Emeklilere refah payı ve nakit ek ödeme formülü

Ekonomim'den Besti Karalar'ın haberine göre hükümet, yaklaşık 18 milyon emekliye yönelik hazırlanan etki analizleri üzerinden yeni bir destek modeli üzerinde çalışıyor. Ocak 2027 zammında enflasyon farkının yanına refah payı ya da seyyanen artış eklenmesi gündemde. İkinci aşamada geliri düşük emeklilere kira, yakıt ve ulaşım gibi kalemlerde nakit ek ödeme yapılması planlanıyor.

Emekli zammı hangi aşamalardan oluşacak?

Habere göre çalışma iki aşamalı olarak kurgulanıyor. İlk aşamada Ocak ayında uygulanacak enflasyon farkına refah payı ya da seyyanen bir artış eklenmesi öngörülüyor.

İkinci aşamada çalışan ve çalışmayan emekliler ile en düşük aylığı alanların gelir durumu ve bölgesel ihtiyaçları ayrı ayrı belirlenecek. Bu tespitlere göre geliri en düşük olan emekliler için enflasyon farkı, seyyanen artış ve ek ödemenin ya da refah payı ve ek ödemenin bir arada uygulanacağı bir model üzerinde duruluyor.

Refah payı tüm emeklilere eşit mi verilecek?

Masadaki ilk formül, enflasyon farkının üzerine refah payı eklenmesi. Ancak bu payın 18 milyon emekliye aynı oranda uygulanmaması planlanıyor. Prim gün sayısı, çalışma süresi ve aylık tutarı belirleyici kriterler arasında yer alıyor.

Hazırlanan analizlere göre 65 yaş üstü çalışmayan ve dar gelirli emekliler ile en düşük aylığı alan emekliler daha yüksek refah payından yararlanacak. Bu grupların ardından geliri düşük emeklilere ihtiyaç durumuna göre kira, yakıt ve yol yardımları nakit olarak ödenecek. Bu ödemelerin de kendi içinde farklı kriterlere bağlanması bekleniyor.

Seyyanen zammın bütçeye maliyeti ne olur?

Görüşülen ikinci formül seyyanen zam. Bu modelde artış, aylık tutarına bakılmaksızın 18 milyon emekliye aynı miktarda yansıtılacak. Sabit tutarlı artış oransal olarak en çok düşük aylık alanların lehine işlediği için en düşük emekli aylığı alanlar bu modelden daha fazla yararlanmış olacak.

Habere göre 15 bin liralık seyyanen artışın bütçeye yıllık maliyeti yaklaşık 3 trilyon lira. Artış 10 bin lira olursa maliyet yaklaşık 2 trilyon liraya, 8 bin lira olursa yaklaşık 1,2 trilyon liraya, 5 bin lira olursa yaklaşık 1 trilyon liraya iniyor. Yüksek maliyet nedeniyle 15 bin liralık seyyanen artış şu aşamada en zayıf ihtimal olarak değerlendiriliyor.

Seyyanen zam formülünde de refah payı modelindeki gibi 65 yaş üstü çalışmayan, geliri düşük ve en düşük aylığı alan emeklilere ek ödemelerin nakit olarak yapılması öngörülüyor. Bu ödemelerin tutarı emeklinin geçim durumu ve gelirine göre belirlenecek.

GEDAT emeklilere uygulanacak mı?

Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GEDAT) genel kapsamlı bir proje olduğu için yalnızca emeklilere yönelik olarak uygulanmayacak. Emekliler için GEDAT yerine ek ödeme formülü öne çıkıyor.

Kaç emekli destekten yararlanabilir?

Habere göre Türkiye'de 27,5 milyon prim ödeyen çalışan ve 18 milyon emekli bulunuyor. 65 yaş üstü emekli sayısının yaklaşık 8 milyon olduğu tahmin ediliyor. Bu grubun kayıtlı çalışan ve çalışmayanlar olarak ayrıştırıldığı etki analizlerinin de tamamlandığı belirtiliyor.

En düşük emekli aylığını alanların sayısı şu an 5 milyon 17 bin. Bu sayının yılbaşından sonra artması bekleniyor.

Ödemeler hangi kriterlere göre farklılaşacak?

Çalışmalarda 65 yaş üstü emeklilerin sayısı ve bunların ne kadarının çalıştığı belirlendi. En düşük aylığı alanlar arasında gelir düzeyi düşük olanlar ile bölgelere göre ihtiyaç durumu da tespit edildi. Çalışan ve çalışamayan emeklilerin ihtiyaçları ayrı ayrı inceleniyor.

Planlanan modelde önce tüm emekliler için ortak bir alt sınır belirlenecek, ardından en düşük aylığı alanlara yönelik ek ödeme seçenekleri değerlendirilecek. Refah payı ya da ek ödeme uygulanırsa farklı kriterlere göre farklılaştırma yapılabilecek. Aylık bağlama oranları (ABO) da inceleme kapsamına alınacak.