Engellilerin Taşıt Alımında ÖTV İstisnası: Kimler Yararlanabilir, Şartlar Nelerdir?
Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) istisnası, engelli bireylerin ulaşım ihtiyaçlarını daha kolay karşılayabilmeleri amacıyla belirli şartlar altında taşıt alımlarında vergi avantajı sağlayan bir uygulamadır. ÖTV Kanunu'na ekli (II) sayılı listedeki kayıt ve tescile tabi, yerli katkı oranı en az %40 olan taşıtların ilk iktisabında uygulanmakta olup, istisnadan yararlanma hakkı kural olarak her 10 yılda bir kez kullanılabilmektedir.
ÖTV Kanununa göre, yerli katkı oranı en az %40 olan ve kayıt/tescile tabi taşıtların engelliler tarafından ilk iktisabı, 10 yılda bir defaya mahsus olmak üzere ÖTV'den istisnadır. Bu hak, engellilik derecesi ve taşıtın kullanım şekline göre farklı şartlara bağlanmıştır. Gelir idaresinin açıklamaları ve ilgili düzenlemeler çerçevesinde 3 ana grupta ÖTV istisnası uygulanmaktadır.
Bunlar;
. Engellilik Derecesi %90 veya Üzeri Olanlar: Taşıtta tadilat gerekmeyen durumlarda, 18 yaşını dolduranlar engelli sağlık kurulu raporu ile, 18 yaşını doldurmamış olanlar ise ÇÖZGER ile bu haktan yararlanabilir. Taşıtın özel tertibatlı olması ve engelli tarafından bizzat kullanılması gerekmez. Taşıtta tadilat gereken durumlarda (sürekli tekerlekli sandalye veya sedye kullananlar) aracın tekerlekli sandalye veya sedye ile binilmesine uygun tadilat yaptırılması zorunludur.
. Engellilik Derecesi %90'ın Altında Olup Tertibat Yaptıranlar: Raporlarında "Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir" ibaresi yer almalıdır. Taşıtın, engelli kişinin bizzat kullanımına uygun özel tertibatlı olması ve uygun sürücü belgesine sahip olunması şarttır.
. Ortopedik Engel Oranı %40 ve Üzeri Olup Sürücü Belgesi Alamayanlar: Malul veya engellinin, sadece ortopedik engeli (%40 ve üzeri) nedeniyle sürücü belgesi alamayacağına dair raporu olması gerekir. Taşıtta özel tertibat aranmaz ve aracın engelli tarafından bizzat kullanılması şart değildir.
Kapsama Giren Taşıtlar ve Limitler:
. Binek ve arazi taşıtları için 2026 yılı itibarıyla parasal sınır vergiler dahil 2.873.900 TL'dir.
. Ticari taşıtlarda parasal limit yokken, motor silindir hacminin 2800 cm³ ve altı olması gerekmektedir.
. Motosikletler için parasal limit ve motor silindir hacmi sınırlaması bulunmamaktadır.
. Tüm taşıt gruplarında yerli katkı oranının en az %40 olması zorunludur.
Satış ve Devir Durumu:
. ÖTV istisnası ile alınan bir taşıtın, alım tarihinden itibaren 5 yıl geçmeden satılması veya devredilmesi durumunda, başta alınmayan ÖTV tahsil edilir.
. Eğer taşıt, istisnadan yararlanabilecek durumda olan başka bir engelliye satılır veya devredilirse ÖTV aranmaz.
Sonuç olarak, engellilerin taşıt alımındaki ÖTV istisnası; kişinin engel oranına, kullanılacak taşıtın türüne ve teknik özelliklerine göre yasal şartlara bağlanmış olup, kurallara uyulması halinde her 10 yılda bir kez kullanılabilen önemli bir mali haktır.
Sonuç itibari ile engellilere yönelik ÖTV istisnası, bireylerin hareket kabiliyetini artırmayı ve toplumsal yaşama katılımlarını kolaylaştırmayı amaçlayan önemli bir sosyal destek mekanizmasıdır. Ancak istisnanın uygulanabilmesi için engellilik oranı, sağlık kurulu raporu, özel tertibat şartları, araç türü, parasal limitler ve satış-devir kuralları gibi birçok kriterin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle araç alımı öncesinde ilgili şartların dikkatle incelenmesi ve hak kaybına yol açabilecek işlemlerden kaçınılması önem taşımaktadır.