Sayıştay Başkanlığının TBMM'ye sunduğu SGK 2025 Yılı Denetim Raporu'nun "Diğer Bulgular" bölümünde GSS primlerinin tahakkuk ve tahsilinde hatalı uygulamalar bulunduğu tespit edildi. Rapora göre SGK denetim elemanları bir iş yerini sahte olarak belirlediğinde, oradan bildirilen kişilerin sigortalılık günleri siliniyor. Ancak bu kişiler aynı dönem için GSS kapsamına alınmıyor ve prim tahakkuku yapılmıyor. 1 Ocak 2012'den bu yana Türkiye'de ikamet eden tüm vatandaşlar zorunlu olarak GSS kapsamında bulunduğundan, Sayıştay bu dönemler için tescil ve prim tahakkuku yapılması gerektiğini vurguladı. Raporda prim çıkarılmayan kişilerin sayısı verilmedi, "çok sayıda" ifadesi kullanıldı. İkinci tespit ise tahsilatla ilgili. Kişilerin kendisinin ödemesi gereken GSS primleri vadesinde ödenmediğinde, dosyalar memurlar tarafından tek tek taranarak icraya aktarılıyor. Dosya yoğunluğu nedeniyle bu sistem sağlıklı işlemiyor. 5510 sayılı Kanun ise prim alacakları için bir yıl içinde icra yoluna gitmeyen personel hakkında kovuşturma yapılmasını öngörüyor. SGK, alacak takibi için geliştirilen yeni yazılımın sona yaklaştığını bildirdi.
Sahte sigortalı tespit ediliyor, GSS kaydı düzeltilmiyor
Sayıştay, sahte iş yeri incelemeleri sonrasında yapılan işlemlerin eksik kaldığını tespit etti. Raporda bulgu şöyle ortaya kondu:
"Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca sahte iş yeri olduğu tespit edilen yerlerde sahte sigortalı olarak bildirilen kişilere ilgili dönemler için GSS tescil kaydının düzenlenerek GSS primi tahakkuk ettirilmediği görülmüştür."
Sahte sigortalılık, fiilen çalışmayan kişilerin bir iş yerinden çalışıyormuş gibi SGK'ya bildirilmesi anlamına geliyor. Bu yolla kişiler hem sağlık hizmetlerinden yararlanabiliyor hem de emeklilik için hizmet günü biriktirebiliyor.
Hizmet günleri siliniyor, prim çıkarılmıyor
Raporda sahte sigortalılık tespit edildiğinde SGK'nın uyguladığı işlem aktarıldı. Buna göre ödenmiş primler gelir kaydediliyor, bildirilen hizmet günleri siliniyor. Sayıştay'a göre işlem burada kalıyor ve bu kişilerin o dönemdeki sağlık sigortası durumu düzeltilmiyor:
"Kurumun denetim elemanlarınca yapılan denetim sonuçlarında sahte iş yeri olduğu tespit edilen yerlerde bildirilen sahte sigortalıların ilgili dönemlere ilişkin ödenmiş primleri gelir kaydedilmekle birlikte Kanun'un 4/1-a maddesi kapsamında bildirilen hizmet günleri silinmektedir. Sahte sigortalı olarak bildirilen dönemlere ilişkin olarak GSS tescil kayıtlarının düzenlenmesi ve 2012 yılından sonraki dönemler için zorunlu GSS kapsamına alınarak prim tahakkuk ettirilmesi gerekmektedir."
Sayıştay, sahte sigortalılık tespit edildiğinde bu dönemlerde kişiye yapılan ödemelerin de geri alınması gerektiğini hatırlattı.
"Çok sayıda kişi" tespit edildi
Sayıştay denetçileri, sahte iş yerlerinden bildirilen kişilerin kayıtlarını tek tek inceledi. Raporda sonuç şu ifadelerle aktarıldı:
"Sahte iş yeri olarak belirlenen yerlerden Kuruma sahte sigortalı olarak bildirilen kişilerin bu dönemlerdeki GSS primi tahakkukları incelenmiş ve GSS kapsamında prim tahakkuk ettirilmeyen çok sayıda kişi olduğu tespit edilmiştir."
Sayıştay, prim tahakkuk ettirilmeden önce bu kişilerin ilgili dönemde başka bir sigortalının bakmakla yükümlü olduğu kişi olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini de belirtti. Bu durumdaki kişiler, örneğin çalışan bir eşin ya da ebeveynin üzerinden sağlık hizmeti alabiliyor ve ayrıca prim ödemekle yükümlü tutulmuyor.
Ödenmeyen primler yıllarca icraya aktarılmamış
Raporun ikinci tespiti, kişilerin kendisinin ödemesi gereken GSS primlerinin tahsiline ilişkin. Sayıştay, vadesi geçen primlerin icra takibine alınmasında ciddi gecikmeler olduğunu belirledi:
"Yapılan incelemede genel sağlık sigortalısı tarafından GSS priminin ödenmesi gereken hallerde tahakkuk eden GSS priminin son ödeme tarihi üzerinden yıllar geçmesine rağmen icraya aktarılmadığı ve GSS priminin dönemi itibarıyla tahsil imkanının azaldığı dosyaların memur aracılığıyla tespit edilerek icraya geç aktarıldığı tespit edilmiştir."
Sayıştay, sorunun kaynağını da açıkça ortaya koydu:
"GSS primlerinin memurlar aracılığıyla taranarak icraya aktarılmasının dosya yoğunluğu nedeniyle sağlıklı işlemediği sonucuna ulaşılmıştır."
Kanunda bir yıllık süre ve kovuşturma hükmü var
Raporda, gecikmenin hukuki boyutuna da dikkat çekildi. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 88'inci maddesi, prim alacaklarının icraya aktarılmasında SGK personeline bir yıllık süre tanıyor. Sayıştay bu hükmü şöyle aktardı:
"Aynı Kanun'un 'Primlerin Ödenmesi' başlıklı 88'inci maddesinde prim alacaklarının tahsili için muacceliyet tarihinden itibaren en geç bir yıl içinde icra yoluna başvurmayan Kurum yetkili personeli hakkında genel hükümlere göre kovuşturma yapılacağı hüküm altına alınmıştır."
5502 sayılı Kanun'a göre de süresinde ödenmeyen GSS primleri Kurum alacağına dönüşüyor ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil ediliyor.
SGK: Yeni yazılım sona geldi
Kurum, Sayıştay'a verdiği cevapta sorunun yazılımla çözüleceğini bildirdi. Raporda SGK'nın cevabı şöyle aktarıldı:
"Kamu İdaresi tarafından, Kurum alacaklarının takibinde etkinliği sağlamak amacıyla geliştirilen yeni yazılım projesinde sona varıldığı ve GSS primlerinin icraya aktarılması işlemlerinin de bu yazılım aracılığıyla gerçekleştirileceği ifade edilmiştir."
Sayıştay ise vadesinde ödenmeyen primlerin otomatik olarak icraya aktarılmasını önerdi:
"Genel sağlık sigortalısınca ödenecek olan GSS primlerinin vadesinde ödenmemesi halinde otomatik olarak icraya aktarılmasının, kurum alacaklarının takip ve tahsilinde etkinliği arttıracağı değerlendirilmektedir."