Anasayfa

Sosyal denge tavanı 3 ayrı yöntemle aşılıyor

Sayıştay, sosyal denge tavanının bayram ikramiyesi ve kolluk tazminatı adıyla aşıldığını, bir belediyede emeklilik tazminatı öngörüldüğünü tespit etti.

Haber Giriş : 2026-11-17T14:03, Son Güncelleme 2026-11-16T22:29

Sayıştay Başkanlığı, 2025 yılı denetimlerinde sosyal denge tazminatı sözleşmelerinin kanunla çizilen çerçevesinin üç ayrı yolla aşıldığını tespit etti. İzmir Foça Belediyesi'nde sözleşmeye yeni ödeme kalemleri eklenerek aylık tavan tutarı aşıldı, İstanbul Beşiktaş Belediyesi'nde sözleşmeye emeklilik tazminatı yazıldı, Osmaniye Toprakkale Belediyesi'nde ise sözleşme süresiz hale getirildi. Üç raporda da aynı hukuki sonuç tekrarlanıyor: Sosyal denge sözleşmesi toplu sözleşme değil, yalnızca tazminat tutarının belirlenmesine yönelik bir uygulama metni. Üç belediye de bulgu doğrultusunda işlem yapılacağını bildirdi.

Tavan en yüksek memur aylığının yüzde 120'si

Çerçeveyi iki düzenleme çiziyor. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin ek 15'inci maddesine göre sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kanun'a göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçemiyor. 4688 sayılı Kanun'un 32'nci maddesi ise sözleşmenin yalnızca tazminat tutarını belirlemek üzere yapılabileceğini, bu sözleşmenin toplu sözleşme sayılmayacağını ve Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamayacağını hükme bağlıyor.

Tavanın kendisi 7'nci Dönem Toplu Sözleşme'de yazılı. 2024 ve 2025 yıllarını kapsayan toplu sözleşmenin Yerel Yönetim Hizmet Koluna ilişkin bölümünün "Sosyal denge tazminatı" başlıklı 1'inci maddesinin birinci fıkrasına göre ödenebilecek aylık tavan tutarı, en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) yüzde 120'si.

Aynı fıkra, tavanı aşmamak kaydıyla ödenecek tazminatın aylık tutarının hangi kriterlere göre farklılaştırılabileceğini de sayıyor: Görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi.

Sayıştay'ın anayasal dayanağı ise Anayasa'nın 128'inci maddesinin ikinci fıkrası. Fıkraya göre kamu görevlilerinin aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işleri kanunla düzenleniyor, mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklı tutuluyor. Raporda bu hükümden şu sonuç çıkarıldı: Toplu sözleşmede düzenlenmeyen bir hususta ancak kanunda belirtilen düzenlemeler yasal dayanak teşkil eder.

Foça'da bayram ikramiyesi ve zabıta kolluk tazminatı eklendi

İzmir Foça Belediyesi'nin 28'inci bulgusuna göre, idare ile yetkili sendika arasında akdedilen sosyal denge tazminatı sözleşmesinde sosyal denge tazminatı haricinde bayram ikramiyesi, zabıta kolluk tazminat yardımı ve zabıta ikramiye yardımı gibi ödeme kalemlerine yer verildi.

Sayıştay iki ayrı aykırılık saydı. Birincisi, sosyal denge tazminatı mevzuatında "ikramiye yardımı" ya da benzeri adlar altında ayrı bir ödeme kalemine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmuyor; dolayısıyla bu kalemler yasal dayanaktan yoksun.

İkincisi tavanla ilgili. Raporda, tavan tutarı hesabında "çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dahil" ibaresi gereği söz konusu ödemelerin tamamının dikkate alınmak zorunda olduğu belirtildi. Bu kalemler tavana dahil edildiğinde mevzuatta belirlenen aylık tavan tutarı aşılmış oluyor.

Belediye: Yazın nüfus 100 bine yaklaşıyor

Foça Belediyesi savunmasında yerel koşulları öne çıkardı. İdare cevabında, Foça ilçesinin sahil kasabası olması nedeniyle yaz aylarında nüfusun 100.000'e yaklaştığı, başta Zabıta Müdürlüğü ve Veteriner İşleri Müdürlüğü olmak üzere 657 sayılı Kanun'a tabi personelin mesai mefhumu gözetmeksizin yoğun koşullarda çalıştığı belirtildi.

Belediye ayrıca mevcut içtihatlar doğrultusunda ek kumanya veya taksi gibi adlar altında ek ödeme yapılamadığından, söz konusu ödemelerin sendika sözleşmesi aracılığıyla personele sağlandığını ifade etti ve aşan tutarların yeniden değerlendirilmesini talep etti.

Sayıştay bu savunmayı reddetti. Raporun cümleleri şöyle: Mevzuat hükümleri, idarelerin kendi koşullarına göre revize edebildikleri değil, herkesi eşit biçimde bağlayan kurallardır. Bölgesel koşullar veya personelin yoğun çalışma düzeni gerekçesiyle tavan sınırının aşılmasına cevaz verilmesi, her idarenin farklı gerekçeler ileri sürerek mevzuatın emredici sınırlarını bertaraf etmesinin önünü açar.

Denetçiler son olarak adlandırma meselesine değindi: Nitelikleri itibarıyla sosyal denge ödemesi olan kalemlerin sözleşmede farklı adlar altında gösterilmesi, bu ödemelerin tavan uygulamasının dışına çıkarılmasına hukuki zemin oluşturmuyor.

Beşiktaş'ta sözleşmeye emeklilik tazminatı yazıldı

İstanbul Beşiktaş Belediyesi'nin 53'üncü bulgusu farklı bir kaleme ilişkin. Belediye ile Tüm Belediye ve Yerel Yönetim Hizmetleri Emekçileri Sendikası (TÜM-BEL-SEN) arasında akdedilen ve 1 Nisan 2024 ile 31 Aralık 2025 dönemini kapsayan sosyal denge sözleşmesinde emeklilik tazminatı ödemesi öngörüldü. Aynı sözleşmede iş sağlığı, sosyal faaliyet ve belediye imkanlarından yararlanma gibi mevzuatında yer almayan konular da düzenlendi.

Belediyenin savunması uluslararası hukuka dayandı. İdare, Anayasa'nın 90'ıncı maddesi ile ILO sözleşmelerine atıf yaparak, böyle bir kısıtlamanın hem eşitlik ilkesiyle hem de uluslararası sözleşmelerle bağdaşmayacağını ifade etti.

Sayıştay üç gerekçeyle karşı çıktı. Birincisi, sosyal denge sözleşmesinde yalnızca kanunda sayılan kriterlere göre ve tavanı aşmamak kaydıyla tazminatın aylık tutarı düzenlenebilir; sözleşmenin adı farklı dahi olsa farklı ödemelere ilişkin hüküm konulması mevzuata açıkça aykırıdır.

İkincisi pratik bir hatırlatma: Çalışanlar kanun hükümlerindeki gereklilikleri sağladıkları takdirde emekli olduklarında mevzuat gereği emekli ikramiyesi ve benzeri adlarla zaten ödeme alıyor.

Üçüncüsü ise sözleşmenin hukuki niteliği. Raporda, sosyal denge sözleşmesinin toplu sözleşme olmayıp mevcut toplu sözleşmenin uygulama metni olduğu, toplu sözleşmenin ise belirli dönemler itibarıyla uluslararası sözleşmelere ve iç mevzuata uygun biçimde imzalandığı belirtildi. Denetçiler ayrıca Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru kararlarına atıf yaptı: Sosyal denge sözleşmesi, toplu sözleşme niteliği taşımayan, toplu sözleşme güvencesi veya yükümlülükleri barındırmayan, kendine özgü dönemsel bir düzenlemedir.

Toprakkale'de sözleşme "yeni sözleşmeye kadar kazanılmış hak" sayıldı

Osmaniye Toprakkale Belediyesi'nin 7'nci bulgusu doğrudan sözleşmenin süresine ilişkin. Belediye ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası (BEM-BİR-SEN) arasında 29 Nisan 2024 tarihinde imzalanan sözleşmenin "Yürürlük ve Süre" başlıklı 18'inci maddesinde şu hüküm yer alıyor: "Bu Sosyal Denge Sözleşmesi 29/04/2024 tarihinde başlar. Yeni bir sosyal denge sözleşmesi imzalanana kadar bu sosyal denge sözleşmesindeki tüm maddeler kazanılmış hak olarak devam eder."

Kanun ise tam tersini söylüyor. 4688 sayılı Kanun'un 32'nci maddesinin ikinci fıkrasına göre yapılacak sözleşme toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanıyor ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemiyor. Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içinde de yalnızca toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabiliyor.

Aynı fıkranın son cümlesi belediyenin sözleşmesindeki ifadeyi doğrudan karşılıyor: "Bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeler kazanılmış hak sayılmaz."

Sayıştay, kanunla sözleşmenin geçerlilik süresinin kesin olarak belirlendiğini, dolayısıyla yeni sözleşme imzalanıncaya kadar eski sözleşmedeki tüm maddelerin kazanılmış hak olarak devam edeceğine ilişkin hükmün mevzuata aykırılık teşkil ettiğini kaydetti. Belediye, bundan sonraki süreçte bulgu doğrultusunda işlem yapılacağını bildirdi.

Memurlar.Net - Özel