Yeni bir kanun teklifi, 1 Ocak 2017'den önceye ait ödenmemiş genel sağlık sigortası prim borçlarının tamamının tahsilinden vazgeçilmesini öngörüyor. Düzenleme yalnızca prim aslını değil, gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer'i alacakları da kapsıyor. Kapsama, ödeme yükümlüsü kendisi olan ve 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine göre genel sağlık sigortalısı sayılan kişiler giriyor. Buna karşılık teklif metni, aynı dönem için daha önce ödenmiş primlerin iade veya mahsup edilmeyeceğini açıkça hükme bağlıyor.
2017 öncesi GSS prim borçları neden siliniyor?
Teklif, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa geçici 114 üncü madde ekliyor.
Madde metni şu şekilde: "Bu Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında 1/1/2017 tarihinden önceye ait olup ödenmemiş genel sağlık sigortası primleri ile gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer'i alacaklarının tamamının tahsilinden vazgeçilir."
Madde gerekçesinde düzenlemenin amacı, yapılandırma kanunlarından yararlanamayan ya da yararlanmasına rağmen zorunlu genel sağlık sigortası prim borcunu ödeyemeyen sigortalıların kamuya olan borç yükünü hafifletmek olarak açıklanıyor. Gerekçe, sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılmasını ve toplumsal sağlık riskinin azaltılmasını da amaçlar arasında sayıyor.
Tarih sınırının 1 Ocak 2017 olarak belirlenmesinin arkasında, 23 Şubat 2017 tarihli ve 6824 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle yapılan değişiklik bulunuyor. Bu değişiklikle (g) bendi kapsamındaki sigortalılar için prime esas kazanç tek bir tutara bağlandı. Bu tarihten önceki dönemde borçlar, gelir testi sonucuna göre değişen daha yüksek tutarlar üzerinden doğuyordu.
Borç silinmesi kimleri kapsıyor?
Kapsam, 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendiyle sınırlı.
Bu bent, kanunun lafzıyla "yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar"ı genel sağlık sigortalısı sayıyor. Uygulamada bu grup, sigortalı çalışması veya bakmakla yükümlü olunan kişi statüsü bulunmadığı için primini kendisi ödemek zorunda olan kişilerden oluşuyor.
Dolayısıyla düzenleme, 4/a, 4/b ve 4/c kapsamındaki sigortalıların prim borçlarını kapsamıyor. İşveren prim borçları da kapsam dışında.
Madde, borcun hangi nedenle ödenmediğine bakmıyor. Gelir testine hiç girmemiş olanlar ile gelir testine girdiği halde borcunu ödeyemeyenler arasında bir ayrım yapılmıyor.
Ödenmiş GSS primleri geri alınabilecek mi?
Alınamayacak. Teklif bu noktayı tereddüde yer bırakmayacak biçimde düzenliyor.
Geçici 114 üncü maddenin ikinci cümlesi şöyle: "Bu maddenin yayımlandığı tarihe kadar söz konusu süreler için ödenmiş olan primler iade ve mahsup edilmez."
Bu hüküm, aynı dönem borcunu kendi imkanlarıyla veya yapılandırma kapsamında ödemiş olanların herhangi bir iade talebinde bulunamayacağı anlamına geliyor. Ödenen tutarların başka borçlara mahsubu da mümkün olmayacak.
Düzenleme bu yönüyle, borcunu ödemiş olanlar ile ödememiş olanlar arasında sonuç farkı doğuruyor.
Gecikme cezası ve gecikme zammı da siliniyor mu?
Siliniyor. Madde, prim aslı ile birlikte fer'i alacakların tamamını kapsıyor.
Metinde "gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer'i alacaklarının tamamının tahsilinden vazgeçilir" ifadesi yer alıyor. "Gibi" ibaresi, sayılan iki kalemin örnekleme olduğunu gösteriyor.
Uzun süredir ödenmeyen borçlarda fer'i alacakların prim aslını aştığı durumlar bulunuyor. Bu nedenle fer'ilerin de kapsama alınması, düzenlemenin pratik etkisini belirgin biçimde artırıyor.
Borç silinmesi için başvuru gerekiyor mu?
Teklif metninde başvuru şartı bulunmuyor. Madde, tahsilden vazgeçmeyi doğrudan hükme bağlıyor ve sigortalıya herhangi bir işlem yükümlülüğü getirmiyor.
Maddede, uygulamanın usul ve esaslarının belirlenmesine ilişkin bir yetki hükmü de yer almıyor. Teklifin diğer maddelerinde bu tür yetki hükümlerine yer verilmiş olması, bu farkı dikkat çekici kılıyor.
Devam eden icra takipleri ile daha önce yapılandırılıp taksitleri sürmekte olan borçların durumu madde metninden anlaşılmıyor. Bu konuda Sosyal Güvenlik Kurumunun bir uygulama düzenlemesi yapması gerekebilir.
Düzenleme ne zaman yürürlüğe girecek?
Teklifin yürürlük maddesi, üç madde için özel tarih belirliyor ve diğer maddelerin yayımı tarihinde yürürlüğe gireceğini öngörüyor.
Geçici 114 üncü maddeyi ekleyen 10 uncu madde bu özel tarihler arasında yer almıyor. Dolayısıyla düzenleme, kanunlaşması halinde Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girecek.
Teklifte, geriye dönük olarak yürürlüğe girmesi öngörülen maddeler de bulunuyor. Çıraklık ve staj ücretlerine Devlet katkısına ilişkin 2 nci madde 14 Eylül 2026 tarihinden geçerli olmak üzere, yatırım fonlarına ilişkin 13 üncü madde ise 17 Eylül 2026 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe girecek.