Menemen, tantuni, lahmacun... Enflasyon beklentilerin altında geldi

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) açıkladığı Mart 2026 enflasyonu piyasadaki yüzde 2,40 olan beklentilerin altında kalarak yüzde 1,94 oranında artış gösterdi. Yıllık enflasyon da yüzde 30,87'ye geriledi.

Enflasyondaki yükselişlerin hızlanmasıyla TÜİK'e alternatif endeksler de oluşmaya başladı.

Genel Kapsamlı alternatif endeksler

Yıllardır süren Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (Türk-İş) "Açlık ve Yoksulluk Sınırı" verileri Ankara bazlı olurken, İstanbul Ticaret Odası'nın (İTO) İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi verileri genel kapsamlı ilk örneklerin başında geliyor.

2021 sonrasında da 2016 yılında bir doktora tezi olarak başlayan Enflasyon Araştırma Grubu'nun (ENAG) ölçümleri öne çıktı. Veri seti, kapsamı gibi belirsizleri bulunan ve çok tartışmalara da sahne olan ENAG ölçümü alternatif olarak İTO ve Türk-İş verileri kadar olmasa da izlenmeye devam ediyor.

Son dönemde Web TÜFE ismiyle genç araştırmacı Bora Kaya'nın oluşturduğu endeks de dikkat çekenler arasında yer alıyor.

Dünyadaki alternatif endeksler

Dünyada da alım gücü ölçümlerine dayanan Big Mac ya da Latte endeksleri bulunuyor.

Big Mac Endeksi, ünlü hamburgerden esinlenerek 80'lerde ülkelerdeki para birimlerini karşılaştırmak amacıyla The Times tarafından bulunmuştur.

Latte endeksi de dünya çapında satılan bir başka ürün olan sütlü kahvenin yine Big Mac'deki gibi para birimleri karşılaştırmasına dayanıyor.

Gıda ürünleri endeksleri

Gıda fiyatlarındaki yükselişin hızlanmasıyla bütçede en dikkat çeken ve yer kaplayan alan olarak gıda ürünleri endeksleri son yıllarda öne çıkıyor.

Menemen Endeksi

Doç. Dr. Caner Özdurak tarafından hesaplanmaya başlayan endekste geleneksel menemen yemeği için gereken ürünlerin hesaplaması yer alıyor. Mart ayındaki veriler iste şu şekilde oluyor:

"Mart ayı menemen enflasyonu yumurtada görülen %6.45'lik ve kuru soğandaki %1,92'lik düşüşe rağmen domatesteki %28,26'lık ve çarliston biberdeki %86,27'lik artış nedeniyle aylık %18,40, yıllık ise ile %36,15 olarak gerçekleşti.

Menemen Endeksini hazırlamaya başladığımız 2018 başından beri ilk defa sebze fiyatlarının üst ve alt bantları arasında özellikle ay sonuna doğru giderek daha da artan bir ivme ile bu kadar yüksek bir makas oluştu.

Bu bağlamda oldukça volatil ve jeopolitik risklerin de arttığı bu belirsizlik döneminde daha sağlıklı bir ölçüm sunabilecek olan 12 aylık ortalama yıllık menemen enflasyonu da %34.42 oldu.

Gerek zirai donun beklenmedik bir unsur olarak politik yapıcılar tarafından enflasyonun hedeflenenden daha yavaş düşmesinin nedeni olarak sayıldığı gerekse 3.Ç büyüme verilerine göre %12,7 daralan tarım sektörü verisine göre örtü altı ürünlerin de devreye gireceği mevsimlere de yaklaştığımız için

Gıda ve alkolsüz içeceklerdeki Kasım 2025 ayında gördüğümüz %0,69'luk düşüşü de açıklamakta zaten zorlanıyorduk. Bununla birlikte, Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasının petrol ve LNG açısından tarihsel bir arz şoku niteliğinde olduğuna dikkat çekerek, "Brent petrolün 120 dolar bandını zorladığı bu yeni konjonktürde, enerji ithalatçısı konumundaki Türkiye ekonomisi için maliyet enflasyonu, kaçınılmaz bir makroekonomik fırtınaya dönüştürdü.

Jeopolitik risklerin kronikleşmesi; gıda, ulaştırma ve hizmetler sektöründe yapısal bir bozulmaya yol açarak navlun maliyetleri ve gübre fiyatlarındaki küresel artış, gıda enflasyonunu mevsimsel etkilerden bağımsız hale getirerek katılaştırmakta

Endeks bazında baktığımızda ise Menemen Endeksi 1365,07 seviyesi ile bütün zamanların en yüksek seviyesine çıkmış durumda."

Tantuni Endeksi

Prof. Dr. Oğuz Ergin tarafından hesaplanan endeksin mart ayı verileri şu şekilde oluyor:

Tantuni fiyatlarının TL ve dolar bazında seyri

Asgari ücretle alınabilen tantuni sayısı

En büyük banknot olan 200 TL ile alınabilen tantuni miktarı

Lahmacun Endeksi

Research İstanbul SUSAM tarafından hesaplanan Lahmacun Endeksi (LE), Mart 2026'da aylık bazda %2,15 artarak TÜFE'nin (%1,94) üzerine çıktı.

Türkiye genelinde ortalama lahmacun fiyatı 146,5 TL'ye yükselirken, özellikle sebze fiyatlarındaki sert artış "evde lahmacun" maliyetini daha da yukarı çekti.