Gaziosmanpaşa 12. Asliye Ceza Mahkemesi, bir davanın görülmesi sırasında Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 231. maddesinin 1. fıkrasında yer alan ceza hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) başvurdu. Yerel mahkeme, özellikle evli kadınların evlilik dışı doğan çocuklarını nüfusa gerçek babasıyla kaydettirememesi nedeniyle bu suçun oluştuğunu ve bunun eşitsizlik yarattığını ileri sürdü.
Çocuğun Kimliğini Bilme Hakkı Korunuyor
Anayasa Mahkemesi, yaptığı inceleme sonucunda soybağının korunmasının sadece bir nüfus kaydı meselesi olmadığını belirtti. Kararda, bir çocuğun kendi kökenini ve ebeveynini öğrenmesinin, maddi ve manevi varlığını koruma hakkı kapsamında olduğu ifade edildi. AYM'ye göre, bu düzenleme çocukların ve ailenin korunmasını sağlayan anayasal bir amaca hizmet etmektedir.
"1 Yıldan 3 Yıla Kadar Hapis" Ölçülü Bulundu
Yüksek Mahkeme, hürriyeti bağlayıcı ceza öngörülmesinin caydırıcılık açısından gerekli olduğunu savundu. İptal talebinde öne sürülen "ağır yaptırım" iddiasına karşılık AYM;
- Verilen cezanın mahkemece ertelenebileceğini,
- Seçenek yaptırımlara (para cezası vb.) çevrilebileceğini,
- Dolayısıyla kuralın "orantısız" olmadığını belirtti.
Evli Kadınlar ve Soybağı Karmaşasına Yargıtay Atfı
Kararda en dikkat çekici bölümlerden biri, yerel mahkemenin "evli kadınlar mecburiyetten suç işliyor" iddiasına verilen yanıttı. AYM, Yargıtay kararlarına atıf yaparak; Türk Medeni Kanunu gereği evlilik birliği sürerken doğan çocuğun babasının koca sayılmasının yasal bir zorunluluk olduğunu hatırlattı. Bu yasal zorunluluk nedeniyle, evli bir kadının çocuğunu resmi nikahlı eşinin üzerine kaydettirmesinin bu suçu (soybağını değiştirme kasten işlenen bir suç olduğu için) oluşturmayacağı belirtildi.
Hangi Durum Suç, Hangi Durum Yasal Zorunluluk?
Anayasa Mahkemesi kararında yer alan en kritik detay, "soybağını değiştirme" suçunun oluşabilmesi için kişinin kasten hareket etmesi gerektiğidir. Eğer bir kadın evli ise ve evlilik dışı bir ilişkiden çocuğu dünyaya gelmişse, Türk Medeni Kanunu'nun 285. maddesi uyarınca bu çocuğu yasal eşinin üzerine kaydettirmek zorundadır. Yargıtay ve AYM, bu durumu "kanundan kaynaklanan bir zorunluluk" olarak gördüğü için, evli kadının biyolojik babayı gizleyip çocuğu kocası üzerine kaydettirmesini bu suç kapsamında değerlendirmemektedir. Ancak evli olmayan bir annenin veya bir sağlık görevlisinin, maddi gerçeği bilerek ve kasten çocuğu başka birinin nüfusuna kaydettirmesi veya gerçek soybağını gizlemesi durumunda 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası riski devam etmektedir. Kısacası; kanuni karineye (babalık karinesi) uymak suç teşkil etmezken, bunun dışındaki kasti yer değiştirmeler hapis cezasıyla sonuçlanabilmektedir.
Karar Oybirliğiyle Alındı
AYM Genel Kurulu, yaptığı esastan inceleme neticesinde TCK 231/1 maddesinin Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine (hukuk devleti ve suçta/cezada kanunilik ilkeleri) aykırı olmadığına ve itirazın oybirliğiyle reddine karar verdi. Kararı görmek için tıklayınız