Belediye düzeni iflas etti: Parti fark etmiyor

Türkiye'de belediye düzeni mali yük, denetim zafiyeti ve hizmet yetersizliği nedeniyle yeniden sorgulanıyor. 14-15 Ekim 2026'da İstanbul'u vuran sel, yerel yönetimlerin altyapıdan afet yönetimine kadar kapasitesini bir kez daha tartışmaya açtı. Tabloyu ağırlaştıran asıl gerçek şu: Borç, usulsüzlük ve hizmet çöküşü, belediyeyi hangi parti yönetirse yönetsin değişmiyor.

İstanbul'daki selde neler yaşandı?

İstanbul'da 14 Ekim 2026'da başlayan şiddetli sağanak, dereleri ve rögarları taşırdı, ana arterleri göle çevirdi. 15 Ekim itibarıyla açıklanan verilere göre 4 kişi hayatını kaybetti, 5 kişi kayıp olarak kayda geçti. İstanbul Valiliği 15 ve 16 Ekim'de okulları tatil etti.

Selin en ağır vurduğu yerlerden Sarıyer Ayazağa, sorunun partiler üstü niteliğini açıkça gösteriyor. Bölgedeki caddenin imar izni 2014'te, İstanbul'un hem merkezi hem de yerel yönetiminin AK Parti'de olduğu dönemde verildi. Sel ise bugün İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ni CHP'nin yönettiği dönemde yaşandı. Hatalı imar kararı bir dönemde verildi, altyapı eksikliği sonraki yönetim döneminde de giderilmedi. Bedeli ise yine vatandaş ödedi.

Belediye borçlarında hangi partiler öne çıkıyor?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan'ın açıkladığı verilere göre belediyelerin, bağlı kuruluşlarının ve şirketlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) borcu Ağustos 2025 itibarıyla 234,2 milyar liraya ulaştı. Bu tutar Temmuz 2024'te 96 milyar liraydı.

Işıkhan'a göre SGK'ye en borçlu ilk 10 belediyenin 8'i CHP'li, biri AK Partili belediye. Biri de kayyum atanan Şişli Belediyesi. CHP ise en borçlu belediyelerin önemli bölümünün 31 Mart 2024 seçimlerinde AK Parti'den devralındığını savunuyor.

İki tarafın karşılıklı suçlamaları aslında aynı gerçeğe işaret ediyor. Borç, yönetim değişse de belediyeden belediyeye devrediliyor ama ödenmiyor. Ödenmeyen her prim, emekli maaşlarını ve sağlık harcamalarını karşılayan sistemden eksiliyor.

Yerinden yönetim beklentisi neden karşılanmadı?

Yerinden yönetim, hizmetin vatandaşa en yakın birim tarafından daha hızlı, daha ucuz ve daha denetlenebilir biçimde sunulacağı fikrine dayanıyordu. Belediyelere bu nedenle imar, altyapı, ulaşım ve afet hazırlığı gibi kritik yetkiler verildi.

Ancak uygulamada imar yetkisi rant aracına, belediye şirketleri istihdam ve harcama kapısına dönüştü. Altyapı yatırımları da seçim takvimine göre şekillendi. Bu dönüşüm tek bir partinin eseri değil. Hangi parti kazanırsa kazansın, belediye yönetimine gelen kadrolar aynı mekanizmayı devralıp aynı şekilde kullanıyor.

Afet anında ise vatandaş yine valiliğe, AFAD'a ve merkezi yönetime yöneliyor. Son yıllarda Antalya, İzmir, Muğla ve Hatay'da yaşanan sellerde de farklı partilerin yönettiği kentlerde benzer görüntüler ortaya çıktı.

Çözüm neden parti değişikliğinde değil, sistemde?

Her yerel seçimde seçmene sunulan vaat, belediyenin el değiştirmesiyle sorunların çözüleceği oluyor. Ancak borç tabloları, Sayıştay raporları ve afet görüntüleri yönetim değişikliklerinin sonucu değiştirmediğini gösteriyor.

Uzmanların öne çıkardığı reform başlıkları da bu nedenle partilerle değil, düzenle ilgili. Belediye şirketlerinin sayısının ve personel istihdamının sınırlandırılması ve Sayıştay bulgularına uymayan yönetimlere yaptırım getirilmesi bu başlıkların başında geliyor. İmar yetkisinin daha sıkı denetlenmesi ve altyapı ile afet hazırlığının bütçede korunan zorunlu kalemlere dönüştürülmesi de öneriler arasında.

Mevcut düzen bu haliyle sürdürülebilir değil. Belediyeler kendi mali yüklerini taşıyamıyor, denetimden kaçıyor ve en temel görevi olan altyapıda her sağanakta sınıfta kalıyor. Bu kamburun ne kadar daha aynı şekilde taşınacağı, yerel yönetim reformunun parti çekişmesinin üzerine çıkarılıp çıkarılamayacağına bağlı.