Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu'nun 4'üncü maddesine göre, engelli bireylerin
belirli şartları taşıyan araçları motorlu taşıtlar vergisinden istisnadır. Bu
düzenlemenin amacı, engelli vatandaşların ulaşım ihtiyaçlarını kolaylaştırmak
ve ekonomik yüklerini azaltmaktır. İstisnanın kapsamı, engellilik oranına göre
farklı şekilde uygulanmaktadır.
Engellilik oranı %90 ve üzeri olan kişilerin adlarına kayıtlı taşıtlar MTV'den
tamamen muaftır. Bu kişiler için aracın özel tertibatlı olması şartı aranmaz.
Tam teşekküllü bir devlet hastanesinden alınmış sağlık kurulu raporunun ilgili
vergi dairesine sunulması yeterlidir. Araç binek otomobil, minibüs veya kanunda
belirtilen diğer taşıt türlerinden biri olabilir. Araç doğrudan engelli kişinin
adına kayıtlı olmalı ve sağlık kurulu raporunda engellilik oranının %90 veya
daha fazla olduğu açıkça belirtilmelidir.
Engellilik oranı %90'ın altında olan kişiler açısından ise daha farklı bir
sistem uygulanmaktadır. Bu durumda yalnızca engellinin kullanımına uygun şekilde
özel tertibatlı hale getirilmiş araçlar MTV istisnasından yararlanabilir. Buradaki
temel amaç, vergi avantajının yalnızca engellilik durumunun gerektirdiği araçlar
için uygulanmasını sağlamaktır. Bu kapsamda engelli kişinin sağlık kurulu raporu
yanında, aracın özel tertibatlı olduğunu gösteren motorlu araç tescil belgesi,
teknik belge ve proje raporu gibi belgeleri de vergi dairesine ibraz etmesi
gerekir.
Özel tertibat kavramı, engellinin aracı kullanabilmesini sağlayan teknik değişiklikleri
ifade etmektedir. Örneğin elden gaz-fren sistemi, direksiyon düzenekleri veya
benzeri aparatların araca eklenmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak sadece
standart özelliklere sahip bir araç satın alınması, engellilik oranı %90'ın
altında olan kişiler için MTV istisnası sağlamaz.
Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) istisnasından yararlanılarak satın alınan araçlar
bakımından ise işlemler daha kolaydır. Aracın ilk iktisabı sırasında engellilik
nedeniyle ÖTV istisnası uygulanmışsa, MTV istisnası için ayrıca sağlık raporu,
teknik belge veya proje raporunun yeniden sunulmasına gerek bulunmamaktadır.
Mükellefin sadece ilgili bildirim formunu doldurarak vergi dairesine başvurması
yeterlidir. Bu uygulama, aynı bilgilerin tekrar tekrar ibraz edilmesini önleyerek
bürokratik yükü azaltmaktadır.
Buna karşılık ÖTV istisnasından yararlanmamış ancak MTV istisnasından yararlanma
hakkına sahip olan engellilerin, gerekli tüm belgeleri vergi dairesine sunmaları
zorunludur. Vergi dairesi, sunulan belgelerin asıllarını veya aslına uygun fotokopilerini
inceleyerek istisna işlemini gerçekleştirir.
Sağlık kurulu raporunun süreli olması halinde MTV istisnası da raporun geçerlilik
süresi boyunca devam eder. Sürenin dolması halinde istisnanın devam edebilmesi
için yeni tarihli sağlık kurulu raporunun vergi dairesine verilmesi gerekir.
Yeni rapor sunulmadığı takdirde MTV istisnası sona erer ve araç normal mükellefiyet
kapsamına alınır.
İstisnadan yararlanmak isteyen engellilerin, "Malul ve Engelliler Adına Kayıt
ve Tescilli Taşıtlarda Motorlu Taşıtlar Vergisi İstisnası Bildirim Formu"nu
doldurarak gerekli belgelerle birlikte ilgili vergi dairesine başvurmaları gerekmektedir.
Vergi dairesi tarafından yapılan inceleme sonucunda şartların sağlandığının
tespit edilmesi halinde MTV mükellefiyeti kaldırılmaktadır.
Otomatik vitesli araçlar bakımından özel bir düzenleme bulunmaktadır. Genel
kural olarak, engellilik oranı %90'ın altında olan kişiler için yalnızca otomatik
vitesli araç sahibi olmak MTV istisnası sağlamaz. Ancak sol alt ekstremitede
(sol ayak veya sol bacakta) engeli bulunan kişiler açısından otomatik vites,
engelliliğe uygun özel tertibat olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle bu kişilerin
adlarına kayıtlı otomatik vitesli araçlar için ayrıca başka bir teknik değişiklik
yapılmasına gerek olmadan MTV istisnası uygulanabilmektedir.
Sonuç olarak MTV istisnası, engellilik oranı %90 ve üzerindeki kişiler
için oldukça geniş kapsamlı bir vergi avantajı sağlarken, %90'ın altındaki engelliler
açısından aracın engellilik durumuna uygun özel tertibat taşıması şartına bağlanmıştır.
Böylece hem engelli bireylerin ulaşım ihtiyaçları desteklenmekte hem de vergi
istisnasının amacına uygun şekilde kullanılması sağlanmaktadır.