Bu kavram eski yönetmelikte hiç yer almıyordu.
GDO denetimi ilk kez bitki karantinası düzenlendi
Eski yönetmelikte genetik yapısı değiştirilmiş organizma konusuna hiç yer verilmezken, yeni düzenleme GDO denetimini de kapsama aldı. Tohumluklar başta olmak üzere belirli ürünler için GDO analizi zorunluluğu getirildi. GDO ile bulaşık bulunan ürünlerin girişine izin verilmeyeceği açıkça hükme bağlandı. GDO analizleri, Bakanlıkça yetkilendirilmiş laboratuvarlarda gerçekleştirilecek.
İthalat sonrasında Bitki Pasaportu zorunlu hale geldi
Yeni yönetmeliyle birlikte ithalat gerçekleştikten sonra belirli ürünlere Bitki Pasaportu eşlik etmesi zorunluluğu da getirildi. Pasaport sistemi kapsamındaki bitki, bitkisel ürün ve diğer maddelerin ithalatının ardından bu belgenin ürüne eşlik etmesi yasal zorunluluk haline geldi. Bu düzenleme de eski yönetmelikte yer almıyordu.
İtiraz sürecine video konferans imkanı
Numune analiz sonuçlarına itiraz sürecinde de önemli bir kolaylık getirildi. Yeni yönetmelik, itiraz sahibinin talep etmesi durumunda komisyon toplantısının video konferans yöntemiyle yapılabilmesine olanak tanıdı. Bu sayede itiraz sürecinin daha hızlı ve erişilebilir biçimde yürütülmesi hedefleniyor. Eski düzenlemede böyle bir imkan öngörülmüyordu.
Yönetmelik 6 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı ancak hükümler yayım tarihinden 90 gün sonra yürürlüğe girecek. Yönetmeliğe erişmek için tıklayınız.