Uluslararası literatürde NEET (Not in Education, Employment, or Training) olarak tanımlanan "ev genci" olgusu, dünya genelinde hızla yayılıyor. Türkçede "eğitimde, istihdamda ve mesleki eğitimde olmayanlar" anlamına gelen NEET grubundaki gençlerin sayısı artıyor. Dünya nüfusunun yaşlanmasına rağmen, yaşları 18 ile 34 arasında değişen milyonlarca genç herhangi bir eğitim ya da istihdam sürecine dahil olmuyor. Bu durum sosyoekonomik bir soruna dönüşüyor.
ILO'ya göre dünyada 257 milyon genç ev genci
Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) 2026 yılı raporuna göre dünyada yalnızca 15-24 yaş grubunda 257 milyon genç ne eğitimde ne istihdamda ne de mesleki eğitimde yer alıyor. Bu rakam, küresel 15-24 yaş arası genç nüfusun yaklaşık yüzde 20'sine karşılık geliyor. Yaş aralığı genişletildiğinde sorun daha ciddi boyutlara ulaşıyor.
Türkiye'de 4 milyondan fazla ev genci var
Yenişafak'tan Saliha Engin'in haberine göre; Türkiye'de ise 4 milyonu aşkın genç bu kategoride bulunuyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, bu gençleri istihdama kazandırmak için yeni bir proje başlatıyor.
Peki, ev gençleri kimlerden oluşuyor ve neden eğitim ile üretimin dışında kalıyor?
"Çalıştığımda param kalmıyor"
32 yaşındaki M.O., gençlerin çalışma hayatına katılmakta zorlanmasının arkasında ekonomik koşulların bulunduğunu söyledi. Üniversite mezunu bir genç olarak iş aradığında karşısına çoğunlukla asgari ücretli işlerin çıktığını belirten M.O., çalışma hayatının getirdiği yük ile elde edilen gelir arasındaki dengesizliğin gençleri evde kalmaya ittiğini öne sürdü.
M.O., "Ben şu an 30 bin lira maaşla çalışsam, işe git, gel, çalış; verdiğim enerjiyi ve harcadığım parayı göz önünde bulundurursam evde hiç işe gitmeden daha az para harcıyorum. Yani daha karlıyım" dedi.
"Evde rahat hissediyorum"
Altınbaş Üniversitesi İlk ve Acil Yardım Bölümü mezunu 25 yaşındaki E.Y., iki yıldır çalışmadığını ancak iş hayatına katılmak istediğini anlattı. Düzenli geliri olmadığı için temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandığını ve geçimini ailesinin maddi desteğiyle sağladığını belirten E.Y. şunları söyledi:
"Evde vakit geçirmek beni olumsuz etkilemiyor. Kendimi huzurlu ve rahat hissetmemi sağlıyor. Bu süreçte arkadaşlarımla ilişkilerim çok etkilenmiyor. Ama daha az görüşüyoruz. Gençlerin ev genci olmasındaki temel neden bence işsizlik, ekonomik sıkıntılar ve evde kendilerini daha rahat hissetmeleridir."
"İşverenler deneyim istiyor"
Kırklareli Üniversitesi Bankacılık ve Sigortacılık Bölümü mezunu 22 yaşındaki A.U., çalışmak istemesine rağmen deneyim şartı nedeniyle iş bulamadığını söyledi. Geçimini annesinden sağladığını belirten A.U., şu ifadeleri kullandı:
"Çalışmak istiyorum tabii ki ama işverenlerin deneyim istemesi iş bulmamı zorlaştırıyor. Evde durmak istemiyorum, psikolojimi çok kötü etkiliyor. Bence gençlerin ev genci olmasının en büyük nedeni iş bulamamaktır."
"Hiçbir şey yapmak istemiyorum"
İngilizce eğitimi aldığını ancak mezun olduğu alanla ilgili bir işte çalışmadığını belirten A.K., tekstil sektöründeki deneyimini şöyle anlattı:
"Bir süre tekstil sektöründe çalıştım. Ancak aldığım maaş beklentilerimi karşılamıyordu. Çok yoruluyordum ama bütün bu emeğimin karşılığında maddi olarak hiçbir şey elde edemiyordum. Bu yüzden bir süre sonra ayrılmaya karar verdim. Aslında bir şeyler yapmam gerektiğinin farkındayım ama hiçbir şey yapmak istemiyorum. Yeniden bir işe başlamak, bir şeylerin peşinden gitmek için kendimde o enerjiyi bulamıyorum."
"Yeni işe başlamaktan korkuyorum"
İletişim Fakültesi mezunu S.F., mezuniyetinin ardından kendi alanında bir süre çalıştığını ancak çalışma koşulları nedeniyle mesleğinden uzaklaştığını ifade etti. İş hayatında mobbing ve düşük ücretlerle karşılaştığını söyleyen S.F., şöyle konuştu:
"Daha sonra farklı bir sektörde çalışmayı da denedim ama orada da istediğim gibi ilerlemedi. Bir süre sonra ne yapacağımı bilemez hale geldim. Şu an çalışmıyorum ve yeniden bir şeylere başlamak beni korkutuyor."
Uzman görüşü: Sorunun temelinde toplumsal değişim var
İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sosyoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mahmut Hakkı Akın, ev gençliğinin yalnızca işsizlikten kaynaklanmadığını belirtti. Büyükşehirleşmenin, yükseköğretimde okullaşma oranlarının artmasının, ekonomik koşulların ve kadın ile erkeğin toplumsal rollerindeki değişimin bu olguyu daha görünür hale getirdiğini söyleyen Akın, üniversite mezunu gençlerin diplomalarına uygun iş ve statü beklentisinin karşılanmamasının onları iş hayatından uzaklaştırabildiğine dikkat çekti. Toplumsal koşulların yanı sıra bireysel tercihlerin de etkili olduğunu vurgulayan Akın şunları söyledi:
"Üniversite mezunu bir gencin istihdam konusunda diplomasına bağlı statü beklentisi olması anlaşılabilir bir durumdur. Ancak bu beklentinin karşılanması kısa vadede gerçekleşmeyebilir. Bu genç statü beklentisine uymayan işlerde çalışmayı istemediğinde ister istemez ev gencine dönüşür."
Yalnızlaşma ve aileye bağımlılık riski
Ev gençliğinin uzun sürmesinin sosyal ve psikolojik sorunları beraberinde getirebileceğini belirten Akın, aileye bağımlı yaşamın gençlerin öz güvenini ve aidiyet duygusunu olumsuz etkileyebileceğini söyledi. Ev gençlerini bekleyen en büyük risklerin yalnızlaşma ve bireyselleşme olduğunu kaydeden Akın, eğitim ve istihdam dışında kalan gençlerin toplumsal üretime katılamadığını, bunun yalnızca bireyleri değil toplumsal yapıyı ve ekonomik üretimi de etkilediğini vurguladı.
Evde kalma süresi uzadıkça gençlerin toplumsal hayata yeniden dahil olmasının zorlaştığına işaret eden Akın, "Ev gencinin evde kalma süresi ne kadar uzarsa toplumsal hayata sağlıklı bir şekilde dahil olması da bir o kadar zorlaşacaktır" dedi.