Hiç evlenmemiş bir memur vefat ettiğinde, geride kalanlardan yalnızca anne ve baba aylık alabilir. Bunun için de 5434 ve 5510 sayılı kanunlardaki şartları taşımaları gerekir. Emekli ikramiyesi ise önce aylık bağlanan kişilere ödenir. Aylık bağlanacak kimse yoksa ikramiye, veraset ilamındaki kanuni mirasçılara verilir. Kardeşler, dede, nine ve diğer akrabalar, veraset ilamında yer alsalar bile aylık bağlanacak hak sahipleri arasında sayılmaz.
Vefat eden memurun yakınları kimdir, hangi kanuna tabidir?
Hangi kuralların uygulanacağı, memurun göreve başlama tarihine göre belirlenir. 1 Ekim 2008'den önce memur olarak göreve başlayanlar 5434 sayılı Kanun'a tabidir. Bu tarihten önce memurluk hizmeti olmayıp sonra memur olanlar ise 5510 sayılı Kanun kapsamındadır.
İki kanunda da hak sahipleri aynıdır: eş, çocuklar, anne ve baba. Bu sayım 5434 için Kanun'un 67. maddesinde, 5510 için ise 7. maddesinde yer alır. Türk Medeni Kanunu'nun 495-501. maddelerinde sayılan kardeşler, dede, nine ve diğer akrabalar aylık bağlanma kapsamına girmez.
Evli olmayan memurun durumu bu nedenle önemlidir. Eşi olmayan memurun çocukları varsa, hak sahibi önce onlardır. Hiç evlenmemiş ve çocuğu olmayan memurun ise aylık alabilecek tek yakını anne ve babasıdır.
5434'e tabi memurun yakınlarına hangi şartlarla aylık bağlanır?
5434 sayılı Kanun, aylık bağlanması için vefat edenin en az 10 yıl hizmetini arar. 5510 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi bu süreyi 5 yıla indirdi. Bu nedenle 5 ile 10 yıl arasındaki hizmet ile 10 yıl ve üzerindeki hizmet için şartlar farklıdır. Şartlar 5434 sayılı Kanun'un 68, 72, 73, 74, 75 ve 77. maddelerinde düzenlenmiştir.
Anneye, dul ve muhtaç olması halinde aylık bağlanır. Babada ise hem muhtaç hem de malul olma şartı aranır. 65 yaşından büyük babada yalnızca muhtaçlık yeterlidir.
Dul eşin aylık alması için dul olması yeterlidir. Eşin çalışması ya da başka bir aylık veya gelir alması dul aylığına engel değildir.
Erkek çocuklar 18 yaşına kadar şartsız aylık alır. Ortaöğrenimde 20, yükseköğrenimde 25 yaşına kadar da şartsız olarak aylık almaya devam ederler. Bu yaşlardan sonra ancak ağır derecede malul ve muhtaç olmaları halinde aylık alabilirler.
Kız çocuklar öğrenim görmeseler de evlenmedikleri ve devlet memuru olmadıkları sürece yetim aylığını sürekli alır. Evlenir ya da memur olurlarsa aylıkları kesilir. Kız ve erkek çocuklar öğrenimleri süresince sigortalı çalışsalar bile yetim aylığı kesilmez.
Hizmeti 5 ile 10 yıl arasında olan memurun yakınlarına aylık 5510 şartlarına göre bağlanır. Bu durumda kız çocukları için kural daha sıkıdır. Öğrenim süresindeki çalışma hariç, memur, işçi veya esnaf olarak ya da yabancı ülke mevzuatı kapsamında çalışıp aylık veya gelir alan kız çocuğuna aylık bağlanmaz.
5510'a tabi memurun yakınlarına hangi şartlarla aylık bağlanır?
5510 kapsamındaki memurun yakınlarına aylık bağlanması için vefat edenin en az 5 yıl hizmeti olmalıdır. Şartlar Kanun'un 32, 33, 34, 54 ve 56. maddelerinde yer alır.
Anne ve babaya ancak eş ve çocuklardan artan hisse varsa aylık bağlanır. Ayrıca her türlü kazanç ve iratlarından elde ettikleri gelir, asgari ücretin net tutarından az olmalıdır. Diğer çocuklarından kaynaklananlar hariç, kendilerine bağlanmış başka bir gelir veya aylık da bulunmamalıdır. 65 yaşın üzerindeki anne ve babada artan hisse şartı aranmaz.
Dul eş için 5434'teki kural geçerlidir; dul olmak yeterlidir ve çalışması aylığa engel değildir.
Çocuklarda 18 yaşına kadar hiçbir şart aranmaz. Lise ve dengi öğrenimde 20, yükseköğrenimde 25 yaşına kadar aylık alınabilir. Öğrenim süresince sigortalı çalışmak yetim aylığını kesmez. Erkek çocukların aylık hakkı öğrenim bitince sona erer; bundan sonra ancak yüzde 60 ve üzeri gibi ağır derecede malul olmaları halinde aylık alabilirler. Kız çocuklar ise evlenmedikleri ve memur, işçi, esnaf olarak ya da yabancı ülke mevzuatına göre çalışıp aylık veya gelir almadıkları sürece aylık almaya devam eder.
Vefat eden memurun emekli ikramiyesi kime ödenir?
Emekli ikramiyesinde 5434 kapsamındakiler için Kanun'un 89. maddesi, 5510 kapsamındakiler için 5434 sayılı Kanun'un Ek 82. maddesi uygulanır. İki maddede de ikramiyesini almadan ölen ve ölüm tarihinde hak sahibi bulunmayanların ikramiyesinin "kanuni mirasçılarına ödenir" hükmü yer alır.
Buna göre ikramiye önce aylık bağlanan kişilere ödenir. Aylık bağlanacak kimse yoksa ikramiye, veraset ilamında yer alan kanuni mirasçılara verilir.
İkramiye için 20 ya da 25 yıl gibi bir hizmet süresi şartı yoktur. Emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlananlara ve toptan ödeme yapılanlara, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı ikramiye olarak ödenir.
Kardeşler ve diğer mirasçılar ne alabilir?
Hiç evlenmemiş memurun anne ve babası yukarıdaki şartları taşıyorsa hem aylık hem de emekli ikramiyesi onlara ödenir.
Anne ve baba hayatta olsa bile muhtaçlık veya gelir şartını taşımıyorsa onlara aylık bağlanmaz. Bu durumda aylık bağlanacak kimse kalmadığı için ikramiye, veraset ilamındaki kanuni mirasçılara gider. Anne ve babası da hayatta olmayan memur için de sonuç aynıdır: aylık bağlanmaz, yalnızca ikramiye mirasçılara ödenir.
Kardeşler, dede, nine ve diğer akrabalar hiçbir durumda aylık alamaz. İkramiyeyi ise ancak aylık bağlanacak kimse bulunmadığında, veraset ilamında kanuni mirasçı olarak yer almaları halinde alabilirler.
Dul ve yetim aylıklarına ilişkin diğer haberlerimiz:
https://www.memurlar.net/haber/1150076/