Dernek ve vakıflar için yeni şeffaflık düzenlemesi yolda
2027 Yıllık Programına göre STK'ların bütçe, faaliyet raporu ve genel kurul bilgilerini internette yayımlaması için mevzuat analizi yapılacak.
2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı, sivil toplum kuruluşlarının (STK) yıllık bütçe, faaliyet raporu ve genel kurul bilgilerini internet sitelerinde düzenli ve şeffaf biçimde yayımlamasını öngördü. Programa göre bunun için 2027'de gerekli mevzuat analizi çalışmaları yapılacak. Tedbirin sorumlusu İçişleri Bakanlığı. Program, 27 Ekim 2026 tarihli mükerrer Resmi Gazete'de yayımlandı.
Programda STK şeffaflığı için ne yazıyor?
Düzenleme, programın sivil toplum bölümüne bu yıl eklenen Tedbir 938.2'de yer alıyor. Tedbire göre "STK'ların yıllık bütçe, faaliyet raporu ve genel kurul bilgilerinin internet sayfalarında düzenli ve şeffaf biçimde yayımlanması sağlanacaktır."
2027'de yürütülecek faaliyet ise "STK'ların yıllık bütçe, faaliyet raporu ve genel kurul bilgilerinin internet sayfalarında düzenli ve şeffaf biçimde yayımlanmasına yönelik gerekli mevzuat analiz çalışmaları yapılacaktır" şeklinde tanımlanıyor. İçişleri Bakanlığı; ilgili kamu kurum ve kuruluşları ve STK'larla birlikte çalışacak.
Tedbir, "STK'ların kurumsal ve mali kapasiteleri güçlendirilecektir" politikası altında bulunuyor. 2026 Yıllık Programında bu tedbir yer almıyordu.
2027'de yayımlama zorunluluğu başlayacak mı?
Programdaki ifadeye göre 2027'de yapılacak iş, mevzuat analiziyle sınırlı. Bu nedenle 2027'de STK'lar için doğrudan bir yayımlama yükümlülüğü getirilmesi öngörülmüyor.
Programda düzenlemenin kanunla mı yoksa yönetmelik değişikliğiyle mi yapılacağı, hangi büyüklükteki STK'ları kapsayacağı ve yayımlanacak bilgilerin ayrıntısı belirtilmiyor. Bilgileri yayımlamayan kuruluşlara bir yaptırım öngörülüp öngörülmeyeceği de belli değil.
Programda tedbirin gerekçesine ilişkin ayrı bir açıklama yer almıyor. Mevcut durum bölümünde ise kamunun STK'lara sağladığı mali desteklerin daha şeffaf, hesap verebilir ve nesnel kriterlere dayalı yürütülmesi için çalışmalar yapıldığı belirtiliyor.
Dernek ve vakıflar bugün hangi bilgileri veriyor?
5253 sayılı Dernekler Kanunu'nun 19. maddesine göre dernekler, her yıl nisan ayı sonuna kadar bir önceki yılın faaliyetleri ile gelir ve gider sonuçlarını gösteren beyannameyi mülki idare amirliğine vermekle yükümlü. Dernekler Yönetmeliği'ne göre beyanname, Dernekler Bilgi Sistemi (DERBİS) üzerinden elektronik ortamda da verilebiliyor.
Beyannamede gelir ve giderlerin yanı sıra üye sayısı, çalışan sayısı, mal varlığı, yurt dışı işbirlikleri ile yapılan ve alınan yardımlar gibi bilgiler yer alıyor. Vakıflar ise Vakıflar Yönetmeliği'ne göre yıllık beyannamelerini her yılın ilk altı ayı içinde Vakıflar Bölge Müdürlüklerine elektronik ortamda gönderiyor.
Mevcut düzenlemelerde bu bilgiler idareye bildiriliyor. Yeni tedbir ise bütçe, faaliyet raporu ve genel kurul bilgilerinin kuruluşların kendi internet sitelerinde kamuoyuyla paylaşılmasını hedefliyor.
Sendikalar da kapsamda olacak mı?
Program, sivil toplumu "dernek, vakıf, sendika, sosyal kooperatif, platform ve girişimler gibi farklı örgütlenme biçimleri" olarak tanımlıyor. Ancak Tedbir 938.2'de yalnızca "STK" ifadesi kullanılıyor; sendikaların ya da kamu görevlileri sendikalarının düzenlemenin kapsamına girip girmeyeceği belirtilmiyor.
Tedbirin sorumlusu İçişleri Bakanlığı. Sendikalara ilişkin mevzuat ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görev alanında bulunuyor ve bu Bakanlık tedbirin işbirliği yapılacak kuruluşları arasında adıyla sayılmıyor.
STK Bilgi Sistemi ne getirecek?
Programa bu yıl eklenen Tedbir 939.1'e göre STK'larla ilgili kamu kurumlarının topladığı veriler çeşitlendirilecek ve Resmi İstatistik Programına dahil edilerek kamuoyunun erişimine açık bir veri tabanında toplanacak. 2027'de STK Bilgi Sistemine yönelik geliştirme çalışmalarının tamamlanması öngörülüyor.
2026 programında yer alan iki tedbir ise bu yıl programda bulunmuyor. Bunlardan biri kamu kurumlarının STK'lara verdiği destekler için bir kriter rehberi hazırlanmasını, diğeri DERBİS'in yeni sürümünün yazılmasını öngörüyordu.
Türkiye, kara para aklama ve terörün finansmanıyla mücadele konusunda Ekim 2021'de Mali Eylem Görev Gücü'nün (FATF) gri listesine alınmış, 28 Haziran 2024'te bu listeden çıkarılmıştı. FATF, kararında kar amacı gütmeyen kuruluşların risk odaklı denetiminde kaydedilen ilerlemeye yer vermişti.
Türkiye'de kaç dernek ve vakıf var?
Programa göre 2026 itibarıyla Türkiye'de 103 binin üzerinde faal dernek ve 6 bin 400'ün üzerinde yeni vakıf bulunuyor. Geçen yılki programda Eylül 2024 itibarıyla faal dernek sayısı 101 bin 558, yeni vakıf sayısı 6 bin 284 olarak verilmişti.
Programın mevcut durum bölümünde DERBİS'te ve İçişleri Bakanlığının kurumsal internet sitesinde istatistik, sorgulama ve bilgilendirme hizmetlerinin geliştirilmesine yönelik düzenlemeler yapıldığı da belirtiliyor.
Programa göre derneklerin önemli bir bölümü mesleki ve sosyal dayanışma alanında, yeni vakıflar ise ağırlıklı olarak eğitim ve sosyal yardım alanında faaliyet gösteriyor.