Araç yok, bilişim alt yapısı yetersiz: Turizm Bakanlığı denetleme yapamadı

Sayıştay Başkanlığı'nın TBMM'ye sunduğu Kültür ve Turizm Bakanlığı 2025 Yılı Denetim Raporu'na göre, belgeli otel ve turizm tesislerine yönelik planlı/rutin denetimler yapılamıyor; turizm amaçlı kiraya verilen konutların (Airbnb tipi kısa süreli kiralamalar) belge denetimi de mevzuatta öngörülen sürede tamamlanamıyor. Sayıştay, bu aksaklığın temel nedeninin Bakanlığın elindeki denetim aracı sayısının ve bilişim altyapısının yetersizliği olduğunu tespit etti.

- Rutin denetim takvimi yok, denetimler belge üzerinden yapılıyor

Memurlar.net'in Sayıştay raporu üzerinden yaptığı incelemeye göre, Mevzuata göre Bakanlık, hem belgeli turizm tesislerini yıllık program çerçevesinde denetlemek hem de turizm amaçlı kiraya verilen konutları izin belgesi düzenlendikten sonraki 30 gün içinde yerinde incelemekle yükümlü. Ancak denetçiler, Bakanlığın yıllık bir rutin denetim takvimi oluşturmadığını, denetimlerin ağırlıklı olarak yeni belge başvuruları veya şikayetler üzerine yapıldığını, bazı tesislerin son beş yıldır hiç yerinde denetlenmediğini belirledi. Yapılabilen sınırlı denetimlerde ise tahsis sözleşmesine aykırı kullanım, izinsiz tadilat ve kıyı kenarlarında mevzuata aykırı yapılar gibi ciddi ihlaller ortaya çıktı. Bakanlık, sorunun kaynağının mevcut araç sayısının yetersizliği olduğunu kabul ederek araç ihtiyacının karşılanmasına çalışıldığını bildirdi.

Sorunun kaynağı: yetersiz araç ve bilişim altyapısı

Sayıştay raporunda, "ülke genelinde turizm işletme ve yatırım belgeli tesisler ile turizm amaçlı kiraya verilen konutlara yönelik denetimlerin tam ve etkin bir şekilde gerçekleştirilebilmesinin, mevcut araç sayısının yetersizliği nedeniyle şu an mümkün bulunmadığı" tespitine açıkça yer verildi. Yani il müdürlüklerindeki denetim personeli, sahaya gidip yerinde inceleme yapabilmek için yeterli sayıda araca sahip değil. Bakanlık da bu tespite itiraz etmeyerek, kısıtlı araç sayısıyla denetimlerin sürdürüldüğünü ve araç ihtiyacının karşılanmasıyla çalışmaların imkanlar çerçevesinde devam edeceğini bildirdi. Sayıştay ayrıca, tüm denetim sürecinin izlenip yönetilebileceği bir bilişim sisteminin de bulunmadığını, bunun kurulması gerektiğini vurguladı.

Beş yıldır denetlenmeyen tesisler, kıyıda izinsiz yapılar

Araç ve sistem yetersizliği nedeniyle aksayan denetimlerin somut sonuçları da raporda yer aldı. Yapılabilen sınırlı fiziki denetimlerde, turizm amaçlı tahsis edilen bazı taşınmazların tahsis sözleşmesi ve onaylı proje hükümlerine aykırı biçimde kullanıldığı, bazı alanların şahsi amaçlarla değerlendirildiği, Bakanlıktan izin alınmadan tadilat ve ilave yapı yapıldığı tespit edildi. Daha da dikkat çekici olanı, bazı tesislerde sahil kenarına taşkın yapılar ile kıyı kesiminde mevzuata aykırı inşaatların bulunması; Sayıştay bu durumun kıyılardan herkesin eşit ve serbest yararlanma hakkını fiilen engellediğini vurguladı.

Kapasite artışı tespit edilemediği için bedel de tahsil edilemiyor

Turizm belgeli tesislerde yatak sayısı, metrekare veya kuver kapasitesinde artış olması halinde, Bakanlık ve milli emlak il müdürlüklerince sosyal ve teknik altyapı katılım payı ile kullanım bedeli tahsil edilmesi gerekiyor. Ancak düzenli denetim yapılamadığı için bu tür kapasite artışları zamanında tespit edilemiyor ve buna bağlı bedeller de tahsil edilemiyor. Sayıştay, tüm belgeli tesisler için yıllık planlı bir denetim takvimi oluşturulmasını, kapasite artışlarının tespit edilerek ilgili bedellerin tahsil edilmesini ve tahsis koşullarına aykırı durumlar için mevzuattaki idari yaptırımların uygulanmasını istedi.

Bu bulgular, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın 2025 yılı mali tablolarına verilen genel denetim görüşünü etkilemedi; Sayıştay, Bakanlığın mali tablolarının bütün olarak "doğru ve güvenilir bilgi içerdiği" kanaatine vardı.

Sayıştay Başkanlığının Kültür ve Turizm Bakanlığına yönelik tespitleri için tıklayınız.