Düzenleme takdir hakkı kapsamındadır
3423 sayılı Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesi Hakkında Kanun ile Bakanlıkça uygun bulunan alanlarda, çalışma saati göz önünde bulundurulmaksızın parça başı ücret ödenerek mal ve hizmet üretimi yaptırılabileceği, her personelin bir ayda alacağı parça başı ücret toplamının, asgari ücretin iki aylık tutarından fazla olamayacağı, uygulama ile ilgili hususların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle düzenleneceği hükme bağlanmak suretiyle, kurulan döner sermaye işletmelerinde elde edilecek karın dağıtımının, hangi personele, ne oranda yapılacağının belirlenmesi konusunda idareye takdir yetkisi tanındığı anlaşılmaktadır.
Döner sermaye işletmelerinde herhangi bir ticari veya ekonomik amaç yoktur
3423 sayılı Kanun uyarınca kurulan döner sermaye işletmelerinde uygulamalı olarak yapılan eğitim sonucunda ortaya çıkan mal ve hizmetten dolayı kar edilmesinin amaçlanmadığı, bu atölyelerde yapılan işlerin uygulamalı eğitimin yapılması için bir araç olduğu, herhangi bir ticari veya ekonomik amacının olmadığı tabiidir.
Uyuşmazlık konusu Yönetmelik hükmü ile parça başı ücret ödenmek suretiyle yaptırılacak mal veya hizmet üretiminde çalışan personelden, eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfındaki personel için, asgari ücretin iki aylık tutarından, teknik hizmetler sınıfındaki personel için, asgari ücretin bir buçuk aylık tutarından, diğer hizmet sınıfındaki personel için, asgari ücretin bir aylık tutarından fazla olamaz şeklinde, personelin hizmet sınıfına göre farklı ödeme biçimi getirilerek, bu suretle personelin üretim sürecindeki katkılarının dikkate alındığı, ayrıca; Yönetmelik'te belirtilen söz konusu parasal hakların, ek ödeme niteliğinde olduğundan, fiili katkı karşılığında ödenmesi gerektiği de açıktır.
T.C.
DANIŞTAY
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No: 2022/5067
Karar No: 2025/5915
DAVANIN KONUSU:
Kocaeli ili, ... Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinde sayman olarak göreve yapan davacı tarafından; parça başı ücret tutarının, asgari ücretin bir aylık tutarıyla sınırlı olarak ödenmesi üzerine, 20/10/2006 tarih ve 26325 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Döner Sermaye İşletmelerinde Üretimi Teşvik Primi Dağıtımı, Parça Başı Üretim, Atölye ve Tesislerin Özel Sektörle İşbirliği Yapılarak İşletilmesi Hakkında Yönetmeliğin "Üretimde Çalışma ve Ücret Esasları" başlıklı 8. maddesinin beşinci fıkrasının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI:
Kocaeli ili, ... Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinde sayman (muhasebe yetkilisi) olarak görev yaptığı; Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda ve kurumlarda kurulan döner sermaye işletmelerine ilişkin usul ve esasların, 3423 sayılı Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesi Hakkında Kanun ile düzenlendiği, anılan Kanun'un 1. maddesinin ikinci fıkrasına dayanılarak yürürlüğe konulan dava konusu Yönetmeliğin 8. maddesinin beşinci fıkrasında, parça başı ücret ödenmek suretiyle yaptırılacak mal veya hizmet üretiminde çalışan eğitim ve öğretim hizmetler sınıfındaki her bir personelin bir ayda alacağı ücret toplamının asgari ücretin iki aylık tutarından, teknik hizmetler sınıfındaki personelin bir buçuk aylık tutarından, diğer hizmet sınıflarındaki personelin ise bir aylık tutarından fazla olamayacağının kurala bağlandığı; anılan Yönetmelik'te saymanın, döner sermaye işletmesinin mali ve muhasebe işlemlerini yürüten ve Sayıştaya hesap vermekle yükümlü kişi şeklinde tanımlandığı; Yönetmeliğin 5. maddesinin üçüncü fıkrasıyla, üretimi teşvik priminde dağıtılacak karın %25'inin idari personele (%5'i tek başına saymana) verilmesi öngörüldüğü halde, dava konusu 8. maddesinin beşinci fıkrasıyla, daha az öneme sahip olan ve alabileceği ücret "asgari ücretin bir aylık tutarı ile sınırlandırılan diğer hizmet sınıfları" kategorisine dahil edildiği, 3423 sayılı Kanun'un 1. maddesinde, "Her personelin bir ayda alacağı parça başı ücretin toplamı, asgari ücretin iki aylık tutarından fazla olamaz." kuralına yer verilerek parça başı ücret için üst sınır öngörüldüğü halde, Yönetmelik ile saymanlar için Kanun'da olmayan yeni bir üst sınır getirildiği; Yönetmelik'te, üretimi teşvik primi yönünden saymanların harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi ve bölüm şefleriyle aynı kategoride yer almasına rağmen, parça başı üretimde ayrı kategoride yer aldığı; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında saymanlık görevinin, harcama yetkilisi ile eşdeğer olduğu; buna göre, idari personel olan harcama yetkilisi ile aynı kategoride yer alması gerekirken, yardımcı hizmetler sınıfındaki personel ile aynı kategoride değerlendirilerek saymanlık görevinin önemsiz sayıldığı; ayrıca, eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfında olup idari görev yapan müdür, müdür yardımcısı gibi personele iki asgari ücret tutarında ödeme yapılırken, saymanlara bir asgari ücret tutarı kadar ödeme yapılmasını öngören dava konusu düzenlemenin 3243 sayılı Kanun'un 1. maddesine, eşit muamele ilkesine, hakkaniyete ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI:
Parça başı ücret ile ilgili çalışma ve ücret esaslarının dava konusu Yönetmelik ile düzenlendiği, atölyede fiilen üretimde çalışan personele, Kanun'a uygun bir şekilde, azami ücret verilmesi esas alınarak, hangi hizmet sınıfındaki personelin, en fazla ne kadar parça başı ücret alacağının açık bir şekilde ifade edildiği, Bakanlığa bağlı döner sermaye işletmelerinin istisnalar hariç, 3423 sayılı Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesi Hakkında Kanun'a göre kurulduğu, Kanun'un gerekçesinde; döner sermayelerin amaç ve faaliyetlerinin, çalışanlara fayda sağlamak veya finansal bir hareketliliğin izlenmesi yerine, uygulamalı mesleki eğitim olduğunun belirtildiği, 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu yerine, 2003 yılında çıkarılan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile saymanların sorumluluklarının, yapılan iş ve işlemlerinin içeriklerinden kaldırılarak, gerçekleştirme görevlisi ile harcama yetkililerine verildiği, 3423 sayılı Kanun'a göre kurulan döner sermaye işletmelerinin, diğer bakanlıklarda faaliyet gösteren döner sermaye işletmelerinden ayrıldığı en önemli noktanın, iktisadi faaliyetler değil, iktisadi faaliyetlere bağlı uygulamalı eğitim yapılmasının olduğu; esas olan eğitim olup, işletmeciliğin ikinci planda kaldığı, bu nedenle Yönetmelik'te de, eğitimcilere pozitif ayrımcılık getirildiği, eğitim ve öğretim faaliyetleri için istihdam edilen öğretmenlerin, döner sermaye işletmesi bulunan okullarda, atölyede döner sermaye kapsamında öğrencilere gerçek iş üzerinde uygulama yaptırmaları ve üretime katılmalarının da gerektiği, 5018 sayılı Kanun'da görevleri sayılan saymanların ise eğitim faaliyetiyle bir ilgilerinin bulunmadığı belirtilerek, yapılan işin niteliği, mal ve hizmet üretimine katkı gibi unsurlar dikkate alındığında, dava konusu düzenlemenin Kanun'un amacına ve hukuka uygun olduğu; ayrıca daha önce açılan benzer bir davanın da Danıştay Onbirinci Dairesinin 15/10/2014 tarih ve E:2010/5188, K:2014/5755 sayılı kararıyla reddedildiği belirtilerek, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ: Anayasa'nın 128. maddesinde kamu görevlilerinin hakları, aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenmesinin kurala bağlandığı; Anayasa Mahkemesinin 13/09/2023 tarih ve E:2022/102, K:2023/154 sayılı kararında da belirtildiği üzere, memurların mali ve sosyal haklarının miktarının/oranının (aynı şekilde bu haklarda yapılacak kısıtlamaların/kesintilerin) kanunla düzenlenmesinin Anayasal bir zorunluluk olduğu; 3423 sayılı Kanun'un 1. maddesinde, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okulların döner sermaye işletmelerinde mal ve hizmet üretimi yapan personele asgari ücretin iki katını geçmemek üzere parça başı ücret ödenmesi öngörülmekle birlikte, bu ödemenin sadece tavan tutarının kanunla belirlendiği, "miktarının veya oranının" ise kanunla düzenlenmediği ve bu hususun Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliğe bırakıldığı; bu durumun Anayasa'nın 128. maddesindeki "kanunilik" koşuluna ve Anayasa Mahkemesinin söz konusu kararının gerekçesine aykırı olduğundan bahisle, söz konusu düzenlemede yer alan "yönetmeliklerle düzenlenir" ibaresinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulması gerektiği; Anayasa Mahkemesine başvurulmaması halinde, işin esasına ilişkin olarak, 3423 sayılı Kanun'un 1. maddesi uyarınca, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullardaki döner sermaye işletmelerinde görev yapan personele ödenecek ücretlere ilişkin usul ve esasların belirlenmesi hususunda idarenin takdir ve düzenleme yetkisinin olduğu; Yönetmeliğin dava konusu hükümlerinin de, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak idareye tanınan takdir yetkisi çerçevesinde düzenlendiği ve söz konusu düzenlemede açık bir takdir hatasının bulunmadığı; saymalanların parça başı ücret ödemelerinin artırılması veya eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı ile teknik hizmetler sınıfında görev yapan personel ile aynı kategoride ücretlendirilmesi hususunda idarenin yargı kararıyla da zorlanmasının mümkün bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ: Dava; 20/10/2006 tarih ve 26325 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, Milli Eğitim Bakanlığı Döner Sermaye İşletmelerinde Üretimi Teşvik Primi Dağıtımı, Parça Başı Üretim, Atölye ve Tesislerin Özel Sektörle İşbirliği Yapılarak İşletilmesi Hakkında Yönetmeliğin, "Üretimde Çalışma ve Ücret Esasları" başlıklı 8. maddesinin beşinci fıkrasının iptali istemiyle açılmıştır.
3423 sayılı Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesi Hakkında Kanun'un 1 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmüne dayanılarak ve Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okul ve kurumların bünyesinde 3/6/1938 tarihli ve 3423 sayılı Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesi Hakkında Kanuna göre kurulan döner sermaye işletmelerinde üretimi teşvik priminin dağıtımına, parça başı ücret ödenmek suretiyle mal veya hizmet üretilmesine ve atölye, makine parkı ve tesislerin özel sektörle iş birliği yapılarak işletilmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırlanan Milli Eğitim Bakanlığı Döner Sermaye İşletmelerinde Üretimi Teşvik Primi Dağıtımı, Parça Başı Üretim, Atölye ve Tesislerin Özel Sektörle İşbirliği Yapılarak İşletilmesi Hakkında Yönetmeliğin, "Üretimde Çalışma ve Ücret Esasları" başlıklı 8. maddesinin beşinci fıkrasında, ''(5) Parça başı ücret ödenmek suretiyle yaptırılacak mal veya hizmet üretiminde çalışan;
a) Eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfındaki her personelin bir ayda alacağı parça başı ücretin toplamı, asgari ücretin iki aylık tutarından,
b) Teknik hizmetler sınıfındaki her personelin bir ayda alacağı parça başı ücretin toplamı, asgari ücretin bir buçuk aylık tutarından,
c) Diğer hizmet sınıflarındaki her personelin bir ayda alacağı parça başı ücretin toplamı, asgari ücretin bir aylık tutarından,
fazla olamaz.'' hükmüne yer verilmiştir.
Uyuşmazlık konusu Yönetmelikte belirtilen parasal hakların ek ödeme niteliğinde olduğu ve fiili katkı karşılığında ödendiği, söz konusu parasal hakların, kime ve hangi oranda ödeneceği hususunda idarenin takdir yetkisinin bulunduğu ve bu yetkinin personelin üretime katkısı ve sorumlulukları dikkate alınarak kullanıldığı, dolayısıyla saymanlara eksik ödeme yapıldığından söz edilmeyeceği sonucuna varıldığından, dava konusu düzenleyici işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Kocaeli ili, ... Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinde sayman olarak göreve yapan davacı tarafından; parça başı ücret tutarının, asgari ücretin bir aylık tutarıyla sınırlı olarak ödenmesi üzerine, 20/10/2006 tarih ve 26325 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Döner Sermaye İşletmelerinde Üretimi Teşvik Primi Dağıtımı, Parça Başı Üretim, Atölye ve Tesislerin Özel Sektörle İşbirliği Yapılarak İşletilmesi Hakkında Yönetmeliğin "Üretimde Çalışma ve Ücret Esasları" başlıklı 8. maddesinin beşinci fıkrasının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3423 sayılı Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesi Hakkında Kanun'un 1. maddesinin ikinci fıkrasında, "Okulların döner sermayelerinin toplamı yüzmilyon Yeni Türk Lirasına (YTL) çıkarılmıştır. Bu miktar, Bakanlar Kurulunca on katına kadar artırılabilir. Sermaye artırımları; döner sermaye işletmelerinin yıl sonu bilançosunda görülen karlarının üçte birinin doğrudan sermayeye eklenmesi suretiyle karşılanır. Döner sermaye işletme faaliyetlerinden elde edilecek karın en çok üçte biri, bu karın gerçekleşmesini sağlayan personele katkıları oranında üretimi teşvik primi olarak dağıtılır. Ancak, her personele verilecek primin yıllık tutarı en yüksek asgari ücretin yıllık tutarından fazla olamaz. Bakanlıkça uygun bulunan alanlarda, çalışma saati göz önünde bulundurulmaksızın parça başı ücret ödenmek suretiyle mal ve hizmet üretimi yaptırılabilir. Her personelin bir ayda alacağı parça başı ücretin toplamı, asgari ücretin iki aylık tutarından fazla olamaz. (Değişik sekizinci cümle: 11/10/2011-KHK-666/5 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi'nin 27/12/2012 tarihli ve E.: 2011/139, K.:2012/205 sayılı Kararı ile.) (.) Bu fıkranın uygulanması ile ilgili hususlar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir." hükmü öngörülmüştür.
Söz konusu düzenlemeye istinaden 20/10/2006 tarih ve 26325 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Döner Sermaye İşletmelerinde Üretimi Teşvik Primi Dağıtımı, Parça Başı Üretim, Atölye ve Tesislerin Özel Sektörle İşbirliği Yapılarak İşletilmesi Hakkında Yönetmeliğin ''Amaç ve kapsam'' başlıklı 1. maddesinde, ''Bu Yönetmeliğin amacı; Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okul ve kurumların bünyesinde 3/6/1938 tarihli ve 3423 sayılı Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesi Hakkında Kanuna göre kurulan döner sermaye işletmelerinde üretimi teşvik priminin dağıtımına, parça başı ücret ödenmek suretiyle mal veya hizmet üretilmesine ve atölye, makine parkı ve tesislerin özel sektörle iş birliği yapılarak işletilmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Bu Yönetmelik; bünyesinde 3423 sayılı Kanuna göre döner sermaye işletmesi kurulan okul ve kurumlar ile bu okul ve kurumların bünyesindeki döner sermaye işletmelerini, döner sermaye işletmelerinde çalışan personel ile beceri eğitimi yapan öğrenci ve kursiyerleri kapsar.''; ''Dayanak'' başlıklı 2. maddesinde, ''Bu Yönetmelik, 3/6/1938 tarihli ve 3423 sayılı Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesi Hakkında Kanunun 1 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmüne dayanılarak hazırlanmıştır.''; "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, "Bu Yönetmelikte geçen; ... k) Sayman: Döner sermaye işletmesinin mali ve muhasebe işlemlerini yürüten ve Sayıştaya hesap vermekle yükümlü kişiyi, ... ifade eder."; "Üretimde çalışma ve ücret esasları" başlıklı 8. maddesinin dava konusu beşinci fıkrasında, "Parça başı ücret ödenmek suretiyle yaptırılacak mal veya hizmet üretiminde çalışan;
a) Eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfındaki her personelin bir ayda alacağı parça başı ücretin toplamı, asgari ücretin iki aylık tutarından,
b) Teknik hizmetler sınıfındaki her personelin bir ayda alacağı parça başı ücretin toplamı, asgari ücretin bir buçuk aylık tutarından,
c) Diğer hizmet sınıflarındaki her personelin bir ayda alacağı parça başı ücretin toplamı, asgari ücretin bir aylık tutarından fazla olamaz." düzenlemesi yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
3423 sayılı Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesi Hakkında Kanun ile Bakanlıkça uygun bulunan alanlarda, çalışma saati göz önünde bulundurulmaksızın parça başı ücret ödenerek mal ve hizmet üretimi yaptırılabileceği, her personelin bir ayda alacağı parça başı ücret toplamının, asgari ücretin iki aylık tutarından fazla olamayacağı, uygulama ile ilgili hususların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle düzenleneceği hükme bağlanmak suretiyle, kurulan döner sermaye işletmelerinde elde edilecek karın dağıtımının, hangi personele, ne oranda yapılacağının belirlenmesi konusunda idareye takdir yetkisi tanındığı anlaşılmaktadır.
3423 sayılı Kanun uyarınca kurulan döner sermaye işletmelerinde uygulamalı olarak yapılan eğitim sonucunda ortaya çıkan mal ve hizmetten dolayı kar edilmesinin amaçlanmadığı, bu atölyelerde yapılan işlerin uygulamalı eğitimin yapılması için bir araç olduğu, herhangi bir ticari veya ekonomik amacının olmadığı tabiidir.
Uyuşmazlık konusu Yönetmelik hükmü ile parça başı ücret ödenmek suretiyle yaptırılacak mal veya hizmet üretiminde çalışan personelden, eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfındaki personel için, asgari ücretin iki aylık tutarından, teknik hizmetler sınıfındaki personel için, asgari ücretin bir buçuk aylık tutarından, diğer hizmet sınıfındaki personel için, asgari ücretin bir aylık tutarından fazla olamaz şeklinde, personelin hizmet sınıfına göre farklı ödeme biçimi getirilerek, bu suretle personelin üretim sürecindeki katkılarının dikkate alındığı, ayrıca; Yönetmelik'te belirtilen söz konusu parasal hakların, ek ödeme niteliğinde olduğundan, fiili katkı karşılığında ödenmesi gerektiği de açıktır.
Bu durumda, Kanun'un açık hükmü uyarınca takdir yetkisi bulunan davalı idarece hazırlanarak yürürlüğe konulan Yönetmeliğin, döner sermaye işletmelerine tabi kurumlarda çalışan saymanların "diğer hizmet sınıfı / diğer personel" olarak kabulü ile asgari ücretin bir aylık tutarı ile ücretlendirilmelerini öngören dava konusu 8. maddesinin beşinci fıkrasında hukuka ve dayanağı üst hukuk normlarına aykırılık bulunmamaktadır.
Nitekim, benzer nitelikteki uyuşmazlıklarda, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca verilen 11/06/2025 tarih ve E:2024/2455, K:2025/1261; 17/01/2018 tarih ve E:2015/2174, K:2018/22 sayılı kararlar da bu yöndedir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 22/12/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.