Vergi az, yükü ağır! Avrupa kazançtan, Türkiye tüketimden alıyor

Dünyada en çok vergi alan ülkeler denince akla ilk Türkiye geliyor. Ancak Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü'nün (OECD) yayımladığı en güncel veriler, bu yaygın algının arkasında bambaşka bir makroekonomik gerçeğin ve yapısal bir adaletsizliğin yattığını gösteriyor.

Ekonomi literatüründe bir devletin bütçesini finanse etmek için ekonomiden ne kadar pay aldığını gösteren en temel ölçüt, 'toplam vergi gelirlerinin gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYİH) oranı' olarak kabul ediliyor. Bu küresel sıralamaya bakıldığında en çok vergi alan ülkeler sıralamasında Türkiye değil güçlü sosyal devlet modelleriyle bilinen Avrupa ülkeleri yer alıyor. Toplam vergi gelirlerinin GSYİH'ye oranında yüzde 45,2 ile Danimarka zirvede yer alırken, onu yüzde 43,5 ile Fransa ve yüzde 43,4 ile Avusturya takip ediyor. Yüksek gelir gruplarının ödediği en üst dilim kişisel gelir vergisinde yüzde 60,5'i bulan oranlarla Danimarka, çalışan maaşlarındaki kesintileri ifade eden 'vergi takozu' yükünde ise yüzde 52,6 ile Belçika başı çekiyor.

TÜRKİYE EN ALT SIRALARDA

Peki, Avrupa ülkeleri vatandaşını bu denli yüksek oranlarla vergilendirirken, Türkiye bu tablonun neresinde yer alıyor? OECD ortalamasının yüzde 34,1 seviyesinde seyrettiği bu küresel listede Türkiye, toplam vergi yükü bakımından dünya ortalamasının oldukça gerisinde, listenin alt yarısında yer alıyor. Hatta Türkiye'nin genel vergi yükü, sosyal devlet harcamalarının görece düşük olduğu ve vatandaşından az vergi almasıyla bilinen Amerika Birleşik Devletleri'nin (yüzde 25,6) çizgisine yakın bir seyir izliyor. Yani resmi rakamlar, Türkiye'nin iddia edildiği gibi dünyada en çok vergi toplayan ülke olmadığını net bir biçimde ortaya koyuyor.

DOLAYLI VERGİ ETKİSİ

Hal böyleyken sokaktaki vatandaş neden "Her şeyden vergi alınıyor" diye isyan ediyor? Vergi Uzmanı Dr. Nedim Türkmen, 'haksızlık' duygusunun ardında dolaylı vergilerin bulunduğuna dikkat çekiyor. Türkmen, "Buradaki temel mesele vergiyi 'ne kadar' aldığımız değil, 'kimden ve nasıl' aldığımızdır. Gelişmiş Batı ekonomileri vergiyi ağırlıklı olarak 'dolaysız' yoldan, yani bireylerin kazandığı gelir veya sahip olduğu servet üzerinden tahsil eder. Bir başka deyişle, 'çok kazananın çok, az kazananın az' vergi ödediği, kendi içinde gelir adaleti sağlayan bir sistem yürütürler. Bizde ise tam tersi bir yapı söz konusu. Sonuç olarak Türkiye, dünya genelinde en çok vergi toplayan ülkeler listesinde alt sıralarda yer alsa da, uzmanların da dikkat çektiği gibi vergiyi kazanç aşamasında değil harcama aşamasında tahsil ettiği için bu yükü vatandaşına en ağır hissettiren ülkelerin başında geliyor" dedi.

Mali Müşavir Murat Bal da KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergilerin asgari ücretliyi olumsuz etkilediğini belirterek, "Ülkedeki toplam vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 62 gibi bir kısmı KDV ve ÖTV gibi 'dolaylı vergilerden' oluşuyor. Dolaylı vergiler adaletsizdir çünkü zengin ya da dar gelirli ayrımı yapmaz. Bir asgari ücretli de, bir holding sahibi de marketten aynı ürünü alırken ya da akaryakıt istasyonuna yanaşırken devlete aynı miktar ve oranda vergi öder. İşte bu yüzden, toplam miktarda Avrupa'dan az vergi toplasak bile, dar gelirli vatandaşımız bu yükü günlük hayatında çok daha 'yakıcı' ve tahammül edilemez bir boyutta hissediyor" diye konuştu.

DOLAYLI VERGİLERİN PAYI AZALIYOR

Türkiye'de dolaylı vergiler her ne kadar yüksek olsa da toplam vergiler içerisindeki payı her yıl giderek azalıyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, gelir politikalarında adalet ve etkinliği önemsediklerini belirterek, "Toplumdaki algının aksine, program döneminde vergi harcamalarını azalttık, etkin olmayanları gözden geçirdik, vergi harcamalarını milli gelire oranla düşürdük. Uzun süredir yüksek seyreden dolaylı vergilerin toplam vergiler içerisindeki payını yüzde 66'dan yüzde 62'ye indirdik" demişti.