Uzmanından tercih uyarısı: Meslek seçimi birkaç haftaya sıkıştırılamaz

Her yıl yüz binlerce genç, üniversite tercih döneminde hayatının en önemli kararlarından birini veriyor. Ancak uzmanlara göre asıl sorun, bu kararın çoğu zaman çok geç verilmesi. Dr. Elgiz Henden, meslek seçiminin sınav sonrasında değil, bireyin kendini tanımaya başladığı yıllarda şekillenmesi gereken uzun soluklu bir süreç olduğuna dikkat çekti.

Tercih Dönemi, Yılların Eksiğini Kapatamaz

Toplumda meslek seçiminin lise son sınıfta başladığı yönünde yaygın bir algı bulunduğunu belirten Henden, bunun önemli bir yanılgı olduğunu söyledi: "Meslek seçimi aslında çocukluk ve ilk gençlik dönemlerinde başlayan bir farkındalık yolculuğudur. Özellikle 9'uncu sınıf sonu ve 10'uncu sınıf başı, öğrencilerin ilgi alanlarını ve güçlü yönlerini keşfetmeleri için kritik dönemlerdir. Tercih dönemindeki birkaç hafta, geride bırakılan yılların eksiklerini tamamlamak için yeterli değildir."
Henden, yanlış yönlendirmelerin sonuçlarının küresel ölçekte de görüldüğünü, birçok öğrencinin üniversiteye başladıktan sonra bölüm değiştirdiğini ya da eğitimini yarıda bıraktığını belirtti.

"En Yüksek Puanlı Bölüm" Her Zaman Doğru Tercih Değil

Öğrencilerin tercih yaparken sıklıkla puan, prestij ve gelir beklentisi üzerinden hareket ettiğini söyleyen Henden, bu yaklaşımın sürdürülebilir bir kariyer için yeterli olmadığını vurguladı: "Bir mesleğin popüler olması ya da yüksek gelir vaat etmesi, o mesleğin sizin için doğru olduğu anlamına gelmez. İnsanların önemli bir kısmı, toplumun beklentileriyle kendi potansiyellerini karıştırıyor. Sonuçta diploması olan ama yaptığı işten tatmin olmayan profesyoneller ortaya çıkıyor."

Üç Unsur: Yetenek, İlgi, Değerler

Henden'e göre doğru kariyer kararının temelinde üç unsur bulunuyor: yetenek, ilgi ve değerler. "Bir şeyi sevmek başka, o işi uzun yıllar sürdürebilecek yetkinliğe sahip olmak başka bir konudur. Yetenekli olduğunuz bir alanda çalışmak da tek başına mutluluk getirmez. İlgi alanlarınız, yaşamdan beklentileriniz ve kişisel değerleriniz de meslek seçiminin ayrılmaz parçalarıdır."

Yapay Zeka Çağında Asıl Sermaye: Yetkinlikler

Teknolojik dönüşümün iş dünyasını kökten değiştirdiğini vurgulayan Henden, gençlerin sadece bugünün değil yarının dünyasına da hazırlanması gerektiğini söyledi: "Bugün çok popüler görünen bazı meslekler birkaç yıl sonra tamamen farklı bir yapıya dönüşebilir. Yapay zeka, otomasyon ve dijitalleşme birçok iş tanımını yeniden şekillendiriyor. Bu nedenle gençlerin sadece meslek unvanlarına odaklanması yeterli değil. Analitik düşünme, problem çözme, öğrenme çevikliği ve teknoloji okuryazarlığı gibi beceriler geleceğin asıl sermayesi olacak."

"Geleceğin Meslekleri" Söylemine Dikkat

Sosyal medyada sıkça karşılaşılan "en çok kazandıran meslekler" ya da "iş garantili bölümler" söylemlerinin gençleri yanıltabildiğini belirten Henden, başarıyı belirleyenin meslek adı değil kişinin o alandaki gelişim ve üretim kapasitesi olduğunu söyledi: "Hiçbir bölüm tek başına başarı garantisi sunmaz. Başarıyı belirleyen; kişinin öğrenmeye açıklığı, etik yaklaşımı, özgün bakış açısı ve kendini geliştirme isteğidir."
Henden sözlerini şöyle tamamladı: "Üniversite sınavı hayatınızın tamamını belirleyen bir son durak değildir. Bugün vereceğiniz kararları sadece puanınıza değil, yeteneklerinize, ilgi alanlarınıza ve yaşam değerlerinize dayandırın. Manipülatif vaatlere değil, bilimsel verilere ve kendi öz sesinize güvenin."

Zekeriya ELTİMUR