Aktif/pasif oranı EYT sonrası 2'den 1,62'ye düştü

Sosyal güvenlik sisteminde prim ödeyen sigortalı sayısının aylık alan dosya sayısına oranı, yani aktif/pasif oranı, 2022'de 2 iken 2025'te 1,62'ye geriledi. 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'na göre düşüş, 2023'te emekliliğe hak kazanma koşullarında yapılan değişiklikle, yani kamuoyunda EYT olarak bilinen düzenlemeyle başladı. Oran 2024'te 1,61 ile dibi gördükten sonra 2025'te sınırlı bir toparlanma gösterdi. Bu düzey, 2000'lerin başından bu yana görülen en düşük değerler arasında yer alıyor.

Aktif/pasif oranı yıllara göre nasıl değişti?

Yıllık Programlardaki tablolara göre genel aktif/pasif oranı 2022'de 2,00 iken 2023'te 1,66'ya, 2024'te 1,61'e indi. 2025'te ise 1,62 olarak gerçekleşti.

Çırak, stajyer ve kursiyerler hesaba katılmadığında tablo daha da ağırlaşıyor. Bu durumda oran 2022'deki 1,84'ten 2023'te 1,54'e, 2024 ve 2025'te 1,49'a geriledi.

Program, bu gelişmeyi "2023 yılında emekliliğe hak kazanma koşullarında değişiklik yapılması sonrasında hızlı bir düşüş" olarak tanımlıyor. Yalnızca 2023'te aylık alan dosya sayısı 13 milyon 225 binden 15 milyon 346 bine, yani yaklaşık 2,1 milyon arttı.

Oran geçmiş yıllarda kaç seviyesindeydi?

SGK uzmanı Bünyamin Toker ile Prof. Dr. Hasan Şahin'in hakemli bir dergide yayımlanan çalışmasını aktaran Habertürk'ün Temmuz 2024 tarihli haberine göre oran 2001'de 2,09, 2009'da 1,78, 2017'de 1,95, 2019'da 1,80 seviyesindeydi.

Bu seride 2000'lerdeki en düşük değer 2009'daki 1,78 oldu. EYT sonrasında görülen 1,61-1,62 düzeyi, bu dönemin en düşük değerinin de belirgin şekilde altında kalıyor.

Farklı hesaplama yöntemleri farklı sonuçlar verebiliyor. Örneğin aylık alanların kişi yerine dosya bazında sayılması ya da çırak ve stajyerlerin hesaba katılıp katılmaması oranı değiştiriyor; bu nedenle yıllar arasındaki karşılaştırmalar yaklaşık bir eğilim gösteriyor.

EYT en çok hangi grubu etkiledi?

Düşüş en çok hizmet akdiyle çalışanlarda, yani SSK'lılarda (4/a) yaşandı. Bu grupta oran 2022'de 2,37 iken 2023'te 1,82'ye, 2024 ve 2025'te 1,75'e indi. Aylık alan dosya sayısı yalnızca 2023'te 8 milyon 359 binden 10 milyon 237 bine çıkarak yüzde 22 arttı.

Bağımsız çalışanlarda (4/b, Bağ-Kur) oran 2022'deki 1,27'den 2024'te 1,12'ye düştü, 2025'te 1,17'ye yükseldi. Bu grup, sistemde oranı en düşük olan kesim olmayı sürdürüyor.

Memurlarda aktif/pasif oranı ne durumda?

Kamu çalışanlarında (4/c) tablo farklı. Bu grupta oran 2022'de 1,48 iken 2023'te 1,59'a yükseldi; 2024'te 1,57'ye, 2025'te 1,55'e geriledi.

2023'teki artışta aktif kamu çalışanı sayısındaki yükseliş etkili oldu. Aktif sigortalı sayısı 2022'deki 3 milyon 277 binden 2023'te 3 milyon 643 bine çıkarken aylık alan dosya sayısı 2 milyon 216 binden 2 milyon 298 bine yükseldi.

Buna karşın memurlarda oran, 2023 sonrasında yeniden düşüş eğilimine girdi. 2025'te her aylık dosyasına 1,55 aktif kamu çalışanı düşüyor.

Program bu düşüşe karşı ne öngörüyor?

2027 Yıllık Programı, sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği için "kişilerin daha çok istihdamda kalmasını teşvik eden" düzenlemeleri hedefliyor. Tedbir 406.2'ye göre aylık bağlama sistemi, daha uzun çalışmayı teşvik edecek ve mali yük getirmeyecek şekilde yeniden düzenlenecek.

Programda emeklilik yaşı ya da prim gün sayısına ilişkin bir değişiklik öngörülmüyor. Aynı tedbir 2026 Yıllık Programında da yer alıyordu.