Görme engelliler ortaokulunda Türkçe öğretmeni olan görme engelli başvuranın, Okul İdaresince kendisine görme engeli olmayan diğer öğretmenlerden farklı muamelede bulunulması nedeniyle engellilik temelinde ayrımcılığa ve işyerinde yıldırmaya uğradığı, % 100 görme engelli raporunun bulunduğu, hem öğrencilerin hem de kendisinin görme engelli olmasından dolayı çocukların ve öğretmenin pansiyonda kaldığı süre içerisinde telafisi mümkün olmayan sonuçların doğma ihtimali ile olağanüstü durumlarda müdahalenin mümkün olmaması nedeniyle 20/4/2016-11/4/2023 tarihleri arasında başvurana herhangi bir belleticilik görevinin verilmediği, nitekim Adana 3. İdare Mahkemesinin 2016/. Esas ve 2016/. Karar nolu kararı ile 11/11/2019 tarihli ve . sayılı Adana Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü İnceleme Raporu'nda öğretmene belleticilik görevi verilmesinin uygun olmayacağının ve belletici öğretmen görevini yerine getiremeyeceğinin belirtildiği, ilgili karar ve rapor ile Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliğinin 40'ıncı maddesi doğrultusunda başvurana belleticilik görevinin verilmesi talebi hakkında Türkiye İnsan Hakları Ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 8.2.2024 tarih ve 2024/109 sayılı kararında aşağıdaki açıklamalara yer verilmiştir.
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, görme engelliler ortaokulunda Türkçe öğretmeni olan görme engelli başvuranın, Okul İdaresince kendisine görme engeli olmayan diğer öğretmenlerden farklı muamelede bulunulması nedeniyle engellilik temelinde ayrımcılığa ve işyerinde yıldırmaya uğradığı iddialarına ilişkindir.
a. Oğuz Kağan Köksal Görme Engelliler Ortaokulunun görme engellilere yönelik eğitim öğretim faaliyeti yürüten, öğrencilerinin tamamı görme engelli olan bir bölge okulu olduğu ve öğrencilerin Okuldaki pansiyondan faydalanmakta oldukları,
b. Öğretmen Z. E.'nin % 100 görme engelli raporunun bulunduğu, hem öğrencilerin hem de öğretmen Z. E.'nin görme engelli olmasından dolayı çocukların ve öğretmenin pansiyonda kaldığı süre içerisinde telafisi mümkün olmayan sonuçların doğma ihtimali ile olağanüstü durumlarda müdahalenin mümkün olmaması nedeniyle 20/4/2016-11/4/2023 tarihleri arasında başvurana herhangi bir belleticilik görevinin verilmediği, nitekim Adana 3. İdare Mahkemesinin 2016/. Esas ve 2016/. Karar nolu kararı ile 11/11/2019 tarihli ve . sayılı Adana Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü İnceleme Raporu'nda öğretmene belleticilik görevi verilmesinin uygun olmayacağının ve belletici öğretmen görevini yerine getiremeyeceğinin belirtildiği, ilgili karar ve rapor ile Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliğinin 40'ıncı maddesi doğrultusunda başvurana belleticilik görevinin verilmediği,
4. Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünden alınan yazılı görüşte özetle:
b. İlgili Yönetmelik'in 39 ve 40'ıncı maddelerinde belirtilen görev ve sorumlulukları adı geçen öğretmenin de görme engelli olması nedeniyle yerine getiremeyeceği, Adana 3. İdare Mahkemesinin 2016/. Esas ve 2016/. Karar nolu kararı ile 11/11/2019 tarihli ve . sayılı Adana Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü İnceleme Raporu'nda Z. E.'ye belleticilik görevi verilmesinin uygun olmayacağı karara bağlandığından ilgili öğretmene belletici öğretmenlik görevi verilmediği,
c. Oğuz Kağan Köksal Görme Engelliler Ortaokulunun görme engelli öğrencilerle eğitim öğretim faaliyeti yürüttüğü, öğrencilerin Okulda bulunan pansiyondan faydalandıkları, Okulda gece bekçisi bulunmadığı ve çocukların tamamının görme engelli olduğu göz önüne alındığında görevlendirilecek belletici öğretmenlerin Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliği'nin 39 ve 40'ıncı maddelerinde belirtilen görevleri eksiksiz yerine getirmesinin zorunluluk taşıdığı, olağanüstü durumlarda (deprem, yangın vb.) telafisi mümkün olmayan sonuçların önüne geçmek için öğretmene belletici öğretmenlik görevi verilmediği,
7. Başvuran vekili tarafından sunulan ek yazılı beyanda özetle:
d. Başvurana belletici öğretmenlik görevi verilmeyerek ayrımcılık uygulamasının sürdürüldüğü, yeni eğitim öğretim yılı için 2023 yılı Eylül ayında Öğretmenler Kurulunda hazırlanan taslak nöbet excel çizelgesinde başvuranın adı yer alırken resmi görevlendirme listesinde başvurana yer verilmediği, Okul Müdürünün gerekçe olarak Okulda hırsızlık vakasının gerçekleşmiş olması ve başvuranın görme engelli olmasını gösterdiği, oysa ki 2013 yılında gerçekleşen hırsızlık vakasının yaşandığı gece nöbetçi belletici öğretmen olan Fen Bilgisi Öğretmeni İ. K. ve Sınıf Öğretmeni Z. Y.'nin görme engelli olmadığı, bu olayın başvuranın belletici öğretmen onayının iptal edilmesinden birkaç hafta sonra gerçekleştiği, belletici öğretmenlerin görevinin gece bekçiliği ve koruma görevi olmadığı, 10 yıl önce güvenlik zaafiyetinden kaynaklanan bir olayın görme engelli başvurana karşı yapılan ayrımcılığın bahanesi olarak gösterilmesinin kabul edilemeyeceği, başvuranın görev yaptığı Okulda her gün görme engeli olmayan 2 öğretmenin belletici öğretmen olarak görevlendirilmesinin haksız bir uygulama olduğu,
e. Okul Müdürünün başvurana belletici öğretmenlik görevi verilmemesinin hukuki dayanağı olarak Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliği'nin 39 ve 40'ıncı maddelerini gösterdiği, söz konusu maddelerde görme engelli öğretmene görev verilmeyeceğine ilişkin bir ibare bulunmadığı, benzer mantıkla yaklaşılırsa hiçbir görme engellinin öğretmenlik görevini dahi yapamayacağı sonucuna varılabileceği oysa ülkemizde yalnızca görme engelliler okullarında değil diğer okullarda da görev yapan binlerce görme engelli öğretmen olduğu,
f. Başvuru dilekçesi ve eklerinde sunulan belgeler ile tanık beyanı birlikte değerlendirildiğinde başvurana yönelik ayrımcılık ve ötekileştirme yapıldığı belirtilmiştir.
IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
23. AİHM'in yerleşik içtihatlarına göre ayrımcılığın anlamı, objektif ve makul bir haklılık olmaksızın farklı şekilde muamele etmektir (AİHM, D.H. ve Diğerleri/Çek Cumhuriyeti [BD], B. No: 57325/00, 13/11/2007, para. 175). Benzer veya görece benzer durumda olan kişiler arasında yapılan farklı muamele, objektif ve makul bir gerekçeye dayanmıyorsa, diğer bir ifadeyle, meşru bir amaç taşımıyorsa veya kullanılan araçlarla varılmak istenen amaç arasında makul bir orantılılık ilişkisi bulunmuyorsa ayrımcılık oluşturur (AİHM, Larkos/Kıbrıs [BD], B. No: 29515/95, para. 29). Sözleşmeci Devletler, benzer durumların bulunup bulunmadığını ve benzer durumlar varsa bunlar arasında farklı muamelenin hangi ölçüde haklı görülebileceği konusunu değerlendirirken bir takdir alanından yararlanırlar (AİHM, Van Raalte/Hollanda, B. No: 20060/92, 21/2/1997, para. 39). Kişilere uygulanan muameledeki farklılık, meşru bir amaç gütmüyorsa veya kullanılan yöntemler ile gerçekleştirilmesi amaçlanan hedef arasında makul bir orantılılık ilişkisi mevcut değilse, nesnel ve makul bir haklılığa sahip olmayacaktır. Bu doğrultuda, engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edilip edilmediğinin tespiti amacıyla ilk olarak belletici öğretmenlik görevine ilişkin yasal mevzuatın incelenmesi ve 6701 sayılı Kanun çerçevesinde farklı bir muamelenin mevcut olup olmadığının tespit edilerek aynı veya benzer durumdaki kişiler arasında belletici öğretmenlik ve nöbet görevlendirmesi yapılırken farklılık gözetilip gözetilmediği, farklı bir muamelenin tespit edilmesi halinde, bu muamelenin objektif ve makul bir gerekçeye ve meşru bir amaca dayanıp dayanmadığının tespit edilmesi gerekmektedir.
27. Başvuranın 12/9/2019 tarihli dilekçesi ile belletici öğretmenlik görevi almak için Okul Müdürlüğüne başvurduğu ancak talebinin reddedildiği, Adana Valiliğinin 10/10/2019 tarihli ve . sayılı Olur'u ile Adana İl Milli Eğitim Müdürlüğünün 8/10/2019 tarihli ve . sayılı yazısı uyarınca inceleme başlatıldığı, inceleme sonucunda 11/11/2019 tarihli ve . sayılı İnceleme Raporu'nun hazırlandığı anlaşılmıştır. Söz konusu Rapor'da, öğretmen Z. E.'nin ve öğrencilerin görme engelli olması dikkate alındığında, öğrencilerin güvenliği açısından Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliği'nin 40'ıncı maddesinde belirtilen görevleri, adı geçen öğretmenin tam olarak yerine getiremeyeceği, Okulda meydana gelebilecek yangın, deprem vb. acil durumlarda gerekli tedbirlerin alınmasında yeterli olamayacağının değerlendirildiği, Okul Müdürlüğünün engelliliğe dayalı ayrımcılık yapması gibi bir durumun söz konusu olmadığı, bilakis güvenlik kaygılarından dolayı öğretmenin belletici öğretmenlik görevi talebinin uygun bulunmadığı, bu uygulamada yasa ve yönetmeliklere aykırı bir durumun söz konusu olmadığı belirtilmiştir. Başvuranın belletici öğretmenlik görevi için 15/9/2020 ve 7/9/2022 tarihli dilekçeleri ile Okul Müdürlüğüne yeniden başvurduğu, Okul Müdürlüğünün başvuranın ilk dilekçesini 15/9/2020 tarihli ve . sayılı yazı ile, ikinci dilekçesini de 12/9/2022 tarihli ve . sayılı yazı ile reddettiği, söz konusu yazılarda ilgili Yönetmelik'in 40'ıncı maddesindeki görevleri başvuranın tam olarak yerine getiremeyeceği ve Okulda meydana gelebilecek yangın, deprem gibi acil bir durumda gerekli tedbirlerin alınmasında yeterli olamayacağı belirtilerek 11/11/2019 tarihli İnceleme Raporu da dikkate alınarak başvuranın talebinin kabul edilmediği tespit edilmiştir.
28. Konuya ilişkin Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünce sunulan yazılı görüşten Okulda gece bekçisinin bulunmadığı, Okulda toplam 4 görme engelli öğretmenin olduğu, başvuran dışındaki diğer 3 görme engelli öğretmene talepleri de dikkate alınarak nöbet ve belletici nöbetçi öğretmenlik görevi verilmediği anlaşılmıştır.
29. 11/11/2019 tarihli İnceleme Raporunun Sonuç, Kanaat ve Teklif bölümünde Okul Müdürü E. Ş. K.'nin "Öğretmenimiz görme engelli olduğu için Okula yakın bir yerde oturmakta ve evine gidiş gelişlerinde Okul personeli yardımcı olmakta, kat nöbetlerinde bile öğrencilerin güvenliği açısından sorunlar yaşamaktayız." şeklinde beyanda bulunduğu görülmüştür. Buna ek olarak başvuranın 11/3/2022 tarihli ve %90 oranında görme engelli olduğuna dair Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu'nun Bağımlılık Değerlendirmesi kısmında kısmi bağımlı olduğu belirtilmiştir. 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik'in "Tanımlar" başlıklı 4'üncü maddesinin (ğ) bendine göre "Kısmi bağımlı engelli birey: Doku, organ ve/veya fonksiyon kaybı ve/veya psikiyatri tanısına bağlı olarak muhakeme yeteneği değerlendirilmesi gereken fonksiyonel bağımsızlık ölçeklerine göre günlük yaşam aktivitelerini yardım alarak gerçekleştirebileceğine karar verilen bireyi" ifade eder. Bu kapsamda başvuranın Engelli Sağlık Kurulu Raporu'nda günlük yaşam aktivitelerini yardım alarak gerçekleştirebileceğinin değerlendirildiği, kat ve bahçe nöbetlerinin gün içinde Okulda diğer öğretmenler ve personel varken tutulduğu ancak nöbetçi belletici öğretmenin diğer personelin pansiyonda bulunmadığı bir zaman dilimi olan gece vakti görev yaptığı, Okulda gece bekçisi bulunmadığı, belletici ve nöbetçi belletici öğretmenlik görevinin pansiyonda kalan öğrencilerin ders saatleri dışında eğitimleri ile ilgilenmek ve gerektiğinde derslerine yardımcı olmak, gece bekçilerini veya güvenlik görevlilerini kontrol etmek, etüt aralarında öğrencileri gözetim altında bulundurmak, pansiyon yoklamalarını yapmak ve elektronik ortamda pansiyonla ilgili günlük veri girişini gerçekleştirmek, pansiyona gelen ziyaretçiler ile ilgili işleri yürütmek, disiplin olayları ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek, hastalanan öğrencilerin durumuyla ilgili iş ve işlemleri yürütmek, öğrencilerin ilaçlarının dağıtımı ile ilgili iş ve işlemleri yürütmek, Okul yönetimince verilen diğer görev ve sorumlulukları yerine getirmek görevlerini içerdiği, Okulda 2013 yılında gece vakti hırsızlık vakasının yaşandığı, 11/11/2019 tarihli Adana İl Milli Eğitim Müdürlüğü İnceleme Raporu'nda da başvurana belletici öğretmenlik görevi verilmemesinin uygun olacağı değerlendirmesinin yapıldığı, neticeten başvurana belletici ve nöbetçi belletici öğretmenlik görevi verilmemesinin ilgili mevzuata, İnceleme Raporuna, başvuranın Engelli Sağlık Kurulu Raporuna uygun olduğu, belletici ve nöbetçi belleticilik görevi verilmemesinde öğrencilerin güvenliğine ilişkin ihtiyaçların göz önüne alındığı, bu sebeple objektif ve makul bir gerekçeye ve meşru bir amaca dayandığı değerlendirilmiştir.
48. Yukarıda açıklanan nedenlerle, 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu'nun 9'uncu maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 69'uncu maddesinin birinci fıkrası kapsamında başvuru konusu olayda işyerinde yıldırma kapsamında ve engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edilmediği kanaatine varılmıştır.
V. KARAR
A. Başvuruda AYRIMCILIK YASAĞI İHLALİ YAPILMADIĞINA,
B. Kararın taraflara tebliğine ve KAMUOYUNA DUYURULMASINA,
C. Karara karşı tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemesine başvurulabileceğine,
8/2/2024 tarihinde, OY BİRLİĞİYLE, karar verildi.
Editörün Yorumu;
Türkiye İnsan Hakları Ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 8.2.2024 tarih ve 2024/109 sayılı kararında görme engelli öğretmenimizin belleticilik görevi talebinde farklı bir muamelenin mevcut olup olmadığının tespit edilerek aynı veya benzer durumdaki kişiler arasında belletici öğretmenlik ve nöbet görevlendirmesi yapılırken farklılık gözetilip gözetilmediği, farklı bir muamelenin tespit edilmesi halinde, bu muamelenin objektif ve makul bir gerekçeye ve meşru bir amaca dayanıp dayanmadığının tespit edilmesi gerektiğinden hareketle başvuran görme engelli öğretmene belletici ve nöbetçi belleticilik görevi verilmemesinde öğrencilerin güvenliğine ilişkin ihtiyaçların göz önüne alındığı, bu sebeple objektif ve makul bir gerekçeye ve meşru bir amaca dayandığını değerlendirerek talebi ret etmiştir.
Bu bilgiler haricinde hukuki gerekçeler ve mevzuat yönünden konuyu detaylı olarak inceleyen Türkiye İnsan Hakları Ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 8.2.2024 tarih ve 2024/109 sayılı kararını bilgisayarınıza indirmek için tıklayınız.
Benzer bir olayda ise Türkiye İnsan Hakları Ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 27.11.2025 tarih ve 2025/776 sayılı kararında aşağıdaki açıklamalara yer vermiştir.
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, görme engelli başvurana görev yaptığı okulda engeli sebebiyle belletici öğretmenlik görevi verilmemesi nedeniyle ayrımcılık yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. İNCELEME SÜRECİ
2. Başvuran, başvuru dilekçesinde ve eklerinde özetle:
a. Ankara Mitat Enç Görme Engelliler Ortaokulunda öğretmen olduğunu,
b. Görme engelli olmayan öğretmenlere belleticilik görevi verildiği halde okul müdürü A.A. tarafından görme engelli öğretmenlere sadece görme engelli olmaları nedeniyle belleticilik görevi verilmediğini iddia etmekte
c. Belleticilik görevinin görme engelli öğretmenlere de verilmesini talep etmektedir.
3. Muhatap Yenimahalle İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü sunmuş olduğu yazılı görüşte
a. Nöbetçi öğretmen ve belleticilerinin görevlerinin Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan Yatılılık Bursluluk Sosyal Yardımlar ve Pansiyon Yönetmeliği'nin 39'uncu ve 40'ıncı maddelerinde düzenlendiğini,
b. Türkiye genelinde görme engelli öğrencilerin eğitim gördüğü pansiyon okullarda görme engelli öğretmenlere belleticilik görevi verilmediğini, Mitat Enç Ortaokulunda da aynı uygulamanın devam ettiğini,
c. Bu uygulamanın gerekçesinin Okulda yatılı kalan öğrencilerin görme engelli olması, özellikle öğrencilerin can güvenliğinin söz konusu olduğu yangın, deprem gibi durumlarda görme engelli belleticilerin yeterli düzeyde destek sağlayamayacaklarının düşünülmesi olduğunu,
ç. Ayrıca aynı konu ile ilgili Adana 3. İdare Mahkemesinin ve 11/11/2019 tarihli Adana Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü inceleme raporunda görme engelli öğretmene belleticilik görevinin verilmesinin uygun olmayacağının ve belletici öğretmenlik görevinin görme engelli öğretmenler tarafından yerine getirilemeyeceği kararına varıldığını,
d. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 2023/750 başvuru numaralı ve 2024/109 karar sayılı kararında da ayrımcılık yasağı ihlali yapılmadığına karar verildiğini, belirtmiştir.
4. Başvuran, muhatabın yazılı görüşüne cevaben sunduğu yazılı görüşünde özetle:
a. Muhatabın gerekçesinde sunduğu, Yatılılık Bursluluk Sosyal Yardımlar ve Pansiyon Yönetmeliği'nin 39'uncu ve 40'ıncı maddelerinde sayılan görevlerin, engelli öğretmenler tarafından yapılamayacağına ilişkin bir fıkra bulunmadığını, dolayısıyla müdürün somut ve eğitsel herhangi bir esasa dayanmadan tamamen kişisel kanaatiyle karar verdiğini,
b. Sunulan belletici öğretmen listesinin, kendisinin engelli olan öğretmenlere belleticilik görevi verilmediği yönündeki iddiasını doğruladığını,
c. Muhatabın görüş yazısında engelli belletici olmayan okulların listesini verdiğini ancak Türkiye'nin en büyük ve pansiyonu sayıca en kalabalık görme engelli okulu olan . Görme Engelliler Okulunda, açıldığı 1997 yılından bu yana engelli öğretmenlerin belleticilik yaptığını,
ç. Ankara Mitat Enç Ortaokulu dahil bütün görme engelli okullarında görme engelli öğretmenlerin belleticiliğe benzer şekilde kat nöbeti tuttuğunu, dolayısıyla önemli sorumluluklar içeren ve tek başına tutulan kat nöbeti verilirken, 4 kişinin birlikte tuttuğu pansiyon nöbeti verilmemesinin bir çelişki arz ettiğini,
d. Belleticilik görevinin 2 kadın 2 erkek öğretmen olarak 4 kişiyle gerçekleştirildiğini, şimdiye kadar bu nöbetçilerden çoğu zaman en fazla 1'inin bazen de 1 kadın 1 erkek olmak üzere 2'sinin engelli olabildiğini, dolayısıyla aslında var olabilecek risklerin minimize edildiğini,
e. Mitat Enç Ortaokulunun Türkiye'deki ilk görme engelli okulu olduğunu ve 1951'den bu yana görme engelli öğretmenlerin belleticilik yaptığını, onların nöbetlerinde bugüne kadar küçük de olsa herhangi bir olay vaki olmadığını,
f. Akşam etütlerinde görme engelli öğrencilerin ödevlerini yaparken Braille yani kabartma yazı kullandıklarını, kendileri de aynı yazıyı kullanan görme engelli öğretmenlerin görenlere nispetle öğrencilere bu bağlamda daha fazla destek olabildiklerini,
g. İlgili TİHEK kararında ise başvuranın belleticilik yapamamasının ihlal yok şeklinde hükme bağlanmasının nedeninin başvuranın şahsi karmaşık durumu ve yetersizliklerinden kaynaklandığını zira bu öğretmenin çalıştığı okulun müdürü tarafından sunulan belgede başvurucu öğretmenin, kendi başına okula gidip gelemediğini, evi okula çok yakın olmasına rağmen hep başkalarının yardımıyla gelip gittiğini, hatta okul personelinin bu kişiye sürekli yardımcı olduğunu belirttiğini, oysaki kendi okul müdürünün böyle bir gözlemden bahsetmediğini nitekim okuldaki görme engelli öğretmenlerin kendi kendine yetebilen bireyler olduklarını, bilhassa bu yönleriyle de belleticilik görevi esnasında görme engelli öğrencilere örnek teşkil ettiğini,
ğ. Okul müdürünün yazılı görüşünde dile getirdiği öğrencilerin can güvenliği hususunun sadece görme engelli öğretmenlere belleticilik görevi verilmeyerek sağlanamayacağını, bu konuyla ilgili bütün fiziki tedbirler alındıktan sonra daha önceki dönemlerde olduğu gibi engelliler de dahil bütün öğretmenlerin pansiyonda dikkat edilmesi gereken hususlara ilişkin eğitimler alabileceklerini, bu eğitimlerin her eğitim öğretim yılı başında yinelenebileceğini, burada çözümün bütün faydalarını göz ardı edilerek görme engelli öğretmenlere belleticilik verilmemesi olmadığını, bilakis pansiyonda erkek öğrencilerin ve belletici öğretmenin kaldığı odaların yan yana olduğunu belki gören öğretmenlerin fark edemeyeceği sarsıntı ve duman kokularını görmeyen öğretmenlerin daha çabuk algılayarak okulu da iyi bildikleri için daha hızlı bir tahliye sağlayabileceklerini, ifade etmiştir.
5. Başvurunun sağlıklı bir şekilde sonuçlandırılabilmesi amacıyla muhataptan ek bilgi belge talebinde bulunularak 2025-2026 Eğitim Öğretim Yılı itibariyle ilgili uygulamanın devam edip etmediği sorulmuştur. Muhatap sunduğu ek bilgi belge yazılarında, Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğüne hitaben gönderdiği 10/1/2025 tarihli ve . sayılı yazısı gereğince Belleticilik Görevi Görüş Talebi konulu yazısına istinaden başvuran dahil olmak üzere tüm görme engelli öğretmenlere belleticilik görevi verilmeye başlandığı belirtilmiş ve Belletici Nöbet Onayı, Belletici Öğretmen Listesi ve Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 10/1/2025 tarihli ve . sayılı yazısı ekte Kurumumuza gönderilmiştir.
IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
25. Başvuru konusu olayda başvuran, Ankara Mitat Enç Görme Engelliler Ortaokulunda öğretmen olduğunu, görev yaptığı okulda görme engelli olmayan öğretmenlere belleticilik görevi verildiği halde görme engelli öğretmenlere sırf engelleri sebebiyle belleticilik görevi vermediğini iddia etmiştir. 6701 sayılı Kanun uyarınca bir gerçek veya tüzel kişinin, hukuken tanınmış hak ve hürriyetlerden karşılaştırılabilir durumdakilere kıyasla eşit şekilde yararlanmasını Kanunda sayılan ayrımcılık temellerine dayanılarak engelleyen veya zorlaştıran her türlü farklı muamele doğrudan ayrımcılığı ifade etmekte olup bu bağlamda başvuranın iddiası kendisine görme engeli sebebiyle doğrudan ayrımcılık yapıldığı yönündedir. Muhatap ise Türkiye genelinde görme engelli öğrencilerin eğitim gördüğü pansiyon okullarda görme engelli öğretmenlere belleticilik görevi verilmediğini, Mitat Enç Ortaokulunda da aynı uygulamanın devam ettiğini, bu uygulamanın gerekçesinin Okulda yatılı kalan öğrencilerin görme engelli olup, özellikle öğrencilerin can güvenliğinin söz konusu olduğu yangın, deprem gibi durumlarda görme engelli belleticilerin yeterli düzeyde destek sağlayamayacaklarının düşünülmesi olduğunu ifade etmiştir.
26. 2024-2025 Eğitim Öğretim Yılının tamamlanmasının ardından 2025-2026 Eğitim Öğretim Yılına ilişkin mevcut durumun araştırılması ve uygulamanın sürdürülüp sürdürülmediğinin anlaşılması amacıyla muhataptan alınan ek bilgi belge yazısında ise Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 1/1/2025 tarihli ve . sayılı yazısı gereğince görme engelli öğretmenlere de belleticilik görevi verildiği belirtilmiş, ekli listeden başvuranın da görev verilen öğretmenlerden biri olduğu anlaşılmıştır. Mitat Enç Görme Engelliler Ortaokulunun Yenimahalle İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne hitaben gönderdiği 27/8/2025 tarihli ve . sayılı yazıda Yenimahalle İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün . sayı ve 22/8/2025 tarihli yazısında yer alan görme engelli öğretmenlere belleticilik görevi verilip verilmediği konusu hakkında Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 10/1/2025 tarihli ve . sayılı "Belleticilik Görevi Görüş Talebi" konulu yazısına istinaden görme engelli öğretmenlere belleticilik görevi verilmeye başlandığı ifade edilmiştir. Yine muhatap Okulun Yenimahalle Kaymakamlığına hitaben gönderdiği "Belletici Nöbet Onayı" başlıklı, 22/9/2025 tarihli ve . sayılı yazıda ise "Okulumuz pansiyonunda 2025-2026 eğitim öğretim yılında belletici öğretmen olarak görev yapacak ilçemizde kadrolu olarak görev yapan ve ekte adı soyadı yazılı öğretmenlerin belletici olarak 22/09/2025 tarihinden itibaren görevlendirilmesi müdürlüğümüzce uygun olup Makamlarınızca da uygun görülmesi halinde Olurlarınıza arz ederim." ifadelerine yer verilmiştir. İlgili yazıya ekli liste incelendiğinde Mitat Enç Görme Engelliler Ortaokulunda toplam 46 öğretmenin belletici öğretmen olarak görev yapmak istediği, bunlardan başvuran dahil 15 tanesinin görme engelli olduğu, talepte bulunan öğretmenlerin tamamına nöbetçi belleticilik onayının verildiği anlaşılmıştır.
27. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunun Uygulanması Hakkında Yönetmelik'in "Uzlaşma kararı" başlıklı 71'inci maddesi "(1) Başvuru konusu talebin hakkında başvuru yapılan ilgili tarafça yerine getirildiğinin Kuruma bildirilmesi halinde veya başvurunun 52'nci maddeye göre çözüme kavuşturulduğunun anlaşılması halinde uzlaşma kararı verilir." hükmünü haizdir. Somut olayda başvuru konusu talebin başvurana belleticilik görevi verilmek suretiyle muhatap tarafından yerine getirildiği anlaşıldığından 6701 sayılı Kanun'un 18'inci maddesi ile mezkür Yönetmelik'in 52'nci ve 71'inci maddeleri uyarınca başvurunun uzlaşmayla sonuçlandığı kanaatine varılmıştır.
V. KARAR
A. Başvuruda UZLAŞMA KARARI VERİLMESİNE,
B. Kararın taraflara tebliğine ve KAMUOYUNA DUYURULMASINA,
C. Karara karşı tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemesine başvurulabileceğine,27/11/2025 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.
Editörün Yorumu;
Türkiye İnsan Hakları Ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 8.2.2024 tarih ve 2024/109 sayılı kararında görme engelli öğretmenimizin belleticilik görevi talebinde farklı bir muamelenin mevcut olup olmadığının tespit edilerek aynı veya benzer durumdaki kişiler arasında belletici öğretmenlik ve nöbet görevlendirmesi yapılırken farklılık gözetilip gözetilmediği, farklı bir muamelenin tespit edilmesi halinde, bu muamelenin objektif ve makul bir gerekçeye ve meşru bir amaca dayanıp dayanmadığının tespit edilmesi gerektiğinden hareketle başvuran görme engelli öğretmene belletici ve nöbetçi belleticilik görevi verilmemesinde öğrencilerin güvenliğine ilişkin ihtiyaçların göz önüne alındığı, bu sebeple objektif ve makul bir gerekçeye ve meşru bir amaca dayandığını değerlendirse de Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 1/1/2025 tarihli ve . sayılı yazısı gereğince görme engelli öğretmenlere de belleticilik görevi verildiğinin belirtilmesi üzerine uzlaşma kararı vermiştir.
Sonuç;
Hukuken görme engelli öğretmene belletici ve nöbetçi belleticilik görevi verilmemesinde öğrencilerin güvenliğine ilişkin ihtiyaçların göz önüne alındığı, bu sebeple objektif ve makul bir gerekçeye ve meşru bir amaca dayandığını değerlendirerek talebi ret edilmiş olmasına karşılık Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 1/1/2025 tarihli ve . sayılı yazısı gereğince görme engelli öğretmenlere de belleticilik görevi verilmektedir.
Bu bilgiler haricinde hukuki gerekçeler ve mevzuat yönünden konuyu detaylı olarak inceleyen Türkiye İnsan Hakları Ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 27.11.2025 tarih ve 2025/776 sayılı kararını bilgisayarınıza indirmek için tıklayınız.
Ahmet KANDEMİR