Engelli bireylere yönelik özel bakım merkezleri yönetmeliği yenilendi: Neler değişti?

Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği, 7 Ekim 2026 tarihli ve 33393 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. 89 madde ve 12 ekten oluşan düzenleme, 4 Kasım 2016 tarihli ve 29878 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan aynı adlı yönetmeliği yürürlükten kaldırdı.

memurlar.net olarak eski ve yeni yönetmeliği madde madde karşılaştırdık. Merkez işletmecilerini, çalışanları, engelli yakınlarını ve Bakanlık personelini doğrudan etkileyen on değişiklik şöyle:

Özel bakım merkezlerine teşvik ödemesi nasıl değişti?

Eski düzenleme Yatılı merkezlere, bakılan her engelli için aylık 20.000 gösterge rakamı üzerinden bakım ücreti ödeniyordu. Buna ek olarak, Bakanlığın standartlarını sağlayan merkezlere her engelli için aylık 5.251 gösterge rakamı üzerinden teşvik "verilir" deniyordu. Kalite puanı yüzde 50'nin üzerinde olan ve erişilebilirlik belgesi bulunan merkezlerle, her 10 engelli için ilave personel çalıştıran merkezlere ayrıca ilave teşvik verilebiliyordu.

Yeni düzenleme: 20.000 göstergelik bakım ücreti aynen korundu. Teşvikte ise sabit 5.251 gösterge kaldırıldı. Teşvik artık yalnızca Bakım Hizmetleri Kalite Standartları (BHKS) ölçeklemesinde standart karşılama yüzdesi 60 ve üzeri olan yatılı merkezlere "verilebilecek"; tutar, yüzdeye göre kademeli olarak belirlenecek. İlave personel teşviki ve erişilebilirlik belgesi koşulu yeni metinde yer almıyor.

Bakım ücreti ile teşvikin toplamının iki net asgari ücreti geçemeyeceği kuralı değişmedi.

(Not: Kademelere karşılık gelen gösterge rakamları yönetmelikte ve eklerinde yer almıyor. Bu rakamların hangi düzenlemeyle ilan edileceği belli değil.)*

Kalite puanı düşük merkeze engelli yerleştirilecek mi?

Eski düzenleme: Kalite puanına bağlı bir yerleştirme kısıtı yoktu.

Yeni düzenleme: BHKS puanı 60'ın altında olan merkeze, ücreti Bakanlıkça karşılanmak üzere yeni engelli yerleştirilmeyecek. Puan 60 ve üzerine çıktığı tarihte yerleştirme yeniden başlayacak. Böylece 60 puan hem teşvik hem de yeni yerleştirme için eşik haline geldi.

Engelli bireyin hangi merkeze yerleşeceğine kim karar verecek?

Eski düzenleme: İl müdürlüğü, yerleştirme düşünülen merkezle yazılı iletişime geçiyor, merkezin bakım hizmetini vermeyi kabul etmesi halinde onay alınıyordu.

Yeni düzenleme: İl müdürlüklerinde "il bakım değerlendirme kurulu" oluşturuldu. Kurul, engellinin yararlanacağı hizmet modelini ve hizmet alacağı merkezi belirleyecek. Engellinin ailesine ve sosyal çevresine en yakın merkez Bakım Merkezi Yönetim Sistemi (BMYS) üzerinden tespit edilecek, yerleştirme sıra dahilinde re'sen yapılacak. Engellinin veya yasal temsilcisinin talep ettiği il ve merkeze, merkezin uygun olması halinde öncelik verilecek.

Merkezin kabul durumu yalnızca iki halde esas alınacak: yatağa bağımlı veya yoğun bakım ihtiyacı olan engelliler ile ajite durumda psikiyatrik rahatsızlığı olan engelliler.

Yönetmelik ayrıca öncelik sırasını açıkça yazdı: Sosyal incelemede evde bakım koşullarının bulunduğu tespit edilirse engelli önce evde bakıma destek yardımından veya hizmetinden yararlandırılacak. Özel bakım merkezi, ailenin bakım sorumluluğunu üstlenemeyeceği durumlar için "alternatif hizmet modeli" olarak tanımlandı.

Yeni metinde Bakanlığın merkezlerin doluluk oranı konusunda sorumluluğu ve hizmet alım garantisi bulunmadığı da hükme bağlandı.

Ücretsiz bakılacak engelli sayısı nasıl hesaplanacak?

Eski düzenleme: Merkezler, hizmet verdikleri ve bakım ücreti Bakanlıkça ödenen engelli sayısının yüzde üçü oranında engelliyi ücretsiz kabul ediyordu.

Yeni düzenleme: Oran aynı kaldı, matrah değişti. Merkezler artık kapasitelerinin yüzde üçü oranında, il müdürlüğünce tespit edilecek engelliyi ücretsiz kabul edecek. Bakanlık ücretli engellisi az olan merkezler için de yükümlülük kapasite üzerinden doğacak.

Ücretsiz kontenjandan, ücreti Bakanlıkça ödenme kriterlerine uymayan ancak ekonomik ve sosyal yoksunluk içinde bulunan engelliler yararlanmaya devam edecek.

Özel bakım merkezi açmak için hangi aşamalardan geçilecek?

Eski düzenleme: Başvuru dilekçe ve imar planıyla il müdürlüğüne yapılıyor, komisyon incelemesinin ardından il müdürü onayıyla "açılış izin belgesi" düzenleniyordu. Bakanlığa yalnızca bilgi veriliyordu.

Yeni düzenleme: Süreç beş aşamaya ayrıldı: başvuru, konum uygunluk, ön izin, açılış onayı ve faaliyet izni. Faaliyet izin belgesi il müdürü tarafından imzalanıp Bakanlığa gönderilecek, Bakanlık en geç bir ay içinde onaylayacak. Şube açılışı, ek bina, kapasite artırımı ve nakilde de aynı aşamalar izlenecek.

Aşamalar süreye bağlandı:

- Başvuru kabul belgesinden itibaren 18 ay içinde konum uygunluk belgesi alınacak; alınamazsa başvuru iptal edilecek.

- Konum uygunluk belgesinden itibaren 18 ay içinde ön izin alınacak.

- Ön izinden itibaren 3 ay içinde tapu veya kira sözleşmesi sunulacak.

- Arsa gösterenler 1 yıl içinde inşaat ruhsatı alacak, hazır bina gösterenler 9 ay içinde tadilata başlayacak.

Başvuruları, il müdür yardımcısı başkanlığında en az beş üyeden oluşan ve en az bir mimar ile bir inşaat mühendisinin yer aldığı "açılış değerlendirme komisyonu" inceleyecek. Başvuru kabul belgesi ve ön izin belgesi devredilemeyecek.

Konum şartları da sayısal ölçütlere bağlandı. Yönetmeliğin ekindeki forma göre önerilen taşınmazın en yakın hastaneye 50 kilometreden yakın olması, imarlı veya mücavir alan sınırları içinde bulunması, dere yatağı, heyelan, sel ve taşkın bölgesinde olmaması gerekiyor. Gürültü ölçümünde gündüz 55, akşam 50, gece 45 desibel sınırı aranacak. Yapı ruhsatı 1 Ocak 2019'dan önce düzenlenmiş mevcut binalar için deprem dayanıklılık raporu istenecek.

Yüzde 90 doluluk şartı kalktı mı?

Eski düzenleme: Bir ilde aynı engel grubuna hizmet veren özel bakım merkezlerinin yatak kapasitesi yüzde 90 ve üzeri oranda doluysa o engel grubunda yeni merkez açılmasına izin veriliyordu.

Yeni düzenleme: Yüzde 90 oranı yönetmelik metninde de eklerinde de yer almıyor. Bunun yerine Bakanlığa; ilin nüfusunu, engelli sayısını, merkez sayısı ve kapasitelerini, doluluk oranlarını ve devam eden başvuruları dikkate alarak il, bölge veya ülke genelinde "planlama ve düzenleme yapma" yetkisi verildi. Bakanlık her yıl şubat ayında il bazında kapasite ve hizmet talebi verilerini internet sayfasında duyuracak. İlk duyuru, yönetmeliğin yayımından itibaren üç ay içinde yapılacak.

(Not: Bakanlığın planlama yetkisini başvuruların kabulünde nasıl kullanacağı, yönetmelikte yayımlanacağı belirtilen "merkez açılış rehberi" ile netleşecek.)

Sorumlu müdür olmak için kaç yıl deneyim gerekiyor?

Eski düzenleme: Meslek personeli ve lisans mezunu sağlık personeli için engelli ya da yaşlı bireylere yönelik hizmet alanlarında en az 1 yıl deneyim yeterliydi. Bu unvanlara sahip olmayan lisans mezunları da 400 saatlik bakım sertifikası ve 2 yıl deneyimle sorumlu müdür olabiliyordu.

Yeni düzenleme: Meslek personelinden engelli ya da yaşlı hizmet alanlarında en az 5 yıl, lisans mezunu sağlık personelinden sağlık alanında en az 5 yıl deneyim aranacak. Meslek veya sağlık personeli unvanı taşımayan lisans mezunlarına ilişkin hüküm yeni yönetmelikte yer almıyor.

Birden fazla şubesi olan merkezler, sorumlu müdür şartlarını taşıyan bir "genel koordinatör" istihdam edebilecek.

(Not: Yönetmelikte halen görev yapan sorumlu müdürlere ilişkin bir geçiş hükmü bulunmuyor. Mevcut müdürlerin durumunun nasıl değerlendirileceği konusunda Bakanlık açıklaması beklenmeli.)

Bakım ücreti Bakanlıkça ödenecek engelliler nasıl belirlenecek?

Eski düzenleme: "Bakıma ihtiyacı olan engelli" tanımında, sağlık kurulu raporuyla "ağır engelli" olduğu belgelendirilenler esas alınıyordu.

Yeni düzenleme: "Ağır engelli" ifadesi tanımdan çıkarıldı. Erişkinler için "tam bağımlı" olma şartı getirildi. Çocuklarda ise raporda "Çok ileri düzeyde özel gereksinimi var (ÖGV)", "Belirgin özel gereksinimi var (BÖGV)" veya "Özel koşul gereksinimi var (ÖKGV)" ibaresi aranacak. Sosyal inceleme raporuyla bakıma ihtiyacın belirlenmesi şartı sürüyor.

Ücretini kendisi ödeyen veya merkezce ücretsiz ya da indirimli kabul edilen engellilerde tam bağımlı olma şartı aranmayacak.

Bakanlık personeli için hangi yükümlülükler getirildi?

Eski düzenleme: Yalnızca görev yasağı vardı. Eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları merkez sahibi veya ortağı olan Bakanlık personeli, merkezlerle ilgili iş ve işlemlerde görevlendirilemiyordu.

Yeni düzenleme: Görev yasağı korundu, iki yeni hüküm eklendi:

- Eşi veya velayeti altındaki çocukları merkez sahibi ya da ortağı olan, yahut kendisi ortak olan Bakanlık merkez ve taşra teşkilatı personeli, Mal Bildiriminde Bulunulması Hakkında Yönetmelik uyarınca bildirimde bulunacak. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 28'inci maddesindeki ticaret yasağı saklı tutuldu.

- İnceleme, soruşturma veya CİMER başvurusu dahil her türlü ihbar ve şikayet sonucunda, ortaklığını bildirmediği ya da 657 sayılı Kanun'un 28'inci maddesine aykırı resmi veya gayri resmi ortaklığı bulunduğu tespit edilen personele, aynı Kanun'un 125'inci maddesi uyarınca kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilecek.

Engelli yakınlarına hangi sorumluluklar yüklendi?

Eski düzenleme: Ailelerin sorumluluklarına ilişkin ayrı bir bölüm yoktu.

Yeni düzenleme: Yönetmeliğe "Bakıma İhtiyacı Olan Engelli Bireylerin Ailelerinin Sorumlulukları" başlıklı bir bölüm eklendi:

- Ziyaret: Ailenin veya sosyal çevrenin aynı ilde yaşaması halinde engelliyi iki ayda en az bir kez ziyaret etmesi esas olacak. Durumu uygun olan engellilerin dini ve resmi bayramları ailesiyle geçirmesi de esas kabul edildi.

- Hastanede refakat: Merkezde kalan engellinin hastanede yatarak tedavi görmesi halinde refakatte öncelik ailede olacak. Ailenin kabul edilebilir bir gerekçe olmadan refakatten kaçınması durumunda il müdürlüğü sosyal inceleme yapacak, ailenin ve engellinin durumu "merkezde kalma açısından" yeniden değerlendirilecek.

- Bakım giderleri: Engellinin bakım giderlerinden Türk Medeni Kanunu'nun 364'üncü maddesi kapsamında kendisi, altsoyu, üstsoyu ve kardeşleri sorumlu tutuldu. Bakanlığın nafaka yükümlüleri hakkında dava açma hakkı bulunduğu belirtildi.

Ailenin refakat edememe gerekçesi il müdürlüğünce uygun görülürse, merkezdeki bakıcı personelin yüzde onunu aşmamak üzere merkez personelinden refakatçi görevlendirilecek. Bu da yetmezse gönüllüler, özel sözleşmeli personel veya Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı kayıtlarındaki ihtiyaç sahibi kişiler refakatçi olabilecek.

Refakat, merkezin alacağı ödemeye de bağlandı. Merkez hastanedeki engelliye refakatçi görevlendirir veya alt bezi, giysi, tıbbi malzeme gibi ihtiyaçlarını karşılayıp bunu belgelendirirse o günler için ödeme alacak. Aksi halde engellinin hastanede yattığı döneme ilişkin ödeme durdurulacak.

Mevcut merkezler için geçiş süreci nasıl işleyecek?

Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Faaliyetteki merkezlerin fiziksel şartlarını, konum uygunluğu hariç ve binanın statiğini etkilemeyecek şekilde en geç iki yıl içinde yeni yönetmeliğe uygun hale getirmesi gerekiyor. Bu süre sonunda düzenleme yapmayan merkeze yerleştirme yapılmayacak. Faal merkezlerden ve bunların devrinden konum uygunluk belgesi istenmeyecek.

Açılış işlemleri sürenlerden inşaatı tamamlanma aşamasına gelmiş veya binası bitip tefriş aşamasında olanlar eski yönetmeliğe göre açılacak. Yalnızca arsa temin etmiş ya da tadilata başlamamış olanlar konum uygunluk aşamasından, proje veya tadilat aşamasındakiler ön izin aşamasından itibaren yeni yönetmeliğe tabi olacak.