Türkiye'de yolların sorumluluğu üç kuruma dağılmış durumda. Otoyollar, devlet yolları ve il yolları Karayolları Genel Müdürlüğü'nde (KGM). 30 büyükşehirde köyler 2014'te mahalleye dönüştüğü için eski köy yolları büyükşehir belediyelerine geçti. Geri kalan 51 ilde ise köy yolları il özel idarelerinin, dolayısıyla valiliklerin elinde.
KGM'nin Temmuz 2025 tarihli mali durum raporuna göre Genel Müdürlük 30.781 km devlet yolu ve 33.894 km il yolu olmak üzere toplam 68.471 km yola bakıyor. Bu ağın 33.200 kilometresi sathi kaplama, 32.995 kilometresi bitümlü sıcak karışım (BSK). Yani ülkenin ana damarlarını taşıyan devlet ve il yollarının bile yaklaşık yüzde 48'i sıcak asfalt, yüzde 48'i sathi kaplama. KGM'nin 2020 faaliyet raporunda bu tablo 38.104 km sathi kaplamaya karşılık 27.853 km BSK idi; kurum ağır trafikli kesimleri kademeli olarak BSK'ya çeviriyor, ama hala binlerce kilometre devlet yolunda sathi kaplamayı yeterli görüyor.
Köy yollarında kural 2018'de değişti
Köy yollarının sıcak asfalta dönmesi tek tek valilerin tercihinden çok merkezi bir kararla başladı. Yüksek Planlama Kurulu'nun 23 Mart 2018 tarihli ve 2018/6 sayılı KÖYDES kararı ile yapılacak köy yollarında "bitümlü sıcak karışım (BSK) veya beton yol yapımı esastır" hükmü getirildi. İçişleri Bakanlığı'nın illere gönderdiği 27 Mart 2018 tarihli yazıya göre sathi kaplama ancak çok zorunlu hallerde ve Bakanlık onayıyla yapılabilecek; öncelik trafik yoğunluğu ve nüfusu fazla olan grup köy yollarına verilecek.
Edirne Valiliği bu kararı "KÖYDES kapsamında yapılacak yollar için sathi kaplama uygulamasına son verilmiş ve sıcak asfalt zorunluluğu getirilmiştir" diye duyurdu. Dönemin Bitlis Valisi İsmail Ustaoğlu da YPK kararlarıyla sathi kaplama işlerinin "yasaklandığını", yerine BSK yapıldığını açıkladı. Karabük'teki yerel basına göre talimat 2018'de Cumhurbaşkanlığı düzeyinden geldi, YPK bunu karara dönüştürdü.
Sonuç sahada görülüyor: Safranbolu'da 2026 sezonunda KÖYDES kaynağıyla 45,92 km köy yolu BSK oldu. Bitlis'te iki yılda 300 km köy yolu sıcak asfaltla kaplandı; il bu iş için kendi asfalt plentini kurdu. Muş'ta bir sezonda 105 km köy yolu için sıcak asfalt programı açıklandı. KÖYDES'e 2005-2025 döneminde toplam 35,2 milyar lira ödenek ayrıldı; 2025 yılında yalnızca Sivas'a 295 milyon, Kütahya'ya 187,6 milyon, Ağrı'ya 390 milyon lira tahsis edildi.
Buna karşılık illerin yol envanterinde sıcak asfalt hala küçük bir dilim. Kırklareli İl Özel İdaresi'nin 2.611 km köy yolu ağının yalnızca 28 km'si BSK, 1.378 km'si sathi kaplama, 792 km'si stabilize. Afyonkarahisar'da 6.270 km'lik ağın 506 km'si BSK, 2.488 km'si sathi kaplama. Kastamonu 9.844 km, Sivas 7.487 km köy yolundan sorumlu. Bu ağın tamamını BSK'ya çevirmenin maliyeti ortada; soru, bunun gerekli olup olmadığı.
Köyler boşalıyor, yollar ağırlaşıyor
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre belde ve köylerde yaşayanların oranı 2024'te yüzde 6,6'ya, 2025'te yüzde 6,4'e geriledi. 2013'te bu oran yüzde 8,7 idi. Son nüfus güncellemesinde Şırnak, Siirt, Iğdır, Bitlis ve Bingöl'de yalnızca birer kişinin yaşadığı beş köy kayda geçti. Ankara Bala gibi kırsal ilçelerde bir yılda binlerce kişilik düşüşler yaşandı.
Bir yolun kaplama türünü belirleyen temel değişken trafik. KGM'nin Bitümlü Karışımlar Laboratuvar El Kitabı sathi kaplamayı "düşük trafikli yollarda" (tasarım dingil yükü 3 milyon ESAL'ın altında) kullanılan kaplama olarak tanımlıyor ve "bitümlü karışımlar sathi kaplamaya göre çok daha pahalıdır" diyor. KGM'nin 2020 tarihli Sathi Kaplama Dizayn Rehberi de kaplama tipini trafik hacmi, iklim ve agrega özelliklerine göre belirliyor. Nüfusu 50 kişinin altına düşen, günde birkaç on araç geçen bir köy yolu bu eşiğin çok altında kalıyor.
Akademik çalışmalar ne diyor?
Manisa örneği (Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi):Manisa'daki mahalle (köy) yolları için yapılan karşılaştırmada 1 m² sathi kaplama 250,46 TL, bitümlü sıcak karışım 280,60 TL, silindirle sıkıştırılmış beton 363,32 TL'ye mal oldu. Sıcak karışım daha az deforme oldu (0,15 mm'ye karşı 0,42 mm), ancak araştırmacılar düşük trafikli bu yollar için "en uygun kaplama türünün sathi kaplama olduğu" sonucuna vardı.
Karabük Eskipazar örneği: Karabük İl Özel İdaresi'nin 2013-2018 yapım ve bakım verileriyle hazırlanan "Rijit Üstyapıların Köy Yollarında Uygulanabilirliği" çalışması 49 köyün yollarında sathi kaplama, BSK ve beton seçeneklerini yıllık maliyete indirgedi. Çalışmaya göre beton (SSB) kaplama yıllık bazda sathi kaplamadan yaklaşık yüzde 16 pahalı, ancak BSK'dan yaklaşık yüzde 39 ucuz çıktı. Yazarlar, donma-çözülme döngüsünün yoğun olduğu bu iklimde BSK'nın en pahalı seçenek olduğuna işaret ediyor.
Uluslararası literatür: lender, Gürer, Varga ve Jelusi'in 2024'te Geotechnics dergisinde yayımladığı "Cost Effectiveness of Chip Seal and Hot Mix Asphalt Pavements" çalışması sekiz BSK ve dört sathi kaplama tasarımını optimize ederek karşılaştırdı. Bulgu net: düşük trafikte, özellikle zayıf zemin ve sert iklimde sathi kaplama yapıları sıcak asfalttan belirgin ölçüde ucuz; orta ve yüksek trafikte ise denge BSK lehine dönüyor. Yazarlar sathi kaplamanın dona karşı BSK'dan daha az duyarlı olduğunu da not ediyor. ABD'de Louisiana'daki bir çalışma, günde 5.300 aracın altındaki yollarda asfalt kaplama ile sathi kaplamanın dönüşümlü kullanılmasını öneriyor.
Literatürün ortak noktası şu: Kaplama seçimi trafik, zemin ve iklime göre yapılmalı. Bütün köy yolları için tek bir standart dayatmak, hem düşük trafikli yollarda para israfına hem de ağır tonajlı tarım ve maden trafiği taşıyan yollarda yetersiz kaplamaya yol açabiliyor.
Karşı görüş: "Sathi kaplama paraları çöpe atmak"
Sıcak asfalt talebinin de gerekçeleri var. Afyonkarahisar İl Genel Meclisi'nde MHP'li üye Hasan Ulusoy, köy yollarındaki sathi kaplamaların ağır tonajlı araçlar yüzünden bir yıl içinde bozulduğunu, sıcak asfaltın ise 20 yıl dayandığını savunarak "Sathi kaplamayı paraları çöpe atmak gibi görüyorum" dedi. Meclis Başkanı sıcak asfaltın uzun vadede daha sağlıklı olduğunu kabul etti ancak kararın İl Genel Meclisi'nde olduğunu hatırlattı. Şanlıurfa Harran'da ise sıcak asfalt bekleyen köylüler, yapılan sathi kaplamanın savurduğu taşlardan şikayet etti.
Bu örnekler aslında aynı noktaya işaret ediyor: Ağır araç trafiğinin olduğu yolda sathi kaplama erken bozuluyor, trafiğin olmadığı yolda ise BSK gereksiz pahalı. İkisini ayıracak araç, yol bazında trafik sayımı ve yaşam döngüsü maliyet analizi.
Eksik halka: Fizibilite
Araştırmamızda il özel idarelerinin köy yolu programlarında yol bazında trafik sayımı ya da fayda-maliyet analizi yapıldığına dair kamuya açık bir belgeye rastlamadık. Sayıştay'ın il özel idaresi denetim raporları asfalt işlerinde deney eksikliği, nakliye ihalelerinin bölünmesi ve plan-proje belgesi olmadan birliklere kaynak aktarımı gibi bulgular içeriyor; ancak kaplama türünün trafik hacmine göre seçilip seçilmediğini sorgulayan bir bulgu bulamadık. YPK kararı "trafik yoğunluğu ve nüfusu fazla olan grup köy yollarına öncelik" diyor, fakat bu önceliğin ölçülebilir bir eşiğe bağlandığı görülmüyor.
KGM, kendi ağının yarısında sathi kaplamayı mühendislik açısından yeterli kabul ederken köy yollarında tek tip sıcak asfaltın "esas" sayılması, uzmanlara göre kaynak dağılımında bir çelişki yaratıyor. Önerilen çözüm basit: Her köy yolu için günlük trafik ve ağır araç oranı ölçülsün, KGM'nin kendi dizayn rehberindeki eşikler uygulansın, BSK yalnızca bu eşikleri aşan güzergahlara yapılsın. Böylece aynı bütçeyle daha fazla köy yolu standardı yükseltilebilir, boşalan köylere dökülen asfaltın parası hala nüfus barındıran yerleşimlere kaydırılabilir.
Kaynaklar
- KGM, Mali Durum Raporu (Temmuz 2025): yol ağı 68.471 km; 33.200 km sathi kaplama, 32.995 km BSK. https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/MerkezBirimler/Kurumsal/MaliDurum/malidurum.pdf
- KGM, 2020 Yılı Faaliyet Raporu: 38.104 km sathi kaplama, 27.853 km BSK. https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/MerkezBirimler/Kurumsal/FaaliyetRaporu/2020Faaliyet.pdf
- KGM, Karayolu Ulaşım İstatistikleri 2024: 3.796 km otoyol, 30.825 km devlet yolu, 33.996 km il yolu. https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/Yayinlar/YayinPdf/KarayoluUlasimIstatistikleri2024.pdf
- KGM, Bitümlü Karışımlar Laboratuvar El Kitabı (sathi kaplama için trafik eşiği ve maliyet ifadesi). https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/Baskanliklar/BaskanliklarTeknikArastirma/BitumluKarisimlarLaboratuvarElKitabi.pdf
- KGM, Sathi Kaplama Dizayn Rehberi (2020). https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/Baskanliklar/BaskanliklarTeknikArastirma/SathiKaplamaDizaynRehberi-2020.pdf
- İçişleri Bakanlığı, KÖYDES Projesi 2018/6 sayılı YPK Kararı. https://www.icisleri.gov.tr/koydes-projesi-20186-ypk-karari
- Memurlar.net, "YPK, KÖYDES Ödeneklerinin Dağıtılmasını Onayladı" (27.03.2018). https://www.memurlar.net/haber/737522/ypk-koydes-odeneklerinin-dagitilmasini-onayladi.html
- Edirne Valiliği, "Köylere Karayolları Standardında Sıcak Asfalt". https://www.edirne.gov.tr/koylere-karayollari-standardinda-sicak-asfalt
- Hürriyet Yerel, "Bitlis'de köy yolları asfaltlanıyor" (Vali Ustaoğlu'nun YPK açıklaması). https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/bitlis/bitlisde-koy-yollari-asfaltlaniyor-40975143
- CNN Türk Yerel, "Bitlis'te 100 kilometre köy yolu asfaltla kaplandı". https://www.cnnturk.com/yerel-haberler/bitlis/merkez/bitliste-100-kilometre-koy-yolu-asfaltla-kaplandi-2352471
- Habertürk Yerel, "Muş'ta köy yollarının 105 kilometresi sıcak asfaltla kaplanacak". https://yerel-haberler.haberturk.com/mus-haberleri/musta-koy-yollarinin-105-kilometresi-sicak-asfaltla-kaplanacak-42599991
- Haberler.com, "Safranbolu'da KÖYDES kapsamında 45,92 kilometre sıcak asfalt tamamlandı". https://www.haberler.com/cevre/safranbolu-da-koydes-kapsaminda-45-92-kilometre-20409583-haberi/
- Karabük Bölge Haber, "İl Özel İdaresi 2020 yılı sıcak asfalt çalışmalarına start verdi". https://karabukbolgehaber.com/il-ozel-idaresi-2020-yili-sicak-asfalt-calismalarina-start-verdi-22811h.html
- Çorum Haber, "35,2 milyar liralık KÖYDES ödeneği" (2005-2025 toplamı). https://www.corumhaber.net/352-milyar-liralik-koydes-odenegi
- Sivas Memleket, "Sivas'a 2025 yılında KÖYDES'ten 295 milyon TL destek". https://www.sivasmemleket.com.tr/sivas/sivasa-2025-yilinda-koydesten-295-milyon-tl-destek/201182
- Bilecik Haber, "Köydes'ten 187 milyon TL ödenek" (Kütahya). https://www.bilecikhaber.com.tr/koydesten-187-milyon-tl-odenek-383414h.htm
- Erzurum Haber, "Ağrı'da KÖYDES'e gelen 390 milyon bütçe". https://www.erzurumhaber.com.tr/haber/28152086/agrida-koydese-gelen-390-milyon-butce-altyapisi-icin-planlaniyor
- Kırklareli Valiliği, "2024 Yılı Asfalt sezonu açıldı" (il yol envanteri). http://www.kirklareli.gov.tr/2024-yili-asfalt-sezonu-acildi
- Afyonkarahisar İl Özel İdaresi, "Yol Yatırımları". https://afyonozelidare.gov.tr/yol-yatirimlari
- Sivas İrade, "Sivas'ın yol ağı 10 bin kilometreye dayanıyor" (Kastamonu 9.844 km, Sivas 7.487 km). https://www.sivasirade.com/haber/sivasin-yol-agi-10-bin-kilometreye-dayaniyor-276207.html
- TRT Haber, "Türkiye'de şehirleşme artıyor, kırsal nüfus azalıyor" (TÜİK 2024). https://www.trthaber.com/haber/turkiye/turkiyede-sehirlesme-artiyor-kirsal-nufus-azaliyor-897197.html
- Bengütürk, "Kırsalda yaşayanların oranı yüzde 6,4'e geriledi" (TÜİK 2025). https://www.benguturk.com/amp/gundem/kirsalda-yasayanlarin-orani-yuzde-64e-geriledi-259197h
- Karar, "Bu 5 köyde sadece birer kişi yaşıyor". https://www.karar.com/guncel-haberler/bu-5-koyde-sadece-birer-kisi-yasiyor-gizemli-koyler-tuikin-nufus-1936476
- Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, "Manisa İli Mahalle (Köy) Yolları İçin Kaplama Performanslarının İncelenmesi ve Karşılaştırılması". https://dergipark.org.tr/en/pub/ejosat/article/1239869
- "Rijit Üstyapıların Köy Yollarında Uygulanabilirliği: Eskipazar Örneği". https://indexive.com/uploads/papers/pap_indexive15942905212147483647.pdf
- lender, Gürer, Varga, Jelusi, "Cost Effectiveness of Chip Seal and Hot Mix Asphalt Pavements", Geotechnics 4(4), 2024. https://doi.org/10.3390/geotechnics4040058
- "Short and Long-Term Field Performances and Optimal Timing of Chip Seal in Hot and Humid Climates" (Louisiana). https://katalog.lib.cas.cz/KNAV/EdsRecord/edsair,edsair.doi...........39440fbf948dd3ce10484d59ee338de6
- Afyon Postası, "Afyon İGM'de sıcak asfalt talebi: 'Sathi kaplamayı paraları çöpe atmak gibi görüyorum'". https://www.afyonpostasi.com.tr/afyon-igmde-sicak-asfalt-talebi-sathi-kaplamayi-paralari-cope-atmak-gibi-goruyorum
- Urfanatik, "Harran'da Sathi Kaplama Yol Uygulaması Vatandaşların Tepkisine Neden Oldu". https://www.urfanatik.com/video/harranda-sathi-kaplama-yol-uygulamasi-vatandaslarin-tepkisine-neden-oldu
- Sayıştay, Edirne İl Özel İdaresi 2019 Yılı Denetim Raporu. https://www.sayistay.gov.tr/reports/download/49Jo9pJYk7-edirne-il-ozel-idaresi
- Sayıştay, Denizli Büyükşehir Belediyesi 2019 Yılı Denetim Raporu. https://www2.denizli.bel.tr/userfiles/file/DBB2019SAYITAYRAPORU.pdf