Rize'nin çay atıklarını değerlendiren Çaydalı projesi COP17'de tanıtıldı

Rize Belediyesi'nin çay üretiminden geriye kalan lifleri değerlendirmek amacıyla geliştirdiği Çaydalı projesi, Moğolistan'ın başkenti Ulan Bator'da gerçekleştirilen COP17 kapsamında Türkiye Pavilyonu'nda yer aldı.

Çay atıklarından toprak besleyici ürün, organik gübre, mangal kömürü ve çay sirkesi gibi ürünlerin elde edilmesini sağlayan proje, tarımsal atıkların çevresel ve ekonomik değere dönüştürülmesine yönelik uygulama olarak katılımcılara anlatıldı.

17-28 Ağustos 2026 tarihlerinde "Restoring Land. Restoring Hope. - Toprağı İyileştir, Umudu Yeşert" temasıyla düzenlenen konferansta hükümet temsilcileri, bilim insanları, çiftçiler, sivil toplum kuruluşları, iş dünyası ve yerel yönetim temsilcileri bir araya geldi.

Çay atıklarından katma değerli ürünler elde ediliyor

COP17 kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığı Eğitim ve Yayın Dairesi Başkanlığı ile Türkiye Kömür İşletmeleri tarafından organize edilen "Toprak İyileştirici Uygulamalar" oturumunda Çaydalı projesine ilişkin sunum gerçekleştirildi.

Tarım yazarı Mine Ataman'ın moderatörlüğündeki oturumda, Rize'de çay atıklarının "sıfır atık" yaklaşımıyla değerlendirilmesine yönelik çalışmalar uluslararası katılımcılarla paylaşıldı.

Rize Belediyesi tarafından Kalkandere Organize Sanayi Bölgesi'nde kurulan tesiste çay lifleri çeşitli işlemlerden geçirilerek katma değerli ürünlere dönüştürülüyor.

Tesiste çay lifinden mangal kömürü, sıvı gübre, Çaydalı markalı çay sirkesi ve kedi kumu üretiliyor. Üretim sürecinde ortaya çıkan ısı ve metan gazından enerji elde edilirken, tesisin çatısında bulunan güneş panellerinden de elektrik üretiliyor.

Çay atıkları döngüsel ekonomiye kazandırılıyor

Proje kapsamında çay atığının farklı alanlarda değerlendirilmesi hedefleniyor. Çay lifi, toprak besleyici sıvı ürün, mangal kömürü, çay sirkesi ve enerji üretiminde kullanılarak döngüsel ekonomiye kazandırılıyor.

Tesiste üretilen Çaydalı markalı çay sirkesinin daha önce kahverengi kokarcayla mücadelede de kullanıldığı ve başarılı sonuçlar alındığı belirtildi.

Proje aynı zamanda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın himayesinde yürütülen Sıfır Atık yaklaşımının yerel ölçekteki uygulamaları arasında yer alıyor.

Üretilen mangal kömürü ihraç ediliyor

Çay atıklarının değerlendirilmesiyle elde edilen ürünler dış pazarlarda da alıcı buluyor. Tesiste üretilen mangal kömürünün Almanya ve Gürcistan gibi ülkelere ihraç edildiği, organik gübrenin ise Türkiye'nin yanı sıra yurt dışında da talep gördüğü bildirildi.

Rize Belediyesi'nin Çay Lifinden Mangal Kömürü ve Enerji Üretim Tesisi, 2025'te Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca düzenlenen Verimlilik Proje Ödülleri'nde "Sürdürülebilir Üretim Yöntemlerinde Verimlilik" kategorisinde Türkiye ikinciliği elde etmişti.

Çaydalı projesiyle çay işleme atıklarının çevreye bırakılmasının önüne geçilmesi, atıkların ekonomik değere dönüştürülmesi ve toprak sağlığının desteklenmesi amaçlanıyor.

Projenin bu yönüyle COP17'nin gündeminde bulunan arazi tahribatının önlenmesi, toprak sağlığının geliştirilmesi, gıda sistemlerinin dayanıklılığının artırılması ve döngüsel ekonomi hedefleriyle örtüştüğü belirtildi.