İstinaf mahkemelerinde Cumhuriyet savcıları, ilk derece mahkemelerinden farklı olarak her duruşmaya katılmıyor. Duruşma gerektiren dosyalarda savcı görüşünü - mütalaa - bildiriyor; mahkeme bu görüşü dikkate alarak kararını veriyor. Savcı ile mahkemenin aynı hukuki sonuca ulaşıp ulaşmaması, yargı sisteminin iç tutarlılığını ölçen önemli bir gösterge.
2025 yılında Ankara BAM Cumhuriyet Başsavcılığı ceza dairelerindeki toplam 3.553 duruşmaya katıldı. Bu duruşmaların 2.880'inde - yani %81,1'inde - mahkeme savcının mütalaasıyla aynı yönde karar verdi. Ancak 170 duruşmada mahkeme savcının görüşüne aykırı gitti. Bu oran genel tabloda %4,8 görünse de dairelere inildiğinde çok daha çarpıcı farklılıklar ortaya çıkıyor.
Terör Davaları: Savcı ile Mahkeme Her Üç Davadan Birinde Ayrılıyor
Tablonun en çarpıcı rakamı 4. Ceza Dairesi'nden geliyor. Anayasal suçlar ve terör davalarını yürüten bu dairede savcı 48 duruşmaya katıldı. Bu duruşmaların 16'sında - tam %33,3'ünde - mahkeme savcının mütalaasına aykırı karar verdi. Üç karardan biri savcının öngördüğünden farklı sonuçlandı.
Aynı iş bölümündeki 22. Ceza Dairesi'nde ise aykırılık oranı %12,6. 95 duruşmanın 12'sinde savcı ile mahkeme farklı sonuca ulaştı. İki terör dairesi arasındaki bu fark da dikkat çekici: 4. Daire'de üç davadan biri uyumsuz, 22. Daire'de sekiz davadan biri.
Terör davalarında savcı-mahkeme uyumsuzluğunun bu denli yüksek olması, bu dava türünün hukuki karmaşıklığını ve delil değerlendirmesindeki yoruma açık alanların genişliğini yansıtıyor. Savcılık ile mahkemenin aynı delil setinden farklı sonuçlar çıkarması, istinaf yargısının özgün değerlendirme yapabildiğinin göstergesi olarak da okunabilir.
Diğer Dikkat Çekici Daireler
Terör dairelerinin ardından en yüksek aykırılık oranlarına sahip daireler şöyle sıralanıyor:
|
Daire |
Katılım |
Aykırı Karar |
Aykırı Oran % |
|
4. CD (Terör) |
48 |
16 |
%33,3 |
|
19. CD (Dolandırıcılık) |
31 |
6 |
%19,4 |
|
27. CD (Cinsel Saldırı) |
22 |
4 |
%18,2 |
|
22. CD (Terör) |
95 |
12 |
%12,6 |
|
13. CD (Hırsızlık/Yağma) |
199 |
23 |
%11,6 |
|
14. CD (Hırsızlık/Yağma) |
137 |
14 |
%10,2 |
|
17. CD (Cinsel Saldırı) |
271 |
21 |
%7,7 |
|
5. CD (Zimmet/Rüşvet) |
148 |
10 |
%6,8 |
19. Ceza Dairesi (Sahtecilik/Dolandırıcılık), 31 duruşmada 6 kez savcı görüşüne aykırı karar verdi - oran %19,4. Düşük katılım sayısı istatistiksel güvenilirliği sınırlıyor; ancak oranın yüksekliği göz ardı edilemez.
13. ve 14. Ceza Daireleri (Hırsızlık/Yağma/Konut Dokunulmazlığı), sırasıyla %11,6 ve %10,2 aykırılık oranlarıyla dikkat çekiyor. Bu iki dairenin aynı iş bölümünde çalışmasına karşın benzer oranlarda savcı görüşünden ayrılması, mülkiyet suçlarında delil değerlendirmesindeki yorum farklılıklarını gündeme getiriyor.
17. Ceza Dairesi (Cinsel Saldırı), 271 duruşmada 21 kez - %7,7 - savcıya aykırı karar verdi. 271 gibi yüksek katılım sayısı bu oranı daha anlamlı kılıyor. Cinsel suç davalarında delil standardı ve mağdur ifadesinin değerlendirilmesi konusundaki görüş ayrılıklarını yansıtıyor olabilir.
Tam Uyum: Savcı ile Mahkeme Hiç Ayrışmayan Daireler
Öte yandan bazı daireler, savcının katıldığı tüm duruşmalarda savcı mütalaasıyla örtüşen kararlar verdi. 7, 8, 9, 10, 23, 25, 26 ve 28. Ceza Daireleri'nde 2025 yılı boyunca tek bir mütalaaya aykırı karar kaydedilmedi. Bu dairelerde savcılık değerlendirmesi ile mahkeme kararı tam uyum içinde.
Dikkat çekici bir ayrıntı: Kaçakçılık ve bankacılık suçlarına bakan 7. Ceza Dairesi'nde savcı yalnızca 27 duruşmaya katılmış ve tamamında uyum sağlanmış. Kasten öldürme gibi ağır suçlara bakan 1. Ceza Dairesi'nde ise 120 duruşmada yalnızca 4 aykırılık - oran %3,3. Bu tablo, ağır ceza dairelerinde savcılık ile mahkemenin genel olarak uyumlu çalıştığını gösteriyor.
CMK 308/A: Savcılık Hangi Dairenin Kararına En Çok İtiraz Etti?
Cumhuriyet Başsavcılığı'nın en güçlü denetim araçlarından biri olan CMK 308/A, savcının ceza dairesi kararını hatalı bulduğunda itiraz yoluna başvurmasını sağlıyor. 2025 yılında bu yol toplam 6.450 kez kullanıldı.
En fazla itiraz 15. Ceza Dairesi'ne yapıldı: 543 itiraz. Hırsızlık, yağma ve konut dokunulmazlığını ihlal davalarına bakan bu daire, savcılığın kararlarına en sık itiraz ettiği daire oldu. Hemen ardından 13. ve 14. Ceza Daireleri geliyor; her ikisinde de 536 itiraz kayıtlara geçti. Her üçü de aynı iş bölümünde çalışıyor.
İlk beş şöyle sıralanıyor: 15. CD (543), 13. CD (536), 14. CD (536), 10. CD (436), 18. CD (404). Mülkiyet suçları ve dolandırıcılık davalarının bu sıralamada öne çıkması, bu dava türlerinde savcılık ile mahkeme arasındaki hukuki görüş ayrılıklarının ne denli yaygın olduğunu gösteriyor.
Öte yandan CMK 308/A itirazlarında genel tabloya bakıldığında savcılık itirazlarının büyük çoğunluğunun mahkeme tarafından kabul edildiği görülüyor. Raporun başka bölümünde yer alan veriye göre savcılığın itirazlarının %89'u kabul ile sonuçlandı. Bu, savcılık denetiminin yalnızca sembolik değil, işlevsel olarak çalıştığına işaret ediyor.
76 Bin 679 Dosyaya "Görüldü": Savcılığın Sessiz Denetimi
Duruşma gerektirmeyen dosyalarda savcılık denetimi "görüldü" işlemiyle gerçekleştiriliyor. Savcı, dosyayı inceleyerek varsa hukuka aykırılıkları tespit edebilir, gerektiğinde itiraz yoluna gidebilir.
2025 yılında ceza dairelerinde toplam 76.679 dosyaya görüldü işlemi yapıldı. En yüksek görüldü sayısı 6. Ceza Dairesi'nde: 4.743 dosya. Bunu 9. Daire (4.313), 15. Daire (4.224) ve 16. Daire (4.208) izliyor. Görüldü işlemi hacmi, savcılığın dairelerdeki fiili iş yükünün önemli bir bölümünü oluşturduğunu ortaya koyuyor.
Bu haber, Ankara BAM Adalet Komisyonu Başkanlığı'nın resmi 2025 Yılı Faaliyet Raporu'nun 47-48. sayfalarında yer alan Cumhuriyet Başsavcılığı faaliyet verileri esas alınarak hazırlanmıştır.