Çalışma hayatında işçi, esnaf ve memur olarak geçen hizmetler birleştirilerek sosyal güvenlik hakları belirlenir. Memurların önemli bir kısmının memuriyet öncesinde işçi olarak çalıştığı süreler bulunurken, esnaf (Bağ-Kur) olarak çalışmış olanlar da az değildir. Bu sürelerin derece, kademe ve emeklilik açısından nasıl değerlendirileceği, memurun hangi sosyal güvenlik kanununa tabi olduğuna bağlıdır.
Hangi memur hangi kanuna tabi?
1 Ekim 2008'den önce bir gün dahi olsa memurluk, yedek subaylık, vekil öğretmenlik veya vekil imamlık gibi 5434 sayılı Kanun kapsamında hizmeti bulunanlar tamamıyla 5434'e tabidir. Emeklilikte de bu tarihten önce yürürlükte olan hükümler uygulanır. Bu kişilerin işçilik ve esnaflık gibi diğer hizmetleri, 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre birleştirilir.
1 Ekim 2008'den önce 5434 kapsamında hiç hizmeti bulunmayanlar ise memuriyete bu tarihten sonra başlamışlarsa 5510 sayılı Kanuna tabidir. Bu durum, 2008 öncesinde işçi ya da esnaf olarak çalışmış olsalar bile değişmez. Bu memurların diğer hizmetleri 5510 sayılı Kanunun 53'üncü maddesine göre birleştirilir.
Her iki gruptaki memurlar hakkında ayrıca 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ya da tabi oldukları özel kanun hükümleri uygulanır.
Kazanılmış hak aylığı ve emekli keseneğine esas aylık
İntibak işlemlerinde iki ayrı kavram kullanılır: kazanılmış hak aylığı (KHA) ve emekli keseneğine esas aylık (EKEA). Bazı hizmetler KHA'da değerlendirilmediği halde EKEA'da değerlendirilir. Genel İdare Hizmetleri sınıfındaki personelin özel sektörde geçen süreleri buna örnektir.
Meslekle ilgili süreler kazanılmış hak aylığını yükseltir
Gerek 5434 gerekse 5510 kapsamındaki memurların işçilik veya esnaflık süreleri meslekleriyle ilgiliyse, bu sürelerin belirli bir kısmı (2/3, 3/4 gibi) KHA derece ve kademesinde değerlendirilir. Bu intibak ek göstergeyi de yükseltebildiği için görev aylığı artar. Buna bağlı olarak SGK prim kesintisi de yükselir.
5434'e tabi memurlarda durum
5434 kapsamındaki memurların sigortalı ve Bağ-Kur hizmetlerinin tamamı, memurluk hizmetleriyle birleştirilerek emekli keseneğine esas derece ve kademede değerlendirilir. Bu işlem 5434 sayılı Kanunun ek 18'inci maddesine dayanır. Sonuçta hem KHA hem de EKEA derecesi yükselir ve SGK kesintileri artar.
5510'a tabi memurlarda durum
5510 kapsamındaki memurlar için de işçilik ve esnaflık süreleri esas alınarak EKEA intibakı yapılır. Ancak bu işlem prim kesintisini artırmaz. Bunun nedeni, 5510 sayılı Kanunda emekli keseneğine esas aylık derecesine göre bir uygulama bulunmaması ve prime esas kazanç sisteminin uygulanmasıdır.
Bu intibak yalnızca görev aylıklarıyla sınırlıdır ve emekli aylığına etkisi yoktur. Sağladığı tek sonuç şudur: 5434 sayılı Kanunun ek 82'nci maddesi gereği emekli ikramiyesi hesaplanırken 5434'e tabi emsal memurun esas alınması.
Yıllık izin hesabı
Hem 5434 hem de 5510 kapsamındaki memurların yıllık izin süresi hesaplanırken, esnaflık süresinin yalnızca KHA intibakında değerlendirilen kısmı dikkate alınır.
Kısaca: Özel sektörde sigortalı ya da Bağ-Kur'lu olarak geçen süreler, meslekle ilgili olmaları şartıyla belirli oranda kazanılmış hak aylığında, tamamıyla ise emekli keseneğine esas aylıkta dikkate alınır. 5434'e tabi memurlarda her iki intibak da SGK kesintisini artırır. 5510'a tabi memurlarda ise kesintiyi yalnızca KHA'daki yükselme artırır, EKEA intibakı kesintiye yansımaz.
KHA ve EKEA konularında ayrıntılı bilgi için:
https://www.memurlar.net/haber/1089855/
https://www.memurlar.net/haber/1170289/
https://www.memurlar.net/haber/845802/
https://www.memurlar.net/haber/1063629/
https://www.memurlar.net/haber/1149027/
https://www.memurlar.net/haber/1167415/
https://www.memurlar.net/haber/677327/