Cinsiyet değişikliğine imkan tanıyan kanunun iptal istemine ret

Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu'nun cinsiyet değişikliğine izin verilmesine ilişkin 40. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla yapılan itiraz başvurusunu reddetti. Karar, 30 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı.

Başvuru Antalya'dan geldi

Anayasa Mahkemesi'ne itiraz başvurusunu Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi yaptı. Mahkeme, görmekte olduğu bir cinsiyet düzeltilmesi davasında, uyguladığı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vararak iptal talebiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu.

İtiraz konusu madde ne diyor

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 40. maddesi, cinsiyetini değiştirmek isteyen kişinin mahkemeye şahsen başvurarak izin isteyebileceğini düzenliyor. Maddeye göre iznin verilebilmesi için başvuru sahibinin on sekiz yaşını doldurmuş ve evli olmaması, ayrıca transseksüel yapıda olup cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olduğunun bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmi sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekiyor.

İtirazın gerekçesi

Başvuran mahkeme, cinsiyet değişikliğine izin verilmesinin yaratılıştan kaynaklı biyolojik farklılığı ortadan kaldırdığını, askerlik hizmeti ve maden ocaklarında çalışma yasağı gibi cinsiyet temelli düzenlemeleri işlevsiz hale getirdiğini öne sürerek kuralın Anayasa'nın 10. ve 50. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü.

Yüksek Mahkeme'nin değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi, kuralı Anayasa'nın 13., 17. ve 20. maddeleri yönünden inceledi. Kararda, cinsiyet değişikliğinin mahkeme izni şartına bağlanmasının kişilerin gereksiz tıbbi müdahalelere maruz kalmasını önleyerek kamu düzeninin korunmasına hizmet ettiği belirtildi. Mahkeme, düzenlemenin elverişlilik, gereklilik ve orantılılık ilkelerine uygun olduğu sonucuna vardı.

Kararda ayrıca, kanun koyucunun objektif şartları öngördüğü ve bu şartlar gerçekleştiğinde hakimin izin konusunda takdir yetkisinin bulunmadığı vurgulandı. Cinsiyet değiştirmenin şahsa sıkı sıkıya bağlı bir hak olarak düzenlenmesinin, üçüncü kişilerce karar verilmesinin önüne geçtiği de kararda yer alan değerlendirmeler arasında.

Anayasa Mahkemesi, 26 Mart 2026 tarihinde oybirliğiyle verdiği kararda, Türk Medeni Kanunu'nun 40. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın reddine hükmetti. Mahkeme, kuralın Anayasa'nın 10. ve 50. maddeleriyle ilgisinin bulunmadığını da kararına ekledi.

Maddenin ikinci fıkrasına yönelik başvuru ise, Anayasa'nın 152. maddesi gereğince aynı hükmün on yıl geçmeden tekrar itiraz konusu yapılamayacağı gerekçesiyle, daha önce 2017 yılında esastan incelenip reddedildiği için usulden reddedildi.