Hizmet borçlanması, kanunda sayılan ve prim ödenmeyen bazı sürelerin primini sonradan ödemektir. Böylece bu süreler emeklilik hesabında hizmet olarak sayılır. Kişi bir anlamda bu süreler için Sosyal Güvenlik Kurumundan hizmet satın almış olur.
Borçlanma yapılacak süreler 5510 sayılı Kanun'un 41'inci maddesinde 11 ayrı süre düzenlenmiştir. Ayrıca, yurt dışında geçen süreler ise 3201 sayılı Kanun kapsamında borçlanılabilmektedir. Bu sürelerin dışında, Türkiye'de hiç çalışılmadan boşta geçen bir dönemi borçlanarak hizmete saydırmak mümkün değildir.
5510 sayılı Kanun'a göre borçlanılabilecek süreler
1. Kanunlar gereği verilen ücretsiz doğum veya analık izni süreleri. Sigortalı kadının, üç doğuma kadar ve her doğum için doğumdan sonraki iki yılı geçmemek üzere, sigortalı olarak çalışmadığı ve çocuğunun yaşadığı süreler.
2. Er veya erbaş olarak silah altında ya da yedek subay ve yedek astsubay okulunda geçen süreler.
3. Memurların personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri.
4. Sigortalı olmaksızın yurt içinde veya yurt dışında geçirilen normal doktora ya da tıpta uzmanlık öğrenim süreleri.
5. Sigortalı olmaksızın yapılan avukatlık stajının normal süresi.
6. Sigortalı iken tutuklanan veya gözaltına alınıp sonra beraat edenlerin tutuklulukta ve gözaltında geçen süreleri.
7. Grev ve lokavtta geçen süreler.
8. Hekimlerin fahri asistanlıkta geçen süreleri.
9. Seçim kanunları gereği görevden istifa edenlerin, istifa tarihi ile seçimi izleyen ay başı arasında açıkta geçen süreleri.
10. 4857 sayılı Kanun'a göre kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanların, 1 Temmuz 2012'den sonraki eksik süreleri.
11. 1416 sayılı Kanun'a göre yurt dışına gönderilen resmi öğrencilerin, mecburi hizmetini tamamlamış olmak şartıyla, 18 yaşından sonraki öğrenim süreleri.
Yurt dışı süreleri ayrı kanunla düzenleniyor
Yurt dışında geçen süreler 3201 sayılı Kanun'a tabidir. Bu kapsamda yurt dışındaki sigortalılık sürelerinin yanı sıra, kanunda belirtilen şartlarla ev kadınlığı ve işsizlik süreleri de borçlanılabilmektedir. Bu nedenle yurt dışı borçlanması, çalışılmayan sürelerin borçlanılamayacağı kuralının istisnası niteliğindedir.
Boşta geçen süre borçlanılabilir mi?
Kanunda sayılanlar dışında borçlanma yapılamaz. Türkiye'de hiç çalışılmadan, sigortasız geçen bir dönem borçlanılarak hizmete eklenemez. Örneğin işten ayrılıp birkaç yıl sonra yeniden çalışmaya başlayan kişi, aradaki boşluğu borçlanma yoluyla dolduramaz. Boşta kalınan dönemlerde ileriye dönük olarak isteğe bağlı sigorta primi ödenebilir. Ancak bu imkan geçmiş süreler için kullanılamaz.
Borçlanmaya ilişkin usul ve esaslar kimler için geçerlidir?
5434 sayılı Kanuna tabi hizmeti olanlar ile ara vermeksizin 4/1-(c) kapsamında sigortalılığı devam edenlerin (memurların) borçlanma taleplerinde 5510 sayılı Kanunun geçici madde 4 hükmü gereği yine 5434 hükümleri, 5510 sayılı Kanun madde 41 hükmü ise 5510 sayılı Kanun 4/a (işçiler), 4/b (esnaf), isteğe bağlı sigortalılar ve 2008 sonrası memurlar (4/c) için geçerli olmaktadır.
Borçlanma tutarları nasıl hesaplanmaktadır?
5434 kapsamında olanlar için 5434 hükümleri,5510 kapsamında olanlar için ise 5510/Md. 41 hükümleri esas alınarak hesaplanır. İlgili hükümler aşağıda belirtilmiştir.
2008 Ekim'inden önce 5434 sayılı Kanun'a tabi olarak çalışmaya başlayan ve kesintisiz memur olarak devam edenlerin borçlanma talepleri 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre sonuçlandırılır. 41'inci madde ise işçiler, esnaf, isteğe bağlı sigortalılar ve 2008 sonrasında göreve başlayan memurlar için uygulanır.
2026'da borçlanma oranı yüzde 45'e çıktı
7566 sayılı Kanun ile doğum borçlanması dışındaki hizmet borçlanmalarında prim oranı 1 Ocak 2026'dan itibaren yüzde 32'den yüzde 45'e yükseltildi. Doğum borçlanmasında oran yüzde 32 olarak kalmaya devam ediyor.
5434 sayılı Kanunda yer alan hükümler;
Ek Madde 8 hükmü; ".istek tarihindeki (Re'sen emekliye sevk olunanlarla, ölenlerin vazife ile ilgilerinin kesildiği tarihlerdeki) emeklilik keseneğine esas derece tutarları nazara alınmak ve bu tarihlerde derece tutarlarının tabi olduğu kesenek ve karşılık tutarı üzerinden borçlandırılmak suretiyle fiili hizmet sürelerine eklenir."
Ek Madde 72 hükmü; "Personel mevzuatına göre aylıksız izinli sayılanlardan aylıksız izinli olarak geçen sürelere ilişkin kesenek ve karşılıklarını istekleri halinde her ay veya 102 nci maddede yazılı süreler içinde başvurmaları ve başvuru tarihindeki katsayılar ve emekli keseneğine esas aylığın hesabına ait diğer unsurlar ile kesenek ve karşılık oranları esas alınmak suretiyle hesaplanacak kesenek ve karşılıklarını aynı süreler içinde defaten ödemeleri halinde aylıksız geçen izin süreleri emeklilik yönünden eski derecelerinde değerlendirilir."
5510 sayılı Kanun Madde 41 hükmü; ".kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın (a) bendinde bulunanlar için %32'si diğerleri için %45'i üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalılıklarına sayılır.(i) bendi kapsamında borçlanılacak sürelere ilişkin genel sağlık sigortası primlerinin ödenmiş olması halinde, genel sağlık sigortası primi ödenmiş bu sürelere ilişkin borçlanma tutarı %39 oranı üzerinden hesaplanır. ..,"
Maddede yer alan ( a ) bendi kapsamı ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile işçi, esnaf, memur kapsamındaki sigortalı kadının, üç defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla borçlanılacak sürelerde uygulanacak prim oranını belirtmektedir. Yani, bu şekildeki borçlanmalarda % 32 esas alınmaktadır.
NOT: Boşta geçen süre geriye dönük doldurulamaz. Ancak çalışılmayan dönemlerde isteğe bağlı sigortaya prim ödenerek bundan sonraki süreler değerlendirilebilir. İsteğe bağlı iştirakçilik ile isteğe bağlı sigortalılık farklıdır. Bu konuda bilgi almak için https://www.memurlar.net/haber/1173366/ adresimiz ziyaret edilebilir.