Milli Eğitim Bakanlığının hayata geçirdiği ve kamuoyunda tartışmalara neden olan Ortak Yazılı Sınav Sistemi, sahadaki araştırmalar, öğretmen ve okul yöneticileriyle yapılan görüşmeler sonucu geliştirildi. Pilot uygulaması haziran ayında yapılan sistem, öğretmenin mesleki birikimini sınav hazırlama sürecinin merkezine alıyor.
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından, okullarda yürütülen ölçme ve değerlendirme uygulamalarının niteliğini artırmak, uygulama birlikteliğini güçlendirmek ve öğretmenlerin ortak yazılı sınav hazırlama süreçlerini teknoloji destekli bir yapıyla desteklemek amacıyla geliştirilen Ortak Yazılı Sınav Sistemi, kamuoyunda farklı tartışmaları beraberinde getirdi.
Yeni sistemle ilgili; öğretmenlerin iş yükünü artıracağı, öğretmen yetkinliklerinin ön planda tutulmadığı, paydaşlarla görüşülmeden ve pilot uygulama yapılmadan devreye alındığı gibi eleştiriler yöneltildi. Milli Eğitim Bakanlığı kaynakları, sisteme yönelik haksız eleştiriler yapıldığını belirtti. Sistemin, sınav hazırlamaya ilişkin teknik süreçlerin daha kolay ve sistematik biçimde yürütülmesine imkan sağlayacağını vurgulayan Bakanlık kaynakları, kulaktan dolma bilgilerle yapılan yorumların gerçeklerle bağdaşmadığını ifade etti.
Eğitim camiasında son günlerde hararetli tartışmalara neden olan Ortak Yazılı Sınav Sistemi ile ilgili eleştirileri ve olumsuz değerlendirmeleri biz de Bakanlık kaynaklarına sorduk ve yanıtlarını aldık:
Öğretmen ve okul yöneticileriyle görüşülerek hazırlandı
Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından konu soru dağılım tabloları, okul geneli ortak sınav uygulamaları, sınavlarda açık uçlu madde kullanımı ve sınav analizi uygulamalarına ilişkin 2025-2026 eğitim öğretim yılı içerisinde kapsamlı bir saha araştırması gerçekleştirildi. Araştırma kapsamında ülke örneklemini yansıtacak şekilde 81 ilden resmi-özel farklı okul türlerinde 150 ortaokul ile 152 lisenin okul geneli sınav süreçlerine ilişkin veriler toplandı, okullarda kullanılan sınav evrakının mevzuata uygunluğu açısından değerlendirmeler yapıldı. Bu kapsamda ortaokul düzeyinde 6, ortaöğretim düzeyinde ise 10 temel branştan olmak üzere toplam 2 bin 110 sınav uygulamasına ilişkin evrak incelendi İncelemeler sonucunda elde edilen veriler, sahada görev yapan farklı okul türlerindeki öğretmen ve yöneticiler ile odak grup görüşmelerinde detaylı olarak ele alındı.
Pilot uygulamasında başarılı sonuçlar alındı
Ortak Yazılı Sınav Sistemi pilot uygulaması 2025-2026 eğitim öğretim yılında 8-12 Haziran 2026 tarihleri arasında 9. sınıf din kültürü ve ahlak bilgisi ile 10. sınıf felsefe derslerinde 11 ilde gerçekleştirildi. Pilot uygulamaya din kültürü ve ahlak bilgisi dersinde 880, felsefe dersinde ise 1119 okul olmak üzere toplam 1999 okul katıldı. Teknik işleyiş ve uygulama açısından başarıyla gerçekleştirilen pilot uygulama sonrasında öğretmen deneyimlerine ilişkin yapılan izleme araştırmasında öğretmenlerin, projenin uygulanmasına yönelik memnuniyet düzeylerinin yüksek olduğu tespit edildi.
Ortak yazılı sınav uygulaması ilk kez yapılmıyor
9 Eylül 2023'te yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği ile ortaokul ve ortaöğretim düzeyindeki okullarda, uygulamalı sınavlar hariç, öğretmenlerin ortak değerlendirme yapabilmelerine imkan vermek üzere, birden fazla şubede okutulan derslere ait sınavların ortak yapılması uygulamasına geçildi. 2023-2024 eğitim öğretim yılından bu yana tüm okullarda okul geneli sınav, ortak yazılı sınav olarak gerçekleştirildi. Okul geneli ortak yazılı sınav soruları, eğitim kurumu alan zümrelerince hazırlanıyor ve aynı dersin işlendiği tüm şubelerde uygulanıyor.
"Açık uçlu soru" tüm okullarda uygulanıyor
Aynı yönetmelikte açık uçlu soru uygulamasıyla ilgili hüküm bulunuyor. Ayrıca Milli Eğitim Bakanlığı Yazılı ve Uygulamalı Sınavlar Yönergesi'nin 5. maddesinde, "Okullar tarafından yapılacak tüm sınavlar açık uçlu veya açık uçlu ve kısa cevaplı sorulardan oluşan yazılı yoklama şeklinde yapılır" hükmü yer alıyor. Bu doğrultuda 2023-2024 eğitim öğretim yılından bugüne tüm okullarda açık uçlu soru uygulaması devam ediyor.
Sınav analizi yeni bir uygulama değil
Sınav analiz uygulaması, Milli Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği ile Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nde yer alan, "Bu sınavlarda şube ve sınıflar bazında sınav analizleri yapılır. Konu ve kazanım eksikliği görülen öğrencilerin durumları, ders ve sınıf düzeyinde eksik olduğu tespit edilen konu ve kazanımlar ders ve zümre öğretmenleri tarafından değerlendirilir" hükmü kapsamında yapılıyor. Dolayısıyla sınav analiz uygulaması, bu sistemle ilk kez hayata geçirilen bir uygulama değil.
Konu soru dağılım tabloları ve senaryolar eylül ayında duyuruldu
Öğrenci ve velilerinin öğretim programı içeriği, ölçme ve değerlendirme uygulamalarının kapsamı ve hedefleri hakkında bilgi sahibi olması, ölçme ve değerlendirme uygulamalarının öğretim programı ile uyumlu şekilde gerçekleştirilmesi amacıyla 9 Eylül 2023 tarihinde yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği ile konu soru dağılım tablosu uygulaması başlatıldı. 2026-2027 eğitim öğretim yılı konu soru dağılım tabloları ve alternatif senaryolar Ölçme, Değerlendirme Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından 10 Eylül 2026 tarihli resmi yazı ile duyuruldu ve Bakanlığın web sitesinde paylaşıldı.
Ortak yazılı sınavlarla ilgili birçok konuda kararı öğretmenler verecek
Ortak Yazılı Sınav Sistemi'nin en önemli özelliklerinden biri, öğretmenlerin mesleki yetkinliğini ve karar verme süreçlerini merkeze alması. Konu soru dağılım tabloları ve senaryolar göz önüne alındığında ortalama 6-8 açık uçlu sorudan oluşan sınavların soru kaynağının belirlenmesi, 2 adet sorunun zümrece oluşturulması, öğrencilerin gelişim düzeyine uygun olmayan 2 sorunun değiştirilmesi, soruların güçlük düzeyi ve puan değerlerinin belirlenmesi gibi başlıklarda, eğitim kurumu sınıf/alan zümresince karar verilecek.
Ayrıca sistem, öğretmenlerin soru ve cevap anahtarlarına ilişkin geri bildirimlerine göre şekillenecek bir yapıda kurgulandı.
Ölçme ve değerlendirme işlemlerini kolaylaştıracak
Ortak Yazılı Sınav Sistemi, öğretmenlerin çok kısa bir süre içerisinde öğretim programı ile uyumlu, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı hazırlayabilecekleri yapıda tasarlandı. Ayrıca yeni EBA üzerinde dijital araçlar öğretmenlerin kullanımına sulanarak sınav analizleri ve geri bildirim süreçlerinin etkin ve hızlı bir şekilde gerçekleştirilmesi sağlanacak.
Daha verimli bir geri bildirim süreci
Öğrenci puanlarının soru bazında sisteme girilmesi, sonuçların ilgili öğrenme çıktılarıyla birlikte değerlendirilmesine imkan sağlayacak. Bu sayede hem öğretmenler sınıfları hakkında detaylı analiz yaparak varsa eksik öğrenmelere ilişkin yeni planlamalar yapabilecek hem öğrenciler güçlü ve geliştirilmesi gereken yönleri hakkında bilgi sahibi olabilecek. Ayrıca veliler de öğretim süreçleri hakkında kanıta dayalı geri bildirim alarak öğrencilerinin öğrenme sürecine etkin bir şekilde eşlik edebilecek.
Öğrenme ihtiyaçları ve sınıfın genel özelliklerine göre konu soru dağılım tablolarında farklı senaryolar
Konu soru dağılım tabloları, okulların farklı özellikleri, okul türleri, bölgesel koşullar, öğrencilerin akademik hazır bulunuşluk düzeyleri ve sınıfların öğrenme ihtiyaçları gibi değişkenler dikkate alınarak birden fazla senaryo içerecek şekilde hazırlanıyor. Ayrıca öğretmenlerin sağlık sorunları veya diğer mazeretler nedeniyle izinli ya da raporlu olabilmeleri gibi uygulama sürecini etkileyebilecek durumlar da bu yaklaşım kapsamında göz önünde bulunduruluyor. Farklı senaryoların oluşturulmasındaki temel amaç, öğretmenlere ders verdikleri sınıfların akademik düzeyini, öğrenme ihtiyaçlarını ve sınıfın genel özelliklerini dikkate alarak uygulanacak yazılı sınavların kapsamını belirleme konusunda belirli bir esneklik alanı sağlamak. Bu doğrultuda öğretmenlerin, ilgili öğretim programında yer alan öğrenme çıktıları arasından sınavda ölçülecek olanları, sınıflarının özelliklerini ve öğretim sürecinin gerçekleşme koşullarını dikkate alarak belirleyebilmeleri amaçlanıyor.