İran'da süren çatışmaların küresel tedarik zincirleri üzerindeki etkisi genişlemeye devam ediyor. Enerji ve gübre piyasalarının ardından bu kez fıstık arzında yaşanan daralma dikkat çekti. Bloomberg'in haberine göre, dünyanın ikinci büyük üreticisi olan İran'daki gelişmeler fiyatları son yılların en yüksek seviyesine taşıdı.
Arz daralması fiyatları yükseltti
Türkiye'de de yaygın olarak tüketilen Antep fıstığı, gıda sanayinde geniş kullanım alanına sahip. Ancak İran'daki savaş, halihazırda sınırlı olan arzı daha da baskıladı. Artan küresel talep ile birleşen bu durum, piyasada fiyatların hızlı yükselmesine yol açtı.
Savaş öncesinde de kırılgandı
Expana Markets analisti Nick Moss, İran'ın fıstık ticaretinin savaş öncesinde de yaptırımlar ve jeopolitik gerilimler nedeniyle zorlandığını belirtti. 2025 mahsulünün beklentilerin altında kalması ve yıl başında yaşanan iletişim kesintileri de ihracat süreçlerini aksatarak arzı daralttı.
Talep güçlü, arz sınırlı
Şubat sonunda başlayan çatışmaların etkisiyle küresel pazara ulaşan ürün miktarının daha da azaldığı ifade edilirken, fıstığın Orta Doğu merkezli üretim ve ticaret yapısı nedeniyle bölgesel risklere karşı hassas olduğu vurgulanıyor.
Öte yandan talep tarafında artış dikkat çekiyor. Sosyal medyada popüler hale gelen fıstıklı "Dubai çikolatası" ve büyük markaların ürün çeşitliliğini artırması, tüketimi hızlandırdı. Bu gelişmeler fiyatların son iki yılda yaklaşık yüzde 30 artmasına katkı sağladı.
İran ve ABD başı çekiyor
ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre İran, küresel üretimin yaklaşık beşte birini, ihracatın ise üçte birini karşılıyor. ABD ise üretimin yaklaşık yüzde 40'ını ve ihracatın yarısını gerçekleştiriyor.
ABD merkezli Crown Point Ltd.'den Gyana Ranjan Das, savaşın ardından nakliye hatlarının Orta Doğu'ya yönelik yeni sevkiyat rezervasyonlarını iptal ettiğini belirtti. Bu durumun, Hindistan gibi büyük ithalatçı ülkelere yapılan sevkiyatları da etkilediği ifade edildi.
Fiyatlar zirvede, riskler sürüyor
Savaşın etkisiyle Antep fıstığı fiyatı mart ayında pound başına 4,57 dolara yükselerek Mayıs 2018'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Uzmanlar, çatışmanın uzaması halinde küresel arzın daha da daralabileceğini ve fiyat baskısının sürebileceğini değerlendiriyor.
Arz sıkıntısının devam etmesi durumunda üreticilerin maliyet baskısıyla fiyat artışına gitmesi veya alternatif ürünlere yönelmesi bekleniyor. Ancak Antep fıstığının ana bileşen olduğu ürünlerde ikame seçeneklerinin sınırlı olduğu belirtiliyor. Bu nedenle yaz aylarında bazı ürünlerde fıstık kullanımının azalabileceği ya da tadın daha hafif hissedilebileceği ifade ediliyor.