Zincir marketlerde 'ESL' dönemi: Saatlik hatta anlık zam yapılabilecek!

Türkiye genelinde organize perakende sektöründe faaliyet gösteren dev zincir marketler, raflarda köklü bir teknolojik dönüşüme imza atıyor. Geleneksel kağıt etiketler sökülerek yerine genel merkezdeki bilgisayarlara Wi-Fi ağı ile bağlı çalışan "Elektronik Raf Etiketi" (ESL) sistemleri kuruluyor. Türkiye Gazetesi'nden Kaan Zenginli'nin haberine göre; Şirketlerin "kağıt israfını önleme ve fiyat karmaşasına son verme" vaadiyle sunduğu bu sistem, arka planda hane bütçelerini sarsacak sinsi bir zam mekanizmasını barındırıyor.

"Etiket Değiştirme Zahmeti" Tüketicinin Gizli Kalkanıydı

Türkiye'de 50 binin üzerinde şubesi bulunan zincir marketlerde, şube başına ortalama 3 bin ila 5 bin farklı ürün satılıyor. Klasik sistemde bir ürüne zam geldiğinde, personelin binlerce etiketi tek tek elle değiştirmesi gerekiyordu.

Bu devasa iş yükü ve lojistik maliyet, aslında firmaların küçük maliyet artışları için hemen zam yapmasını engelleyen gizli bir kalkandı. Dijital etiketlerle birlikte bu kalkan tamamen paramparça oluyor; artık Edirne'den Kars'a kadar tüm şubelerdeki milyonlarca ürünün fiyatı tek bir tıkla saniyeler içinde güncellenebiliyor.

Göze Batmayan "Mikro-Zamlar" Devreye Girecek

Sistemin getirdiği operasyonel hız, kurdaki veya maliyetlerdeki en ufak bir dalgalanmanın anında rafa yansıtılmasına neden olacak. Haftalık bültenlerle değişen fiyat tarifeleri yerini günlük, hatta saatlik değişimlere bırakacak. Tüketici fark etmeden her gün 50 kuruş veya 1 lira gibi küçük oranlarda yapılan "mikro-zamlar" hane ekonomisini adeta eritecek.

Yapay Zeka Yoğun Saatlerde Fiyat Şişirecek

İşin en ürkütücü boyutu ise elektronik etiketlerin Yapay Zeka (AI) altyapısıyla entegre çalışabilmesi. Mağazadaki anlık yoğunluğu, hava durumunu ve müşteri alışkanlıklarını analiz eden algoritmalar fırsatçılığa zemin hazırlayacak:

Akşam mesai çıkışında (18.00 - 20.00) ekmek, süt ve yumurta gibi temel gıdalara otomatik olarak birkaç lira eklenebilecek. Yaz sıcağında dondurma, aniden bastıran sağanak yağmurda şemsiye, derbi saatinde ise cips ve kuruyemiş fiyatları yapay zeka tarafından anında yukarı yönlü güncellenecek.

Müfettiş Kapıdan Girince "Mevzuata Uygun" Seviye!

Dijital etiket sistemi, Ticaret Bakanlığı müfettişleri ve zabıta ekiplerinin yürüttüğü fahiş fiyat denetimlerini de işlevsiz kılma riski taşıyor. Herhangi bir şubeye denetim ekibi girdiğinde merkeze iletilecek tek bir uyarı mesajıyla, o mağazadaki tüm fiyatlar saniyeler içinde yasal sınırlara çekilebilecek. Ekipler dükkandan ayrıldıktan 5 dakika sonra ise sistem eski yüksek fiyatlara geri dönebilecek. Uzmanlar, bu hileyi önlemek adına sistemde geçmiş fiyat değişimlerini kaydeden "karakutu" benzeri bir yapının yasal olarak zorunlu tutulması gerektiğini belirtiyor.

ABD'de Kıyamet Koptu: "Yasaklansın" Çağrısı

Türkiye'de teknolojik kolaylık olarak pazarlanan bu sistem, ABD'de senatörleri ve sendikaları ayağa kaldırdı. Demokrat Parti senatörleri, sistemin tamamen yasaklanması için kongreye yasa tasarısı sundu. Yüz tanıma kameraları ve büyük veriyle birleşen dijital etiketlerin, tüketicinin gelir durumuna göre kişiye özel fahiş fiyat çıkaran "Gözetim Fiyatlandırması" modeline dönüştüğü uyarısı yapılıyor.