İngiltere'nin Cambridge kentinde, Queens' College karşısında ve ünlü Mathematical Bridge'e yakın Silver Street'te, yaklaşık 1 milyon sterlin harcanarak yenilenen umumi tuvalet bloğu, İngiliz basınında haftalardır tartışılıyor. 13 kabinden oluşan blokta 6 oturmalı tuvalet ve 3 pisuarın yanı sıra 3 adet çömelmeli (squat-style) tuvalet de yer alıyor.
Cambridge Belediye Meclisi üyesi Katie Thornburrow, çömelmeli tuvaletlerin şehre gelen uluslararası turist otobüslerinin uğrak noktalarından birinde bulunduğunu ve pek çok yabancı ziyaretçinin bu tarz tuvaleti tercih ettiğini belirterek kararı savundu. Yerel halkın tepkisi ise daha çok kullanım için istenen 1 sterlinlik ücrete yönelmiş olsa da, sosyal medyada çömelmeli tuvalet seçeneği de "gösterişçilik" ile "pratik çözüm" arasında tartışma konusu oldu.
Alaturka tuvaletlerle ilgili olarak bilim ne diyor?
Batı'da alışılmış oturmalı tuvaletin aksine, çömelme pozisyonunun bağırsak sağlığı açısından fizyolojik avantajları olduğunu gösteren araştırmalar var:
Çömelme sırasında anorektal açı yaklaşık 100-110 dereceye kadar açılıyor ve bu da rektumun düzleşmesini sağlayarak dışkılamayı kolaylaştırıyor.
Farklı çalışmalarda çömelerek tuvalete çıkanların daha az zorlandığı ve işlemi daha kısa sürede tamamladığı, ayrıca karın içi basıncın düştüğü tespit edilmiş.
Çocuklarda oturarak tuvalet kullanımı ile fonksiyonel kabızlık arasında bağlantı bulunduğunu gösteren araştırmalar mevcut.
Bazı araştırmacılar, çömelme alışkanlığının yaygın olduğu toplumlarda kalın bağırsak kanseri görülme oranının daha düşük olabileceğini öne sürüyor; ancak bu bağlantı henüz kesinleşmiş değil.
2025 yılında BMC Public Health dergisinde yayımlanan kapsamlı bir derleme çalışması da bu bulguları destekliyor, ancak örneklem büyüklüklerinin küçük olması ve başka değişkenlerin yeterince kontrol edilememesi nedeniyle kesin bir sonuca varmanın henüz mümkün olmadığını vurguluyor. Yani bilim camiası bu konuda "kanıtlanmış fayda" değil, "makul ve destekleyici bulgular" düzeyinde bir görüş birliğine sahip.
Türkiye'de yıllarca "geri kalmışlık" simgesi sayılan alaturka, Batı'da yeniden keşfediliyor
Türkiye'de kentleşme ve modernleşmeyle birlikte pek çok kamu binasında, okulda ve iş yerinde alaturka tuvaletler zamanla oturmalı (alafranga) tuvaletlere dönüştürüldü; hatta bazı çevrelerde alaturka tuvalet bulundurmak "eski usul" ya da "gelişmemişlik" göstergesi olarak algılanır hale geldi. Cambridge örneği ise ilginç bir tabloyu gözler önüne seriyor: Batılı bir kent, kendi vatandaşlarının değil özellikle konaklama tercihleri farklı olan turistlerin talebini karşılamak için özel yatırım yaparak alaturka tuvalet inşa ediyor.
Okullara ve kamu binalarına hatırlatma
Uzmanlar, özellikle çocuklarda tuvalet eğitimi ve kabızlık sorunlarının önlenmesi açısından okullarda hem oturmalı hem çömelmeli seçeneğin bir arada bulunmasının faydalı olabileceğine dikkat çekiyor. Kamu binalarında tamamen alaturka tuvaletin kaldırılıp yerine yalnızca alafranga tuvalet konulması yönündeki eğilimin, hijyen ve fizyolojik açıdan bazı avantajların gözden kaçırılmasına yol açabileceği belirtiliyor.