Sağlıkta milli ölçüt dönemi: Türkiye'ye özgü yeni değer seti geliştirildi

Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) desteğiyle yürütülen projede, toplumun sağlık durumlarına ilişkin tercihlerini esas alan EQ-5D-5L Yaşam Kalitesi Ölçeği Türkiye Değer Seti geliştirildi.

TÜSEB ve EuroQol Araştırma Vakfı bilimsel işbirliğiyle yürütülen çalışma, sağlık hizmetleri, tedavi yöntemleri, ilaçlar ve tıbbi teknolojilerin sağladığı kazanımların Türkiye toplumunun tercihleri doğrultusunda değerlendirilmesine imkan sağlayacak.

Cumhurbaşkanlığının himayesinde, Sağlık Bakanlığı ve TÜSEB işbirliğiyle düzenlenen 12. Türk Tıp Dünyası Kurultayı'nda gazetecilere açıklamada bulunan Türkiye Sağlık Politikaları Enstitüsü araştırmacısı ve proje yürütücüsü Dr. Birol Yetim, bu tür değer setlerinin maliyet-etkililik analizleri, halk sağlığı araştırmaları ve sağlık teknolojisi değerlendirmelerinde kullanıldığını söyledi.

Ölçeğin ilk kez 1990'da EuroQol Grubu tarafından Hollanda'da geliştirildiğini belirten Yetim, Türkiye'ye özgü bir değer setinin bugüne kadar oluşturulamadığını ifade etti.

Yetim, Sağlık Bakanının talimatı ve TÜSEB üst yönetiminin desteğiyle 2026'da tamamladıkları çalışmada, Türkiye'nin 7 bölgesinden 1296 katılımcının verilerini değerlendirdiklerini anlattı.

Araştırma sonucunda Türkiye'ye özgü yaşam kalitesi değer setini oluşturduklarını aktaran Yetim, "Bugünden itibaren Türkiye'de yapılacak olan tüm maliyet-etkililik çalışmalarında, tüm sağlık teknolojisi değerlendirme çalışmalarında ve halk sağlığı çalışmalarında klinik etkinlik ölçümünde kullanılabileceğiz. Tamamen ulusal bir değer setimiz var." dedi.

Çalışmada farklı sonuçlara ulaştıklarını aktaran Yetim, Avrupa ülkelerinin çoğunda yaşama ilişkin tercihlerin Türkiye'deki tercihlerden oldukça farklı olduğunu kaydetti.

Türkiye'de özellikle annelerin, çocuk sahibi bireylerin ve orta yaşın üzerindeki kişilerin yaşamlarını sürdürme yönündeki tercihlerinin daha güçlü olduğunu belirten Yetim, Avrupa ülkelerinde ise küçük bir sağlık sorununun kişilerin ölümü tercih etmesine neden olabildiğini ifade etti.

Bu farklılığın, Türkiye'de bugüne kadar yapılan maliyet-etkililik çalışmalarında toplumun tercihlerini tam olarak yansıtmayan sonuçlara yol açmış olabileceğine dikkati çeken Yetim, ürettikleri değer seti ve yaptıkları karşılaştırmaların da bunu gösterdiğini bildirdi.

Daha önce gerçekleştirilen bazı çalışmaları güncel değer setleriyle karşılaştırarak incelediklerini anlatan Yetim, arada ciddi farklılıklar bulunduğunu belirtti.

Yetim, bu farklılığın temelinde Türkiye'ye özgü bir değer setinin bulunmaması nedeniyle önceki çalışmalarda Almanya ve Hollanda değer setlerinin kullanılması olduğunu aktararak, "Çünkü o ülkelerde Türk nüfusu daha fazlaydı. Onların yaşama bakış açısının aslında bizim de bakış açımıza benzerlik gösterdiğine yönelik bir kanaat, bir algı vardı. Ancak bugün gördük ki bu tamamen farklı bir durum. Biz Türk milleti olarak yaşamayı daha çok seviyoruz. Her ne koşulda olursa olsun yaşamak istiyoruz." ifadelerini kullandı.

Üretilen değer setinin farklı etkililik çalışmalarına ve karar alma süreçlerine yansımalarının olacağını vurgulayan Yetim, önemli bir çalışma gerçekleştirdiklerini ve sonuçlarının bilime faydalı olmasını umduklarını kaydetti.

- EQ-5D-5L ölçeği beş temel sağlık boyutunu değerlendiriyor

Uluslararası düzeyde yaygın biçimde kullanılan EQ-5D-5L Yaşam Kalitesi Ölçeği, hareket edebilme, öz bakım, olağan aktiviteleri yerine getirme, ağrı/rahatsızlık ve kaygı/depresyon olmak üzere beş temel sağlık boyutunu değerlendiriyor.

Her bir boyut beş farklı sağlık düzeyinde tanımlanırken toplam 3 bin 125 farklı sağlık durumu ortaya çıkıyor.

Türkiye'nin farklı bölgelerinden 7 ilde yürütülen araştırma kapsamında geliştirilen ülkeye özgü değer seti, sağlık ekonomisinde kullanılan kaliteye ayarlanmış yaşam yılı (QALY) hesaplamalarının Türkiye toplumunun tercihleri doğrultusunda yapılmasına imkan sağlıyor.

Böylece farklı tedavi yöntemleri, ilaçlar, tıbbi cihazlar ve sağlık teknolojilerinin sağladığı sağlık kazanımlarının Türkiye toplumunun tercihleri esas alınarak daha yerel ve karşılaştırılabilir bir temelde değerlendirilmesi hedefleniyor.