Sayıştay Başkanlığı, Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin 2025 yılı denetiminde altyapı kazılarının ardından yolların ne zaman onarıldığını inceledi. Örneklem yöntemiyle incelenen 22 kazı çalışmasının 10'unda zeminin eski haline getirilmediği tespit edildi. Bir örnekte 10 Ocak 2025'te ruhsatı düzenlenen ve 31 Ocak 2025'te bitmesi gereken yedi ayrı kazı, 31 Aralık 2025 itibarıyla hala onarılmamış durumdaydı. Belediye gecikmeleri hava ve saha koşullarına bağladı, Sayıştay bu savunmayı protokol hükümleriyle bağdaşmaz buldu.
Protokol caddede 10, sokakta 15 gün diyor
Kazı ruhsatları, Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin Alt Yapı Koordinasyon Merkezi (AYKOME) şube müdürlüğü tarafından veriliyor. Bulguya konu olan kazıları ise Ankara Su ve Kanalizasyon İdaresi (ASKİ) kendi yatırım programı kapsamında aldığı ruhsatlarla yürütüyor.
ASKİ ile Büyükşehir Belediyesi arasında her yıl imzalanan protokol, kazı sonrası asfalt zeminlerin can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürmeyecek şekilde ve teknik şartnamelere uygun olarak belirlenen sürelerde eski haline getirilmesi yükümlülüğünü ASKİ'ye veriyor.
Protokole göre süre net: ruhsat tarihinden itibaren caddelerde 10 gün, sokaklarda 15 gün içinde onarım tamamlanmak zorunda. Yükümlülük süresinde yerine getirilmezse Büyükşehir Belediyesi onarımı re'sen yapıyor ve katma değer vergisi dahil zemin tahrip bedeli ile onarım maliyetinin tamamını ASKİ'den tahsil ediyor.
22 kazının 10'unda onarım yapılmadı
Sayıştay, bu yükümlülüğün takibine yönelik etkin ve sistematik bir kontrol ve denetim mekanizmasının kurulmadığını tespit etti. Rapora göre bu eksiklik, süresinde yerine getirilmeyen onarımlara Büyükşehir Belediyesi'nin zamanında müdahale edememesine yol açıyor.
Denetim döneminde örneklem yöntemiyle incelenen 22 adet kazı çalışmasının 10'unda onarım ve eski haline getirme işlemlerinin gerçekleştirilmediği belirlendi.
Raporda verilen örnek, gecikmenin boyutunu gösteriyor: 10 Ocak 2025'te ruhsatı düzenlenen ve inşaat bitirme tarihi 31 Ocak 2025 olarak belirlenen yedi ayrı kazı çalışması, 31 Aralık 2025 itibarıyla eski haline getirilmemişti. Sayıştay bu durumu, söz konusu yerlerin yaklaşık 11 ay süreyle eski haline getirilmeden bırakıldığı şeklinde kaydetti.
Denetçiler, bazı kazı alanlarında protokolde öngörülen sürelerin açık şekilde aşıldığını ve zemin onarımının makul bir gerekçe olmaksızın geciktirildiğini, bunun trafik güvenliği ile can ve mal emniyeti bakımından risk oluşturabilecek nitelikte olduğunu belirtti.
Belediye: 10 ve 15 gün mutlak süre değil, hedef süre
Büyükşehir Belediyesi cevabında, altyapı kazıları sonrası üstyapı onarımlarının yalnızca süre takibinden ibaret olmadığını; büyükşehir belediyesi, ASKİ, yükleniciler ve diğer altyapı kurumlarının koordinasyonunu gerektiren teknik ve çok paydaşlı bir süreç olduğunu bildirdi.
İdare gecikmelerin nedenlerini şöyle sıraladı: hava şartları, asfalt serimi için uygun sıcaklık koşulları, aynı bölgede başka kurumların çalışma yapması ve geçici kaplama sonrası kalıcı asfaltın program dahilinde etaplar halinde uygulanması.
Cevabın kritik noktası ise şu savunma oldu: 10 ve 15 günlük sürelerin mutlak süre değil, saha koşullarına bağlı hedef süre niteliğinde olduğu. Belediye ayrıca kazı alanlarının tamamen onarımsız bırakılmadığını, önce geçici kaplama ile güvenli hale getirildiğini, Fen İşleri Dairesi Başkanlığı'nca günlük ve haftalık bildirimler yapıldığını ve 7 gün 24 saat denetimlerin sürdürüldüğünü ifade etti.
Sayıştay: geçici kaplama kalıcı onarım yükümlülüğünü kaldırmaz
Sayıştay savunmayı kabul etmedi. Raporda, protokolde sürelerin açıkça düzenlendiği, bu nedenle sürelerin yalnızca hedef süre olarak değerlendirilmesinin protokol hükümleriyle bağdaşmadığı belirtildi.
Denetçiler, yaklaşık 11 aya varan gecikmelerin genel teknik gerekçelerle açıklanamayacağını vurguladı. Raporda ayrıca geçici kaplama yapılmasının, kalıcı onarımın protokolde belirtilen sürelerde tamamlanması yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığı kaydedildi.
Sayıştay, incelenen 22 kazının 10'unda onarımın süresinde yapılmamasının mevcut takip ve kontrol mekanizmasının yeterince sonuç alıcı işlemediğini gösterdiği sonucuna vardı ve kazı sonrası zemin onarımlarında kontrol, takip, yaptırım ve rücu mekanizmalarının güçlendirilmesini istedi.
AYKOME'nin ortak altyapı programı hazırlanmadı
Aynı raporun ayrı bir bulgusu, kazıların planlanmasına ilişkin. Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 8'inci maddesi, büyükşehir sınırları içinde yapılacak altyapı yatırımları için ilgili kamu ve özel kuruluşların hazırladığı taslak programların birleştirilerek kesin program haline getirilmesini zorunlu tutuyor. Sayıştay, AYKOME tarafından 2025 yılında ortak programın hazırlanmadığını tespit etti.
Belediye cevabında, ortak programın tek başına hazırlanabilecek bir işlem olmadığını, altyapı kurumları ve ilçe belediyelerinin yatırım planlarını AYKOME'ye sunmasına bağlı olduğunu bildirdi. İdare 2023 ve 2024 yılları için ilgili kurumlara yazı yazdığını ancak cevap alamadığını, bu nedenle programın kesinleşmemesinin kendi kusurundan kaynaklanmadığını savundu.
Sayıştay, yazı yazılmış olmasının tek başına yükümlülüğün yerine getirildiğini göstermediğini belirtti ve somut bir yaptırım önerdi: ortak programın hazırlanmasında sorumluluklarını yerine getirmeyen paydaşların kazı izinlerinin, ortak program çıkana kadar durdurulması. Raporda fiili koordinasyon ile resmi, bütüncül ve önceden planlanmış ortak programın farklı kavramlar olduğu, programın amacının plansız kazıları azaltmak, yatırımları çakıştırmadan yürütmek ve mükerrer imalatları önlemek olduğu vurgulandı.