Çin, Ekim 2024'te Türkiye'nin Çin menşeli elektrikli araçlara ve bazı diğer araç türlerine uyguladığı ek vergiler ile ithalat izin belgesi sistemine ilişkin DTÖ nezdinde istişare talebinde bulunmuş, görüşmelerden sonuç alınamayınca Ocak 2025'te panel kurulmasını istemişti. Cenevre merkezli örgütün DS629 numaralı uyuşmazlıkta oluşturduğu panel, 28 Temmuz 2026'da 122 sayfalık raporunu yayımladı. Konu geçtiğimiz haftalarda kamuoyunda geniş yankı bulmazken, Yeni Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz'ın sosyal medya paylaşımıyla dün yeniden gündeme taşındı.
DTÖ'nün kurduğu Panelin tespitleri neler?
Panel raporuna göre elektrikli araçlar ve belirli hibrit araçlarda vergi sınırının aşıldığı ve Çin menşeli araçlara ayrımcı muamele uygulandığı yönündeki iddialarda Çin haklı bulundu. Çin'den gelen elektrikli ve menzili uzatılmış hibrit araçlara servis ağı, yetkili temsilci, çağrı merkezi ve batarya şartı gibi ek koşullar getirilmesi de ayrımcılık olarak değerlendirildi. Türkiye'nin serbest ticaret anlaşması yaptığı ülkeleri ek vergiden muaf tutmasına ilişkin iddialarda ise Çin büyük ölçüde haksız bulundu; Venezuela hariç tutulan ülkelerin muafiyeti DTÖ kurallarına uygun görüldü. İçten yanmalı araçlara uygulanan ek vergilerin kurallara aykırı olduğu iddiasını ise Çin ispatlayamadı.
DTÖ kararı Nihai bir tazminat kararı değil
DTÖ'nün resmi karar özetinde, Çin'in tüm iddialarının kabul edilmediği, ancak özellikle elektrikli araçlar, belirli hibrit araçlar ve ithalat izin sistemi bakımından Türkiye aleyhine önemli ihlal tespitleri yapıldığı belirtiliyor. Panel, tespit edilen ihlaller nedeniyle Türkiye'nin ilgili önlemlerini DTÖ kurallarıyla uyumlu hale getirmesi gerektiğini bildirdi. Kararda somut bir tazminat rakamı yer almıyor; kararın uygulanma süreci DTÖ'nün anlaşmazlıkların çözümü mekanizması çerçevesinde ilerleyecek.
Ticaret Bakanlığı: Karar nihai değil, haklarımızı kullanacağız
Ticaret Bakanlığı, raporun yayımlandığı gün, 29 Temmuz'da yaptığı açıklamada panel raporunun nihai nitelik taşımadığını, ülkenin hukuken isabetli bulunmayan hususlara ilişkin DTÖ mekanizmaları çerçevesinde gözden geçirme sürecini işletme hakkını kullanacağını duyurdu. Açıklamada, otomotiv sektörüne yönelik tedbirlerin elektrikli araca geçiş sürecinde yerli üretimin desteklenmesi, tüketici güvenliği ve kamu sağlığının korunması amacıyla hayata geçirildiği belirtildi. Bakanlık ayrıca raporda içten yanmalı araçlar, bazı hibrit araçlar ve serbest ticaret anlaşması muafiyeti gibi başlıklarda Türkiye lehine değerlendirmeler bulunduğuna dikkat çekti. Bugüne kadar Bakanlıktan konuya ilişkin yeni bir açıklama gelmedi.
Milletvekilinden bakanlığa çağrı
Yavuzyılmaz, panel raporunu paylaşarak yaptığı değerlendirmede, kendi hesaplamalarına göre kararın Türkiye'ye yıllık en az 100 milyon dolar (güncel kurla yaklaşık 4 milyar 486 milyon TL) maliyet oluşturabileceğini öne sürdü ve bu tutarın DTÖ panelince belirlenmiş resmi bir rakam olmadığını da not etti.
Geri sayım 26 Eylül'de sona eriyor
Ticaret Bakanlığı'nın panel raporuna karşı DTÖ Temyiz Organı nezdinde itiraz hakkını kullanıp kullanmayacağı, 26 Eylül 2026 tarihine kadar netleşecek. Kararın fiilen uygulanması ise DTÖ'nün çok taraflı anlaşmazlık çözüm sürecine bağlı olarak zaman alacak bir aşama olarak öngörülüyor.