Kaymakamlıkta veri hazırlama ve kontrol işletmeni iken emekli olmuştu
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünce 28 Ağustos 2026 tarihinde bir belediye başkanlığına gönderilen yazıya konu olan personel, İçişleri Bakanlığına bağlı bir kaymakamlıkta veri hazırlama ve kontrol işletmeni olarak görev yaparken 18 Ağustos 2023'te kendi isteğiyle emekliye ayrıldı. Personelin daha sonra ilgili belediyeye yeniden memuriyete atanma talebiyle başvurması üzerine belediye yönetimi, atamanın 657 sayılı Kanun kapsamında mümkün olup olmadığını, açıktan atama izni veya kontenjanına tabi olunup olunmadığını, güvenlik soruşturması ile arşiv araştırması yapılmasının gerekip gerekmediğini ve atama halinde emekli aylığının kesilip kesilmeyeceğini Bakanlıktan sordu.
657 sayılı Kanunun 92 ve 93. maddeleri yeniden atamaya imkan tanıyor
Bakanlık, görüş yazısında öncelikle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun "Memurluktan çekilenlerin yeniden atanmaları" başlıklı 92. maddesine dikkati çekti. Maddeye göre, iki defadan fazla olmamak üzere memurluktan kendi isteğiyle çekilenler, ayrıldıkları sınıfta boş kadro bulunmak ve o sınıfın niteliklerini taşımak şartıyla, ayrıldıkları derecenin aynı kademesine veya dengi kadrolara yeniden atanabiliyor.
Kanunun "Emeklilerin yeniden hizmete alınması" başlıklı 93. maddesi ise T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre emekli olanlardan, 5434 sayılı Kanunun 104. maddesinde sayılan görevlere yeniden atanamayacaklar hariç olmak üzere, 92. madde şartlarıyla ve boş kadro bulunması kaydıyla yeniden memurluğa alınabileceklerini düzenliyor. Bakanlık, bu iki maddenin emekli personelin yeniden memuriyete dönüşünün temel hukuki dayanağı olduğunu vurguladı.
5335 sayılı Kanun'da genel ve katma bütçeli kurumlara atanma yasağı var, belediyeler bu yasakta sayılmamış
Görüş yazısının en dikkat çekici kısmı, 5335 sayılı Kanunun 30. maddesinin nasıl yorumlandığı oldu. Bakanlığın aktardığı ilk fıkraya göre, Cumhurbaşkanı tarafından atananlar, Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek kararnameyle atanan veya görevlendirilenler, TBMM'ce yapılan seçimler sonucunda görev verilenler ile yükseköğretim kurumlarının öğretim üyeliklerine yapılacak atamalar hariç olmak üzere, herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar; genel bütçeye dahil dairelerin, katma bütçeli idarelerin, döner sermayelerin, kefalet sandıklarının, sosyal güvenlik kurumlarının ve bütçeden yardım alan kuruluşların kadrolarına açıktan atanamıyor.
Bakanlık bu fıkrada belediyelerin ya da mahalli idarelerin sayılmadığına dikkat çekerek, söz konusu açıktan atanma yasağının belediyeleri kapsamadığını, dolayısıyla emekli personelin 657 sayılı Kanunun 92 ve 93. maddeleri çerçevesinde belediyelere yeniden memur olarak atanabileceğini ortaya koydu.
Belediyede çalışacak emekliye "aylık kesilmeden görev" yasağı geliyor
Bakanlık, aynı maddenin devamında yer alan farklı bir fıkraya da işaret etti. Bu fıkraya göre herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar, bu aylıkları kesilmeksizin; genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamıyor ve görev yapamıyor.
Bu fıkrada belediyeler açıkça sayıldığı için Bakanlık, emekli personelin belediyeye atanmasının önünde bir engel bulunmamakla birlikte, atandığı takdirde emekli aylığının kesilmesi gerektiği sonucuna ulaştı.
Arşiv araştırması zorunlu
Bakanlık, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 9. maddesine de atıf yaparak, statüsü veya çalıştırma şekli fark etmeksizin ilk defa veya yeniden memuriyete ya da kamu görevine atanacaklar hakkında arşiv araştırması yapılmasının zorunlu olduğunu hatırlattı. Yönetmeliğin 10. maddesi uyarınca bu araştırmanın mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yürütüleceği, ayrıca gizlilik dereceli birim ve kısımlarda çalıştırılacak personel için güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının birlikte yapılması gerektiği belirtildi.
Belediyenin norm kadrosu ve personel gider oranı da atamayı sınırlıyor
Yazıda, 5393 sayılı Belediye Kanununun 49. maddesinin yedinci fıkrasına da yer verildi. Buna göre belediyelerin yıllık toplam personel giderleri, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belirlenen yeniden değerleme katsayısıyla çarpımı sonucu bulunacak miktarın yüzde otuzunu, nüfusu 10 binin altındaki belediyelerde ise yüzde kırkını aşamıyor. Bu oranın aşılması halinde oluşacak kamu zararının belediye başkanından tahsil edileceği hükme bağlanmış durumda.
Bakanlık ayrıca 17 Mayıs 2024 tarihli ve 32549 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tasarruf Tedbirleri konulu 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesine de değindi. Genelgenin "Personel Giderleri" bölümünde, kanundan doğan zorunlu yükümlülükler hariç olmak üzere, bir önceki mali yılda emeklilik, istifa ya da ölüm gibi nedenlerle kadro ve pozisyon sayılarında meydana gelen azalma kadar yeni kadro veya pozisyon ihdas ya da kullanım talebinde bulunulabileceği, mahalli idarelerin de bu kapsamdaki uygulamalarda ilgili mevzuattaki norm kadro ilke ve standartları ile yıllık toplam personel giderleri hakkındaki oranları esas alması gerektiği belirtiliyor.
Bakanlığın değerlendirmesi: Atama mümkün, ancak 4 şart aranacak
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, tüm bu mevzuatı birlikte değerlendirerek belediyeye şu hususları bildirdi:
Belediyenin norm kadro cetvelinde ilgili personelin atanabileceği boş bir kadronun bulunması gerekiyor. Kurumun personel gider oranı 5393 sayılı Kanunun 49. maddesinde belirlenen oranların altındaysa ayrıca izin alınmasına gerek bulunmuyor; oranın aşılması halinde ise Bakanlıktan istihdam izni alınması gerekiyor. 657 sayılı Kanunun 92 ve 93. maddeleri kapsamında yeniden memuriyete atanacaklar hakkında Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 9. maddesi uyarınca arşiv araştırması yapılması şart; gizlilik dereceli birim veya kısımlarda görevlendirilmesi planlananlar için ayrıca güvenlik soruşturması da gerekiyor. Son olarak Bakanlık, 5335 sayılı Kanunun 30. maddesi uyarınca personelin yeniden memuriyete atanması halinde emekli aylığının kesilmesi gerektiğinin altını çizdi.