İsrail'deki seçimlerde Netanyahu'nun bloku öne geçti

Gazze soykırımının başladığı 7 Ekim gününden bu yana İsrail'de dün yapılan ilk seçimde asker, diplomat, mahkum gibi kendi sandığında oy kullanamayan seçmenlerin "çift zarf" olarak isimlendirilen oyları hariç, sandıkların hepsinin sayımı tamamlandı.

Rekorlarla anılacak seçimde, 7.3 milyon seçmenin yüzde 77'si sandığa gitti.

Yüzde 3,25'lik seçim barajının uygulandığı ve meclise girebilmek için en az 4 sandalye kazanılması gereken 120 sandalyeli parlamentoda, hükümeti kurabilmek için asgari 61 sandalyelik salt çoğunluğun sağlanması şart koşuluyor.

Seçimlerde iki blok da anketlerin gösterdiği gibi koalisyon için yeterli çoğunluğa ulaşamazsa 3 senaryo öne çıkıyor.

NETANYAHU BLOKU MUHALEFETİN ÖNÜNE GEÇTİ

İsrail'in Kanal 13 televizyonunun paylaştığı bilgiye göre, yerel saat ile 14.30 (TSİ 15:30) itibarıyla "çift zarf" hariç sayılan tüm sandıklarda İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu liderliğindeki iktidar bloku 53, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot öncülüğündeki muhalefet bloku 48 milletvekilinde kaldı.

Tüm sayımın böyle sonuçlanması durumunda, hem Eisenkot hem Netanyahu blokları 120 sandalyeli İsrail Meclisinde koalisyon hükümeti kurmak için gerekli 61 milletvekilinin desteğine ulaşamıyor.

Açılan sandıklar, toplam oyların yaklaşık yüzde 85'ine denk geliyor

İSRAİL VATANDAŞI FİLİSTİNLİLERİ TEMSİL EDEN ARAP PARTİLER REKOR KIRDI

Şu ana kadar sayılan kesinleşmemiş resmi sonuçlarla, İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partiler, rekor düzeyde sandalye sayısına ulaşarak Meclise 19 milletvekili gönderiyor ve kilit konumda değerlendiriliyor.

Üç partinin birleşiminden oluşan Ortak Liste 12, Mansur Abbas liderliğindeki Raam Partisinin ise 7 milletvekili çıkarıyor.

HANGİ PARTİ KAÇ SANDALYE ALDI

Mevcut tabloda, iktidardaki Netanyahu liderliğindeki Likud Partisi 26 sandalye alırken, Eisenkot'un Yashar Partisi 21 sandalyeyle ikinci sırada yer alıyor.

Muhalefet kanadında eski başbakanlar Naftali Bennett ve Yair Lapid'in "Birlikte Listesi" 12, Avigdor Liberman'ın İsrail Evimiz Partisi 7, Yair Golan liderliğindeki Demokratlar Partisi ise 8 sandalye bandında seyrediyor.

İktidar blokundaki Ultra-Ortodoks Yahudileri (Haredileri) temsil eden Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği ile Netanyahu'nun aşırı sağcı müttefikleri Itamar Ben-Gvir'in Yahudi Gücü Partisi'nin 7'şer, Bezalel Smotrich'in Dini Siyonizm Partisinin ise 6 milletvekili elde etmesi öngörülüyor.

İsrail'in Yedioth Ahronoth gazetesinin haberine göre yaklaşık 600 bin civarında olan çift zarf oylarının sayımının bu gece başlaması ve yarın tamamlanması bekleniyor. Bu oylar toplam oy oranının yaklaşık yüzde 15'ine tekabül ediyor.

Milletvekili dağılımında birkaç değişiklik olması ihtimaline karşın Netanyahu ya da rakibi Eisenkot'un hükümet kuracak yeterli çoğunluğu sağlayamadığı senaryo geçerliliğini koruyor.

İsrail'de diplomatlar, orduda, hastanelerde veya cezaevlerinde olup seçim noktalarına gidemeyen seçmenler, "çift zarf" usulüyle oylarını kullanıyor. İsrail basınına göre, "çift zarf" sistemiyle oy kullanan ordu mensubu sayısına ilişkin bilgi paylaşılmamasına rağmen katılımın orduda seçime katılım oranın yüzde 80'e yaklaştığı belirtildi.

Resmi sonuçların, yapılacak incelemeler ve itiraz süreçlerinin tamamlanmasının ardından 4 Kasım'a kadar netleşmesi bekleniyor.

BUGÜNE KADAR HİÇBİR PARTİ TEK BAŞINA 61 MİLLETVEKİLLİĞİNE ULAŞAMADI

İsrail'de bugüne kadar hiçbir siyasi parti 120 sandalyeli parlamentoda tek başına 61 milletvekilliğine ulaşamadı. Bu nedenle ülkede hükümetler genellikle birden fazla partinin oluşturduğu koalisyonlarla kuruluyor.

Netanyahu veya Eisenkot'un parlamentoda çoğunluğu sağlayacak bir ittifak oluşturamaması halinde koalisyon görüşmelerinin uzaması, hatta ülkenin yeniden seçime gitmesi gündeme gelebilir.

Seçimler, Hamas öncülüğünde 7 Ekim 2023'te düzenlenen saldırıların ve ardından Gazze, Lübnan ve İran'da yaşanan savaşların ardından yapılan ilk genel seçim olma özelliğini taşıyor.

İktidardaki koalisyonu oluşturan partiler şunlar:

. Likud - Netanyahu'nun partisi ve koalisyonun en büyük bileşeni

. Şas - Sefarad kökenli ultra-Ortodoks parti, lideri Aryeh Deri

. Birleşik Tora Yahudiliği - Aşkenaz kökenli ultra-Ortodoks parti, lideri Ya'akov Asher

. Otzma Yehudit - aşırı sağ, lideri Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir

. Dini Siyonizm-Zehut - aşırı sağ, lideri Maliye Bakanı Bezalel Smotrich

Muhalefet tarafında ise dört parti öne çıkıyor:

. Yashar - merkez, lideri eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot. Netanyahu'nun başlıca rakibi olarak görülüyor.

. Together - eski Başbakan Naftali Bennett ile Knesset'teki muhalefet lideri Yair Lapid'in ortak listesi

. Yisrael Beiteinu - seküler milliyetçi sağ, lideri eski Maliye Bakanı Avigdor Lieberman

. Demokratlar - merkez sol, lideri eski Genelkurmay Başkan Yardımcısı Yair Golan

Bu dört parti, seçim öncesinde birbirlerine saldırmama ve seçimden sonra birlikte hükümet kurma taahhüdü içeren bir deklarasyon imzaladı.

Bir de üçüncü grup var ve denklemi asıl karmaşıklaştıran unsur bu: Arap ağırlıklı partiler. Mansour Abbas'ın liderliğindeki Ra'am ile Ortak Liste, ne iktidar koalisyonunun ne de dörtlü muhalefet ittifakının parçası. Resmi olarak muhalefette sayılıyorlar, ancak hem Netanyahu bloku hem de karşısındaki blok bugüne kadar bu partilerle hükümet kurmayı reddetti.

İsrail seçim sistemi nasıl işliyor?

İsrail'de seçmen başbakanı doğrudan seçmiyor. Tüm ülke tek seçim bölgesi sayılıyor, oy parti listelerine veriliyor ve 120 sandalye ulusal oy oranına göre dağıtılıyor. Seçim barajı yüzde 3,25 ve bu oranın altında kalan partilerin oyları tamamen geçersiz sayılıyor. Hükümet kurmak için 61 sandalyelik destek gerekiyor; İsrail tarihinde hiçbir parti tek başına bu sayıya ulaşamadı. Bu yüzden ülke bütün hükümetlerini koalisyonlarla kurdu.

Partilerin Gazze savaşı ve Filistin devleti konusundaki tutumu

Filistin meselesinde ana akım adaylar arasındaki mesafe beklenenden dar. Netanyahu "Filistin devleti olmayacağına dair sözümüzü yerine getireceğiz" dedi; en ciddi rakibi Eisenkot ise "iki halka iki devlet ilkesi bir hatadır" ifadesini kullandı. Bennett kendisini Netanyahu'dan "daha sağda" tanımlıyor.

İktidar koalisyonunun aşırı sağ kanadı daha ileri gidiyor. Ben-Gvir, Gazze ve Batı Şeria'dan Filistinlilerin göç etmesini savunuyor ve yeni hükümette Savunma Bakanlığı istiyor. Smotrich, Oslo Anlaşmaları'nın resmen iptalini talep ediyor. Muhalefet kanadından Lieberman ise Batı Şeria'daki C Bölgesi'nin ilhakını destekliyor.

Al Jazeera'nın derlemesine göre öne çıkan adayların hiçbiri savaşın gerekçesini sorgulamadı ve kampanya Gazze'deki ölüm bilançosunu büyük ölçüde gündem dışında bıraktı. Analistler, muhalefetin kazanması halinde bile Gazze ve Batı Şeria politikasında ancak sınırlı bir değişiklik beklediğini belirtiyor.

Kim kiminle koalisyon kurabilir?

Dörtlü muhalefet ittifakı birlikte hükümet kurma sözü verdi, ancak başbakan adayını belirleyemedi. Eisenkot en büyük partinin liderinin aday olmasını savunuyor ve dönüşümlü başbakanlığı reddediyor; Bennett ile Lieberman ise onu desteklemedi, ikisinin de başbakanlık beklentisi var. Eisenkot ayrıca Netanyahu liderliğindeki bir hükümete katılmayacağını taahhüt etti.

Netanyahu'nun iktidarının sona ermesi bu nedenle tek bir koşula bağlı değil. Muhalis Koalisyonunun 61'in altında kalması, muhalefetin başbakan adayında anlaşması, ultra-Ortodoks partilerin saf değiştirmesi ve Arap partileri sorununun çözülmesi gerekiyor. Oysa Eisenkot'un askerlik reformu programı, tam olarak Şas ve Birleşik Tora Yahudiliği'nin karşı çıktığı şey.

Üstelik kilitlenme Netanyahu'nun lehine işliyor. Yeni hükümet göreve başlayana kadar görevi başbakan olarak koltuğunda kalıyor; koalisyon kurulamazsa ülke yeniden sandığa gidiyor ve o süreçte de görevde kalıyor. Hakkında süren ve suçlamalarını reddettiği yolsuzluk davası da aday olmasına ya da hükümet kurmasına engel değil.

Yeniden sandığa gitme ihtimali var

Cumhurbaşkanı Isaac Herzog parti liderleriyle görüşüp hükümeti kurma görevini en şanslı gördüğü adayı atayacak. Bu kişinin hükümeti kurmak için 42 günü olacak. Süreç sonuçsuz kalırsa İsrail yeniden sandığa gidecek.