Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi İşletme Fakültesi öğretim üyesi Doç. Dr. Hakan Dulkadiroğlu, kamuya ilk defa işe alımlarda yapılan mülakatları adalet ve liyakat ilkeleri açısından inceledi. "Türk Kamu Yönetiminde Adalet ve Liyakat Temelli Mülakat Sorunsalı" başlıklı çalışma, Amme İdaresi Dergisi'nin Eylül 2026 sayısında yayımlandı. Araştırma, kamuoyunda sıkça tartışılan mülakat uygulamasını ilk kez bu uygulamayı bizzat yürüten yöneticilerin gözünden ele alıyor.
Mülakat merkezli araştırmaya kimler katıldı?
Çalışmaya, kamu kurumlarının personel birimlerinde en az daire başkanı düzeyinde görev yapmış 15 kişi katıldı. Katılımcıların tamamı en az 15 yıllık kamu tecrübesine sahip ve halen aktif görevde. Katılımcılar bakanlıkların merkez teşkilatlarında, bağlı kuruluşlarda, TBMM'de, kamu iktisadi teşebbüslerinde ve yerel yönetimlerde yöneticilik yapmış isimlerden oluşuyor. Görüşmeler yarı yapılandırılmış mülakat yöntemiyle gerçekleştirildi. Katılımcılar kurumlarını değil, kişisel görüşlerini yansıttı.
Yönetici katılımcılar: "Mülakat kaldırılmamalı, sınırlandırılmalı"
Araştırmanın temel bulgusuna göre katılımcılar, olumsuz kamuoyu algısına rağmen mülakatların en azından bazı kadrolar için gerekli olduğu görüşünde. Özellikle kariyer meslekler olarak bilinen uzman yardımcılığı gibi kadrolarda mülakatın önemli olduğu vurgulandı. Yöneticiler, mülakatın yazılı sınavın alternatifi değil tamamlayıcısı olması gerektiğini belirtti.
Bir katılımcı, eşit niteliklere sahip adaylar arasından en iyisini seçmek için mülakatın mutlaka yapılması gerektiğini söyledi. Bir başka katılımcı ise ülke şartlarının mülakatın düzgün işlemesine engel olabildiğini, bu nedenle mülakatın belirli kadrolarla sınırlı tutulması gerektiğini ifade etti. Aynı katılımcı, "Sadece test sınavından yüksek not almak iyi memur olacağı anlamına gelmez" değerlendirmesinde bulundu.
Dış baskı: Sadece siyaset değil, eş dost da var
Araştırmada mülakat komisyonları üzerindeki dış baskılar da ele alındı. Katılımcılara göre baskılar yalnızca siyasi kanaldan değil, eş, dost ve akrabalardan da gelebiliyor. Baskının etkisi ise kuruma ve üst yöneticinin duruşuna göre değişiyor.
Bir katılımcı, "Türkiye'de uygulanan mülakatlarda dış baskı mutlaka yaşanıyor" dedi. Bir başka yönetici, işe alımda siyasi kanaldan gelen baskıların her zaman göğüslenmesi en zor baskılar olduğunu belirtti.
Görüşler bu konuda farklılaştı. Bir yönetici, dış baskıların komisyon kararlarına etkisinin asgari düzeyde kaldığını savundu. Buna karşılık bir başka katılımcı, mülakatların adalet ve liyakate uygun yapılıp yapılmadığı sorusuna "Maalesef hayır" yanıtını verdi. Bir katılımcı ise liyakatsiz kişilerin referansı olsa bile alınmadığını gözlemlediğini, ancak liyakatli olup referansı olmadığı için alınmayanlara da rastladığını anlattı.
Yazılı sınav mı, mülakat mı?
Katılımcılar yazılı sınavların daha objektif olduğunu kabul ediyor. Ancak temsil yeteneği, iletişim becerisi ve muhakeme gücü gibi özelliklerin yalnızca mülakatta görülebildiğini düşünüyor. Mülakatın zayıf yanları olarak ise duygusal faktörler, değerlendirme hataları ve torpil ihtimali sayıldı. Bir katılımcı, adayın özgeçmişiyle kendisinin uyumlu olup olmadığını ve gerçek motivasyonunu ancak mülakatta görebildiklerini söyledi.
Tüm kurumlar için genel yönetmelik önerisi
Çalışmada mülakatların adalet ve liyakat ilkelerine uygun yapılabilmesi için bir dizi öneri sıralandı. Başlıcaları şöyle:
-Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Genel Yönetmeliği'ne benzer şekilde, tüm kamu kurumlarını kapsayan bir işe alım mülakatı genel yönetmeliği çıkarılmalı. Kurumlar bu çerçevede kendi yönetmeliklerini hazırlamalı.
-Mülakat komisyonu üyeleri, mülakat yapma konusunda eğitim almalı. Üyelerin isimleri dış baskıları azaltmak için mülakat başlayana kadar açıklanmamalı.
-Sorular önceden hazırlanmalı, işle ilgili olmalı ve kurayla seçilmeli. Mülakata çağrılan aday sayısı makul seviyeye indirilmeli.
-Referanslar adayın staj yaptığı yerler ve ders aldığı hocalarla sınırlandırılmalı. Kimin kime hangi gerekçeyle referans olduğu yazılı olarak kayıt altına alınmalı.
-Mülakatın puana etkisi düşürülmeli. Mezuniyet derecesi, üniversite sınavı sıralaması gibi ölçütler daha yaygın kullanılmalı.
-Sonuçlar adaylara zamanında ve gerekçesiyle bildirilmeli, itiraz süreci işletilmeli ve sağlam bir kayıt sistemi kurulmalı.
Amme İdaresi Dergisi'nin Eylül 2026 sayısını görmek için tıklayın.