Fon soruşturması, yüz binlerce yatırımcının birikimini koruyan cezaların yetersizliğini gün yüzüne çıkardı. Türkiye'de piyasayı altüst edip büyük vurgunlar yapan manipülasyoncular genellikle Sermaye Piyasaları Kurulu tarafından verilen komik para cezası ve süreli işlem yasakları ile kurtuluyor. Adliyeye intikal eden dosyalarda alınan hapis cezaları ise 3-4 yılı geçmiyor.
Türkiye'de işlem bazlı manipülasyonda etkin pişmanlıkla cezasızlık yolu da bulunuyor. Menfaatin iki katını, en az 500 bin TL olmak üzere Hazine'ye soruşturma başlamadan önce ödeyen kişiye bu suçtan ceza verilmiyor; soruşturma sırasında ödeme yapanın cezası yarıya indiriliyor. Borsada manipülasyon dosyalarından çıkan üç yılın altındaki hapis cezaları, yaptırımların caydırıcılığını tartışmaya açıyor.
MÜEBBET HAPİS VEREN BİLE VAR
Yenişafak'tan Muhammed Vefa Yürekli'nin haberine göre; Dünyanın en büyük borsalarında yaşanan manipülasyonlara ağır para ve hapis cezaları veriliyor. ABD'de sermaye piyasası dolandırıcılığına 25 yıl, Almanya, Fransa ve İngiltere'de 10 yıl, Rusya'da 7 yıl hapis öngörülüyor. Çin'de ağır fon dolandırıcılığı müebbetle cezalandırılabiliyor. Para cezaları da Fransa'da 100 milyon avroya, ABD'de kişiler için 5 milyon, şirketler için 25 milyon dolara çıkabiliyor.
MAĞDURLARIN ZARARI ÖDETTİRİLİYOR
ABD'de yatırım şirketi Archegos'un kurucusu Bill Hwang hakkında, hisse fiyatlarını yapay biçimde etkileyen işlemler ve bankalara verilen yanıltıcı bilgiler nedeniyle 2024'te 18 yıl hapis kararı verildi. Manipülasyon ve dolandırıcılık suçlarını kapsayan, temyize taşınan kararda Hwang'ın 9 milyar doları aşan mağdur zararını ödemesine de hükmedildi. Fon risklerini yatırımcılardan gizleyen Allianz Global Investors US ise 2,33 milyar doları aşan para cezasına, 463 milyon doları aşan müsadereye ve 3,23 milyar doları aşan mağdur zararını ödeme yükümlülüğüne mahküm edildi. Böylece yöneticilerin yanı sıra şirketler de milyarlarca dolarlık yaptırımlarla karşı karşıya kaldı.
AVRUPA'DA SERT PARA VE HAPİS CEZALARI
İngiltere'de güvenli getiri vaadiyle yatırımcıların parasını toplayan Axiom Legal Financing Fund dosyasında Timothy Schools 14 yıl, diğer yönetici David Kennedy 8 yıl hapis aldı. Fransa'da ise Fransız fonlarının yönetimindeki ihlaller nedeniyle H2O şirketine 75 milyon avro, Bruno Crastes'e 15 milyon avro, Vincent Chailley'ye 3 milyon avro mali yaptırım uygulandı. Söz konusu kişilere 10 yıla varan hapis cezaları da verildi.
ÇİN'DE 56 MİLYAR YUANLIK DOLANDIRICILIĞA MÜEBBET
Çin'deki Fuxing dosyası, fon dolandırıcılığı ile hisse manipülasyonunun aynı yapılanmada nasıl birleştiğini ortaya koydu. Lisanslı özel fon yapıları üzerinden yatırım projelerinin değerleri şişirildi, yüksek getiri vaatleriyle 56,5 milyar yuanı aşan para toplandı; 21,8 milyar yuanı aşan anapara geri ödenemedi. Yönetici Zhu Yidong'a yalnızca piyasa manipülasyonu suçundan 9 yıl hapis, hileli para toplama suçundan ise müebbet verildi. Gruba da 2,1 milyar yuan para cezası uygulandı, suç gelirlerinin mağdurlara iadesine hükmedildi.
RUSYA'DA QBF'İN YÖNETİCİLERİNE 18 YIL HAPİS
Rusya'da yatırım şirketi QBF'nin yöneticileri, yüksek kazanç görüntüsü veren gerçeğe aykırı finansal raporlarla 151 kişinin 2 milyar rubleyi aşan parasını çaldıkları dosyada ağır cezalar aldı. Moskova'daki mahkeme Mart 2025'te Vladimir Pakhomov'a 18, Stanislav Matyukhin'e 17, Evgeniya Rossiyeva'ya 15, Aleksey Golubev'e 13 yıl hapis verdi.
Cezalar artırılmalı zarar ödettirilmeli
Uluslararası finans davalarına bakan Avukat Sanberk Orak, Türkiye'de piyasa manipülasyonunda 3 yıldan 5 yıla kadar hapis verildiğini, ayrıca adli para cezası uygulandığını ifade etti. Devam eden soruşturmada fiilin niteliğine göre 'dolandırıcılık', 'güveni kötüye kullanma' veya 'suç gelirlerinin aklanması' gibi hükümlerin de gündeme gelebileceğini dile getiren Orak, şunları kaydetti: "Özellikle çok sayıda yatırımcıyı etkileyen, büyük zarar doğuran veya mesleki yetkinin kötüye kullanılmasıyla işlenen manipülasyon için daha ağır cezalar öngören nitelikli haller düzenlenmesi gerektiği kanaatindeyim. İşlem bazlı manipülasyonda, kanuni şartlarla soruşturma başlamadan önce Hazine'ye ödeme yapılması halinde ceza verilmemesini sağlayan etkin pişmanlık hükmü de mağdur zararının giderilmesi esas alınarak yeniden değerlendirilmelidir. Hazine'ye ödeme, yatırımcının kaybını kendiliğinden karşılamaz. Caydırıcılık için ceza artırımının yanında hızlı ve etkili soruşturma, suçtan elde edilen kazancın geri alınması ve yatırımcının zararının karşılanması gerekir. Her yatırım kaybı suç oluşturmaz; sorumluluk somut delillerle belirlenmelidir. Daha ağır cezalar kanunla getirilebilir, ancak geçmişte işlenmiş fiillere uygulanamaz."