Anayasa Mahkemesi Neden İptal Etti?
Düzenlemenin temelinde Anayasa Mahkemesi'nin 10 Temmuz 2025 tarihli ve E: 2022/107, K: 2025/146 sayılı kararı yatıyor. Mahkeme bu kararıyla 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu'nun 10. maddesinin on sekizinci fıkrasında yer alan "yönetmelikle" ibaresini Anayasa'ya aykırı bularak iptal etti.
Anayasa Mahkemesi'ne göre hakim ve savcı yardımcılarının eğitim ve sınav esasları yönetmelikle değil doğrudan kanunla düzenlenmesi gereken bir alan. İptal kararı 9 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı ve dokuz ay sonra yürürlüğe girecek şekilde hüküm kuruldu. Bu süre dolmadan yasal boşluğun doldurulması zorunlu hale geldi.
Eğitimde Hangi Konular Yer Alacak?
12. Yargı Paketi ile hakim ve savcı yardımcılarına verilecek eğitim konuları ilk kez kanun metninde tek tek sayılıyor. Buna göre adli yargı hakim ve savcı yardımcıları ile idari yargı hakim yardımcılarına ilgisine göre şu alanlarda eğitim verilecek:
Anayasa ve insan hakları hukuku, ceza hukuku, özel hukuk, idare hukuku, vergi hukuku ve usul hukuku temel hukuk eğitimi kapsamında yer alıyor. Bunların yanı sıra duruşma yönetimi, karar ve gerekçeli karar yazımı ile adalet hizmetlerinin yönetimi ve denetimi mesleki beceri konuları olarak belirleniyor. Uluslararası kuruluşlar ve sözleşmeler, sık karşılaşılan davalar ve kişisel gelişim de eğitim programında yer alıyor.
Yazılı Sınav Nasıl Yapılacak?
Yazılı sınavlarda eğitim verilen konulardan soru sorulacak. Sınavlar yüz tam puan üzerinden değerlendirilecek. Bu düzenlemeyle daha önce yönetmeliğe bırakılan değerlendirme sistemi kanun güvencesine kavuşuyor.
Mazeret sınavına ilişkin de ayrıntılı hükümler getiriliyor. Mazereti sebebiyle yazılı sınavlara katılamayan hakim ve savcı yardımcıları, mazeretlerinin ortadan kalktığı günden itibaren en geç beş iş günü içinde Türkiye Adalet Akademisi'ne bildirimde bulunmak zorunda olacak. Yazılı sınav kurulunca mazereti haklı görülenlerin sınavı Akademi tarafından belirlenen tarihte yapılacak. Sınav sonuçları yazılı sınav kurulunca tutanağa bağlanarak Akademi'ye teslim edilecek.
Sözlü Sınavda Neler Değerlendirilecek?
Sözlü sınavda hakim ve savcı yardımcısının dört temel başlık üzerinden değerlendirilmesi öngörülüyor.
Eğitim konularına ilişkin mevzuat, içtihat ve uygulama bilgisi birinci değerlendirme kriteri olarak belirleniyor. Mesleki yeterlilik, hukuki meseleleri kavrama, çözme ve ifade etme yeteneği ikinci kriter olarak öne çıkıyor. Özgüven, temsil kabiliyeti ve davranışların mesleğe uygunluğu üçüncü kriter olarak sayılıyor. Türkçeyi etkin kullanma becerisi ile genel kültür ve yetenek düzeyi ise dördüncü değerlendirme başlığını oluşturuyor.
Her bir kriter yirmi beşer puan üzerinden değerlendirilerek sözlü sınav toplamda yüz puan üzerinden yapılacak. Kurul üyelerinin her birinin verdiği puan ayrı ayrı tutanağa geçirilecek; sözlü sınav puanı üyelerin verdikleri puanların aritmetik ortalamasıyla belirlenecek.
Mazeret sınavına ilişkin yazılı sınavla paralel bir düzenleme sözlü sınav için de getirildi. Mazereti sebebiyle sözlü sınava katılamayanlar da beş iş günü içinde Akademi'ye bildirimde bulunmak zorunda olacak.
Bu düzenleme yargı bağımsızlığı ve hukuki güvenlik açısından kritik bir adım niteliği taşıyor. Daha önce yönetmelikle düzenlenen eğitim ve sınav esasları yürütme organının tek taraflı müdahalesine açıktı. Kanun güvencesine kavuşturulmasıyla bu alanın yürütme organının takdir yetkisi dışına çıkarılması sağlanıyor.
Öte yandan sözlü sınavda değerlendirme kriterlerinin ve puan dağılımının kanunda açıkça belirlenmesi keyfi uygulamaların önüne geçilmesi açısından da önem taşıyor.
MADDE METNİ
"MADDE 9- 24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununun 10 uncu maddesinin mevcut üçüncü, ondördüncü ve onbeşinci fıkralarından sonra gelmek üzere sırasıyla aşağıdaki fıkralar eklenmiş, mevcut onikinci fıkrasında yer alan 'onaltıncı' ibaresi 'ondokuzuncu' şeklinde ve mevcut onsekizinci fıkrasında yer alan 'sözlü sınavlara ilişkin hususlar Türkiye Adalet Akademisince çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.' ibaresi 'sözlü sınavlara ilişkin diğer hususlar Türkiye Adalet Akademisince çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.' şeklinde değiştirilmiştir.
Adli yargı hakim ve savcı yardımcıları ile idari yargı hakim yardımcılarına ilgisine göre; Anayasa ve insan hakları hukuku, ceza hukuku, özel hukuk, idare hukuku, vergi hukuku ve usul hukuku alanları ile duruşma yönetimi, karar ve gerekçeli karar yazımı, adalet hizmetlerinin yönetimi ve denetimi, uluslararası kuruluşlar ve sözleşmeler, sık karşılaşılan davalar ve kişisel gelişim konularında eğitim verilir.
Yazılı sınavlarda eğitim verilen konulardan soru sorulur. Sınavlar, yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Mazereti sebebiyle yazılı sınavlara katılamayan hakim ve savcı yardımcıları, mazeretlerinin ortadan kalktığı günden itibaren durumlarını en geç beş iş günü içinde Türkiye Adalet Akademisine bildirir. Yazılı sınav kurulunca mazereti haklı görülenlerin yazılı sınavı, Akademi tarafından belirlenen tarihte yapılır. Yazılı sınav sonuçları, yazılı sınav kurulunca tutanağa bağlanır ve Akademiye teslim edilir.
Sözlü sınavda hakim ve savcı yardımcısının;
a) Eğitim konularına ilişkin mevzuat, içtihat ve uygulama bilgisi,
b) Mesleki yeterliliği, hukuki meseleleri kavrama, çözme ve ifade etme yeteneği,
c) Özgüveni, temsil kabiliyeti ve davranışlarının mesleğe uygunluğu,
ç) Türkçeyi etkin bir şekilde kullanma becerisi ile genel kültür ve yetenek düzeyi,
değerlendirilir. Sözlü sınav, bu fıkrada belirtilen hususların her biri yirmibeşer puan üzerinden değerlendirilerek yapılır. Sözlü sınav kurulunun her bir üyesi tarafından verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir. Sözlü sınav puanı, üyelerin yüz üzerinden verdikleri puanların aritmetik ortalamasıdır. Sözlü sınav sonuçları, sözlü sınav kurulunca tutanağa bağlanır ve Akademiye teslim edilir. Mazereti sebebiyle sözlü sınava katılamayan hakim ve savcı yardımcıları, mazeretlerinin ortadan kalktığı günden itibaren durumlarını en geç beş iş günü içinde Türkiye Adalet Akademisine bildirir. Sözlü sınav kurulunca mazereti haklı görülenlerin sözlü sınavı, Akademi tarafından belirlenen tarihte yapılır."
MADDE GEREKÇESİ
"Anayasa Mahkemesi, 10/7/2025 tarihli ve E: 2022/107, K: 2025/146 sayılı kararıyla 2802 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin on sekizinci fıkrasında bulunan 'yönetmelikle' ibaresini Anayasaya aykırı bularak iptal etmiş ve iptal kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine hükmetmiştir. Bu karar, 9/12/2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Maddeyle, Anayasa Mahkemesinin kararı dikkate alınarak Türkiye Adalet Akademisince verilecek eğitim konuları ile yapılacak sınavlara ilişkin usul ve esaslar belirlenmektedir. Öte yandan, sınavların yüz tam puan üzerinden değerlendirilmesi kabul edilmekte ve mazereti sebebiyle sınavlara katılamayan hakim ve savcı yardımcıları bakımından yapılacak mazeret sınavına ilişkin hükümler de ihdas edilmektedir."