Gizli birimlere eksik güvenlik soruşturmasıyla personel alındı

Sayıştay Başkanlığının TBMM'ye sunduğu 2025 yılı denetim raporlarında, iki üniversitede güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması uygulamalarına ilişkin bulgular yer aldı. 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'na dayanan yönetmeliğe göre kamu kurumlarının teftiş ve denetim, personel, bilgi işlem birimleri ile özel kalem müdürlükleri gizlilik dereceli birim sayılıyor. Bu birimlerde çalışacak personel için hem arşiv araştırması hem de güvenlik soruşturması birlikte yaptırılmak zorunda. Arşiv araştırması adli sicil, aranma kaydı ve mahkeme kararları gibi mevcut kayıtlarla sınırlıyken, güvenlik soruşturması bunlara ek olarak kişinin terör ve suç örgütleriyle irtibat ve iltisakını, yabancı devletlerle ilişkisini ve istihbarat kayıtlarını kapsıyor. Sayıştay'ın incelemesinde Adıyaman Üniversitesinin bu birimlere alınan personel için yalnızca arşiv araştırması istediği, güvenlik soruşturması yaptırmadığı tespit edildi. Üniversitede değerlendirme komisyonu da 8 Ekim 2025'e kadar kurulmamıştı. Batman Üniversitesinde ise tam tersine yalnızca güvenlik soruşturması istendi, arşiv araştırması yaptırılmadı. Batman'daki değerlendirme komisyonu, olumlu sonuçları "veri içermediği" gerekçesiyle görüşmedi ve yalnızca olumsuz sonuçları değerlendirdi. Sayıştay, olumlu sonuçların da veri içerdiğini belirterek tüm sonuçların istisnasız komisyonda görüşülmesi gerektiği sonucuna vardı. İki üniversite de düzeltme yapıldığını bildirdi.

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması Kanununa göre hangi birimler gizlilik dereceli sayılıyor?

Sayıştay, raporlarda 7315 sayılı Kanun ve Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği hükümlerini aktardı. Kanun'un 12'nci maddesi, gizlilik dereceli kamu personelinin ve birimlerin tespitini, soruşturma ve araştırmanın usul ve esaslarını ve değerlendirme komisyonlarının çalışma usullerini Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmeliğe bıraktı.

Yönetmeliğin 6'ncı maddesinin ikinci fıkrasına göre kamu kurumlarının şu birimleri gizlilik dereceli sayılıyor:

-Teftiş ve denetim birimleri

-Personel birimleri

-Bilgi işlem birimleri

-Özel kalem müdürlükleri

Yönetmeliğin 9'uncu maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendine göre ise bu birimlerde çalıştırılacak kamu personeli hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte yapılması gerekiyor. İncelemeleri Milli İstihbarat Teşkilatı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri yapıyor.

Arşiv araştırması ile güvenlik soruşturması arasındaki fark

Batman Üniversitesi raporunda iki incelemenin kapsamı ayrıntılı olarak aktarıldı.

Arşiv araştırması (Yönetmeliğin 7'nci maddesi): Mevcut kayıtlardan şu hususların tespit edilmesi:

• Kişinin adli sicil kaydı
• Kolluk kuvvetlerince halen aranıp aranmadığı
• Hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığı
• Hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ile Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 171 ve 231'inci maddeleri kapsamında verilen kararlar
• Hakkında devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ya da kovuşturmalar
• Kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığı

Güvenlik soruşturması (Yönetmeliğin 8'inci maddesi): Arşiv araştırmasındaki hususlara ek olarak:

• Kişinin görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal verileri
• Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişkisi
• Terör örgütleri veya suç örgütleriyle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığı
• Kişinin görevine yansıyacak hususların yerinde araştırılması
• Güvenlik soruşturması arşiv araştırmasını kapsayan daha geniş bir inceleme. Ancak yönetmelik, gizlilik dereceli birimler için ikisinin birlikte yaptırılmasını şart koşuyor.

Adıyaman: Güvenlik soruşturması hiç istenmedi

Adıyaman Üniversitesinde gizlilik dereceli birimlere alınacak personel için yetkili birimlerden yalnızca arşiv araştırması istendi. Raporda şöyle denildi:

"Yapılan incelemede, söz konusu personel için yetkili birimlerden sadece arşiv araştırmasının yapılmasının istendiği ve güvenlik soruşturmasının yaptırılmadığı tespit edilmiştir."

Böylece bu personelin terör ve suç örgütleriyle irtibat ve iltisakı, yabancı devletlerle ilişkisi ve istihbarat kayıtları incelenmeden, personel, bilgi işlem ve özel kalem gibi birimlerde çalıştırıldı.

Adıyaman'da komisyon 2025 Ekim'ine kadar yoktu

Adıyaman raporunda ikinci bir tespit daha yer aldı. Yönetmeliğin 12'nci maddesine göre soruşturma ve araştırma sonuçlarını değerlendirmek için her kurumda bir değerlendirme komisyonu kurulması ve yorum içermeyen olgusal verilerin bu komisyona iletilmesi gerekiyor. Sayıştay'ın tespitine göre Adıyaman Üniversitesinde bu komisyon ancak 8 Ekim 2025'te kuruldu. O tarihe kadar yapılan arşiv araştırmalarının sonuçları komisyonda görüşülmeden personel atamaları gerçekleştirildi.

Üniversite, bulgudaki tespite katıldığını ve düzeltme işlemlerine başladığını bildirdi.

Batman: Bu kez arşiv araştırması eksik

Batman Üniversitesinde durum Adıyaman'ın tam tersiydi. Gizlilik dereceli birimlere alınacak personel için yalnızca güvenlik soruşturması istendi, arşiv araştırması yaptırılmadı. Üniversite, bu personel için iki incelemenin birlikte yaptırılmaya başlandığını bildirdi.

Batman'da olumlu sonuçlar komisyona gitmedi

Batman raporundaki ikinci bulgu, değerlendirme komisyonunun işleyişiyle ilgili. Yönetmeliğin 12'nci maddesine göre üniversitelerde değerlendirme komisyonu rektör yardımcısının başkanlığında; teftiş ve denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla en az beş ve tek sayıda üyeden oluşuyor. Komisyon, soruşturma ve araştırma sonuçlarını analiz ederek kişinin memuriyete atanıp atanmaması veya gizlilik dereceli birimlerde çalışıp çalışmaması konusunda nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunuyor.

Sayıştay'ın tespitine göre Batman Üniversitesinde bu süreç yalnızca olumsuz sonuçlar için işletildi:

"Yapılan incelemede, Kurum tarafından güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması için yapılan talep sonucu yetkili birimlerden gelen verilere göre olumlu sonuç içerenlerin değerlendirme komisyonunda görüşülmediği sadece olumsuz olan sonuçların değerlendirildiği görülmüştür."

Üniversite, komisyonun "veri içermeyen olumlu sonuçları" değerlendirmediğini savundu.

Sayıştay: Olumlu sonuç da veri içerir

Sayıştay, üniversitenin savunmasını kabul etmedi. Yönetmeliğin, yetkili birimlerden gelen verilerin istisnasız tamamının komisyona gönderilmesini öngördüğünü belirterek şu sonuca vardı:

"Sonuç olarak, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 12'inci maddesine göre, hem olumsuz hem de olumlu sonuçların veri içerdiği dolayısıyla personelin memuriyete ya da kamu görevine ilk defa atanması veya gizlilik dereceli birim ve kısımlarında çalıştırılabilmesi için Kurum tarafından yaptırılan arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması sonucu elde edilen olumlu ve olumsuz verilerin tamamının herhangi bir istisnaya yer verilmeden değerlendirme komisyonunda görüşülmesi gerekmektedir."

Sayıştay, Adıyaman raporunda da benzer bir sonuca vardı. Gizlilik içeren birimlerde çalışacak personelin işe başlatılmadan önce hem arşiv araştırması hem de güvenlik soruşturması yaptırılmalı ve elde edilen verilerin tamamı komisyonda görüşüldükten sonra atama yapılmalı.