Boşanma davası sürerken memur vefat ederse, hayatta kalan eşin sosyal güvenlik hakkı devam ediyor. Belirleyici olan, vefat tarihinde evlilik bağının hukuken sürüp sürmediği. Boşanma davası açılmış olması tek başına aylık bağlanmasına engel değil. Ancak bunun için bazı şartların da bulunması gerekiyor.
Dul aylığı için resmi evlilik bağı şart
Boşanma, kısaca evlilik bağının sona ermesi ve bunun nüfus kayıtlarına da işlenmesi anlamına geliyor. Sosyal güvenlik kapsamında dul ve yetim sıfatının kazanılması ve aylık bağlanması için eşler arasında evlilik bağının bulunması ve bunun nüfus kayıtlarında yer alması gerekiyor.
5434 ve 5510 sayılı kanunlarda hak sahipleri aynı: dul eş, çocuklar ile anne ve baba. Her iki kanunda da vefat eden memurdan dolayı dul eşe aylık bağlanabilmesi için resmi evlilik bağının devam etmesi şart. Yani eşlerin resmi nikahlı olması ve nüfus kayıtlarında evli görünmesi gerekiyor.
Boşanma kararı kesinleşmeden uygulanır mı?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 184'üncü maddesine göre boşanma davalarında yargılama, bazı kurallar saklı kalmak üzere Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na tabi. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 367'nci maddesi ise temyizin kararın icrasını durdurmayacağını düzenliyor. Ancak aynı madde, kişiler hukuku ve aile hukukuna ilişkin kararların kesinleşmedikçe yerine getirilemeyeceğini hükme bağlıyor. Bu nedenle boşanma kararı, kesinleşmeden sonuç doğurmuyor.
Türk Medeni Kanunu'nun 181'inci maddesi de boşanma davası sürerken eşlerden birinin ölümünü düzenliyor. Buna göre ölen eşin mirasçılarından biri davaya devam eder ve diğer eşin kusuru ispatlanırsa, o eş boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla kendisine sağlanan hakları kaybediyor. Tasarruftan aksi anlaşılıyorsa bu kural uygulanmıyor. Kusurun tespiti ise mahkeme kararıyla belirleniyor.
Boşanma davası sürerken memur vefat ederse eşe aylık bağlanır mı?
Memur vefat ettiğinde boşanma davası henüz kesinleşmemişse, vefat tarihinde evlilik bağı sona ermiş sayılmıyor. Hayatta kalan eşin hak sahipliği devam ediyor. Davanın sonuçlanmadan vefat gerçekleşmesi, eşe aylık ve diğer hakların verilmesine engel oluşturmuyor.
Boşanma kararı vefattan sonra kesinleşirse, evlilik bağı bitmiş olacağı için hayatta kalan eşin sosyal güvenlik hakkı sona eriyor. Ancak eş, karar kesinleşmeden başvuru yaparsa, kesinleşme tarihine kadar dul aylığı alabiliyor. Çünkü bu dönemde boşanma henüz kesinleşmemiş ve nüfusa tescil edilmemiş oluyor. Hayatta kalan eş, nüfus kayıtlarında hala vefat edenin eşi olarak görünüyor.
Mahkeme kararı dul aylığını nasıl etkiler?
Mahkemenin evliliğin boşanmayla değil, ölüm nedeniyle sona erdiğine karar vermesi halinde hak sahipliği ve aylık bağlanması mümkün oluyor.
Vefattan sonra hayatta kalan eş, boşanma davasının kaldırılmasını talep edebiliyor. Mahkeme, eşin kusurlu olup olmadığını tespit ederek bu talebi kabul ederse eşin sosyal güvenlik hakkı doğuyor, kabul etmezse doğmuyor. Memurun yasal mirasçıları da hayatta kalan eşin kusurlu olduğunun tespiti için boşanma davasını devam ettirebiliyor.
Mirastan çıkarılan eş dul aylığı alabilir mi?
Memur hayattayken eşini ölüme bağlı bir tasarrufla mirasçılıktan çıkarmış olabilir. Eşin memura karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi bu duruma yol açabiliyor. Mirastan çıkarma kesinleşmiş bir yargı kararıyla da desteklenirse, eşin sosyal güvenlik hakkı olmuyor.
Mirası reddetmek ise farklı bir durum. Hayatta kalan eşin mirası reddetmesi yalnızca mirasçılık açısından sonuç doğuruyor. Bu durum sosyal güvenlik kapsamındaki aylık ve diğer hakların verilmesine engel değil.