Hilafı Hakikat Beyanname Veren Memura Yapılacak İşlem Nedir?

6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun "hilafı hakikat beyanname verenler" başlıklı 60'ıncı maddesi aşağıdaki şekilde hükme bağlanmıştır:

" Bu kanuna göre tahakkuk edecek, istihkakın miktarını artıracak şekilde-maddi hatalar hariç-hilafı hakikat beyanname verenler hakkında, mensup oldukları kurumların inzibat, memurin, müdürler komisyonları gibi salahiyetli heyet ve makamlarının kararı ile ve işlenen suçun mahiyet ve şümulüne göre rütbe veya sınıf tenzili veya ihraç cezalarından her hangi biri tatbik olunur ve bu gibilerin bu suretle aldıkları fazla harcırah, Devlet özel idare ve belediyelerce Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Kanununa göre ve bu kanuna tabi diğer kurumlarca da umumi hükümlere tevfikan tahsil olunur.

Suçlu hakkında idarece ittihaz olunan inzibati kararlar cezai takibata mani olmayıp bu gibiler hakkında ayrıca hukuku amme davası ikame ve kanuni takibat icra olunur."

Madde gerekçesinde ise aşağıdaki hususlar yazılıdır:

"Hilafı hakikat beyanname verilmesi halinde memur halfanda mensup oldukları kurumların muhtelif isimlerle anılan salahiyetli komisyon veya makamlarının kararıyla suçun işleniş tarzına ve şümulüne göre taayyün edecek rütbe veya sınıf tenzili cezalarından biri tatbik olunacak ve bunların hilafı hakikat beyanda bulunmak suretiyle aldıkları fazla paralar istirdat olunacaktır. Bu istirdat alacaklarından Tahsili Emval Kanunun tatbike yetkili olan Devlet, Özel idare ve belediyelerce bu kanuna göre ve diğer kurumlarca da umumi hükümlere göre yapılacaktır. Haklarında idareten ceza tatbik olunan bu gibi kimseler halfanda ayrıca hukuku amme davası açılarak takibatta bulunulacaktır."

Hilafı hakikat, gerçek dışı, gerçeğe aykırı, yalan anlamına gelir. Bu manada gerçeğe aykırı beyanların idarelerce ya da denetim elemanlarınca tespiti her zaman mümkündür.

Maddeye göre harcırahı arttırmak amacı ile gerçeğe aykırı beyan vermek yasaklanmıştır. Harcırahı azaltıcı yönde gerçeğe aykırı beyanlar için böyle bir yasak yoktur. Örneğin kullanmadığı halde hammaliye ücreti beyan eden kişi mevzuatı ihlal etmekte iken kullandığı halde beyan etmeyen kişi için herhangi bir mevzuat ihlalinden bahsedilemez. Harcırah Kanununun 59'uncu maddesi ile bağlantılı şekilde bir kişinin hilafı hakikat beyan verdiğini iddia edebilmek ve bunun gereğini yapabilmek için mutlaka hilafı hakikat beyanname verildiğinin ispat edilmesi gerekir. İspat edildiği takdirde de ilgili kişinin kademe ilerlemesinin durdurulması (657/125-D/f: Gerçeğe aykırı rapor ve belge düzenlemek-belge ile kastedilen resmi evrak olup, bir memur tarafından kamu görevi dolayısıyla ve görevi gereğince düzenlenmiş bulunan belgeler olarak anlaşılması gerekir) ya da memuriyetten ihraç (657/125-E/g: Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak) ile cezalandırılması ayrıca, fazla ödenen tutarın resen kendisinden tahsili gerekmektedir. İşin kamu zararı boyutu ayrıca değerlendirilmelidir. Yapılan işin mahiyetine göre ceza hükümleri de saklıdır.

Harcırah Kanununun 59'uncu maddesinde, harcırah ödemelerinde aksi kanıtlanıncaya kadar memur ve hizmetlinin beyanının esas olacağı hüküm altına alınmıştır. Bu esas gereğince gerçek dışı beyanda bulunanların da ağır cezai müeyyidelere tabi olması da kaçınılmazdır. Maddi hatalar hariç olmak üzere harcırah ödemelerini artıracak biçimde ve kasten gerçek dışı bildirimde bulunanlar hakkında birtakım cezalar öngörülmüştür. İşlenen suçun özellik ve çeşidine göre rütbe veya sınıf indirimi veya memuriyetten çıkarma cezalarından birinin uygulanabileceği ve aldıkları fazla harcırahın da kendilerinden tahsil edileceği hüküm altına alınmıştır.

Madde genel olarak değerlendirildiğinde söz konusu cezaların uygulanabilmesi için 3 şartın bir arada bulunması gereklidir. Bunlar memurun harcırah beyannamesinde gerçeğe aykırı bir bildirimde bulunması, gerçeğe aykırı beyan sonucunda tahakkuk edecek harcırahta artma olması ve harcırahta meydana gelen artmanın maddi bir hatadan kaynaklanmamasıdır.

Danıştay 5. Daire kararında (1991/2701 E, 1994/5605 K, T. 23.11.1994); davacının, naklen atanma isteğinde bulunduğu dilekçesinde eşi ve çocuklarının X ilçesinde oturduğunu belirtmesine ve bu hususa ilişkin Y tarihli ikametgah belgesini Z tarihli dilekçesine eklemesine rağmen, görev yolluk bildiriminde eşi ve yedi çocuğu için de bildirimde bulunarak onlar için harcırah aldığı anlaşılmış olup; bu durumda, davacının beyanının doğruluk derecesinin, gerçek dışı olup olmadığı hususlarının araştırılarak, ulaşılacak sonuca göre yasa hükümleri dikkate alınmak suretiyle denilmiştir.

Danıştay 5. Daire kararında (1996/800 E, 1999/1280 K, T. 27.04.1999); harcırah ödenen kişilerin beyanlarının gerçek dışı olduğunun saptanması halinde her zaman 6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun 60. Maddesinin birinci fıkrası hükmü uygulanabileceği hükmedilmiştir.

Sayıştay 7.Daire kararında (8438 N, 04.05.1999 T.); Devlet Hastanesinde çalışmakta iken emekli olan personelin sürekli görev yolluğu beyannamelerinde belirtikleri ikamet edecekleri yere gitmedikleri tespit edilmiş ise de aynı Kanunun 56'ncı maddesine göre ........ayrılan memur ve hizmetlilerin vazifelerinden ayrıldıkları tarihten itibaren 6 ay içinde müracaat etmeleri gerekmektedir. Yine aynı Kanunun 59'uncu maddesinin son fıkrasında ise; "Harcırahın itası ve avansların mahsubu muamelelerinde aksi sabit oluncaya kadar memurun beyanına itibar olunur." denmektedir. Yasa hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; ........ ayrılan memurların 6 ay içinde müracaat etmeleri şartı ile Türkiye'de ikamet edecekleri yere kadar bir defa harcırah ödeneceği, memurun beyannamesinde belirttiği hususların, aksi sabit olana kadar esas alınacağı sonucuna varılmaktadır. Öte yandan, memurun istihkak miktarını artıracak şekilde hilafı hakikat beyanname vermesi durumunda, Harcırah Kanunu'nun 60'ıncı maddesi yapılacak işlemleri açıklamaktadır. Belirtilen mevzuat muvacehesinde, beyanın aksini ispat edenlerin hilafı hakikatte bulunanlar hakkında yasal işlemlerin yapılması için yetkili mercilere durumu bildirmesi gerekmektedir. Bu nedenle harcırahın tahakkuk ve tediyesinde beyanın hakikat olup olmadığını araştırmak gibi bir görevi ve yetkisi olmayan sorumlulara sorumluluk yüklenmesinin mümkün olmadığına yer verilmiştir.

(Dönemin) Maliye ve Gümrük Bakanlığı'nın görüşüne göre (T. 24.11.1981, S.115522-75/31319); sürekli bir göreve yeniden veya naklen atamalarda harcırah, görev yeri değişen kimselerin evvelce yerleşmiş oldukları yerden yeni memuriyet yerlerine gitmelerine ve aynı zamanda ev eşyalarının taşıtılmasına ilişkin giderlere karşılık verilmektedir. Ayrıca, sürekli görevle başka bir yere atanan memurun harcıraha hak kazan aile efradından sadece yeni memuriyet yerine götürecekleri kimseler için harcırah verilmesi mümkündür, ancak, yasadaki ifade şekli bakımından bu tür yanılgılara zaman zaman rastlanmakta olup, bu gibi durumlarda fazla ödenmiş olan harcırahın yasal faizi ile birlikte geri alınması

gerekmektedir denilmiştir.

Sonuç yerine; gerçeğe aykırı harcırah beyanında bulunan memur hakkında işlenen suçun mahiyet ve şümulüne göre 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'yla birlikte yürürlükten kaldırılan 31.03.1926 tarihli 788 sayılı Memurin Kanunu'nda yer alan rütbe veya sınıf tenzili veya ihraç cezalarından herhangi biri uygulanabilme alanı varken, bugün itibariyle yürürlükte bulunan 14.07.1965 tarihli 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda 10.02.1954 tarihli 6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun 60'ıncı maddesindeki rütbe tenzili ve sınıf tenzili cezaları düzenlenmemiştir. Dolayısıyla buradan hareketle 657 sayılı Kanunda doğrudan devlet memurluğundan çıkarma cezası verilebileceği gibi gerçeğe aykırı belge düzenlemek fiilinden 3 yıl kademe ilerleme cezasının da verilebileceği de değerlendirilmektedir.