İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturmada, yaş sebze ve meyve sektöründe faaliyet gösteren büyük dağıtıcı firmalar mercek altına alındı. 41 dağıtıcı firmanın yöneticileri hakkında gözaltı kararı verilirken operasyonun ardından gözler Türk Ceza Kanunu'nun 237. maddesine çevrildi. "Fiyatları etkileme" başlıklı maddeye göre besin veya malların değerini artırıp azaltmak amacıyla yalan haber yayan ya da hileli yöntemlere başvuran kişiler 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılıyor. Kanuna göre fi il sonucunda fi yat gerçekten artmış veya azalmışsa ceza yarı oranında artırılıyor. Ruhsatlı simsar veya borsa tellalları için de ayrıca ceza artırım hükmü bulunuyor. Ancak Avrupa ve ABD'de durum çok daha farklı.
ABD ve Avrupa'da büyük ölçekli fiyat sabitleme ve kartel vakalarında yaptırımlar yalnızca hapis cezasıyla sınırlı kalmıyor. ABD'de şirketler için Sherman Act kapsamında 100 milyon dolara kadar para cezası uygulanabilirken, suçtan elde edilen kazanç veya mağdurların uğradığı zarar daha yüksekse ceza bu tutarın iki katına kadar çıkabiliyor. Fiyat sabitleme gibi ağır rekabet ihlallerinde yöneticiler için de 10 yıla kadar hapis öngörülüyor. Avrupa Birliği'nde ise şirketlere dünya çapındaki yıllık toplam cirolarının yüzde 10'una kadar para cezası verilebiliyor. İngiltere'de de kartel oluşturan şirketlere küresel yıllık cironun yüzde 10'una kadar ceza uygulanabiliyor. Fiyat sabitleme, pazar paylaşımı ve arzı kısıtlama gibi suçlarda yöneticiler hakkında 5 yıla kadar hapis ve ayrıca yöneticilikten men yaptırımı bulunuyor. Böylece ABD ve Avrupa'daki sistemlerde şirketin büyüklüğü ve ekonomik gücü de yaptırımın hesabına dahil ediliyor.
CAYDIRICILIĞI YOK
Konuyu değerlendiren avukat Sema Solmaz, fi yatları etkileme suçunda öngörülen 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasının, özellikle milyonlarca liralık haksız kazanç iddialarında caydırıcılık açısından tartışılabileceğini belirtti. Ekonomik suçlarda yaptırımın elde edilen menfaatle orantılı olması gerektiğini ifade eden Solmaz, yalnızca hapis cezasına bakılmaması gerektiğini söyledi. Solmaz, suçtan elde edilen gelirin tespiti, ekonomik kazanca el konulması ve adli para cezalarının da sürece dahil edilmesinin önem taşıdığını vurguladı. Özellikle gıda gibi milyonlarca tüketicinin bütçesini doğrudan etkileyen piyasalarda yaptırımın ekonomik suçun boyutuyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten Solmaz, fiyat hareketlerinin organize biçimde gerçekleştirildiğinin tespit edilmesi halinde başka suçlardan doğabilecek yaptırımların da gündeme gelebileceğine dikkati çekti.
VATANDAŞ VE PAZARCI MEMNUN
Yaş sebze ve meyvede fiyatları yukarı yönlü manipüle ederek haksız kazanç sağlandığı iddiasıyla 22 ilde düzenlenen operasyon, semt pazarlarında esnaf ve vatandaşlardan destek gördü. Tarladan tezgaha uzanan zincirde fiyatların aracılar tarafından şişirildiğini belirten vatandaş ve pazarcılar, operasyonların mutfak enflasyonunun düşürülmesine katkı sağlayacağını belirterek denetimlerin aralıksız sürmesini istedi.
HAPİS CEZASI
Bumble Bee Foods eski CEO'su Christopher Lischewski, ABD'de konserve ton balığı fiyatlarını sabitlemeye yönelik üç yıllık kartelin liderliğinden suçlu bulundu. 16 Haziran 2020'de 60 ay hapis ve 100 bin dolar adli para cezasına çarptırıldı. ABD Adalet Bakanlığı bunu doğrudan "canned tuna price fixing" dosyası olarak açıkladı.