Ölen 6 bin kişinin ücretsiz İstanbulkart'ı iptal edilmemiş
Sayıştay Başkanlığı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 2025 yılı denetiminde ücretsiz ulaşım kartlarının kayıt sistemini mercek altına aldı. BELBİM Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri AŞ verileri ile Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü kayıtları karşılaştırıldığında, sahibi hayatta olmayan binlerce kartın hala aktif olduğu ortaya çıktı. Denetçiler ayrıca kime verildiği belirlenemeyen 28 binden fazla anonim ücretsiz kart tespit etti. Sayıştay, idarenin savunmasını yeterli bulmayarak geçmişe dönük veri temizliği istedi.
NVİ kayıtlarıyla karşılaştırma yapıldı
Denetim, Ulaşımda İstanbulkart Yönetmeliği ile BELBİM AŞ ve İBB arasındaki sözleşme ve protokoller çerçevesinde yürütüldü. Yönetmeliğin 4'üncü maddesi ücretsiz, indirimli ve ücretli kart çeşitlerini ve bunları kimlerin alabileceğini sayıyor.
Aynı Yönetmeliğin 5'inci maddesine göre indirimli veya ücretsiz ulaşım imkanı sağlanan hak sahiplerinin tespitine dair uygulama esasları Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü tarafından belirleniyor ve BELBİM AŞ tarafından uygulamaya konuluyor.
Sayıştay, BELBİM AŞ'nin kart verilerini Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü verileriyle karşılaştırdı. Karşılaştırma üç ayrı sorunu ortaya çıkardı.
6.146 İstanbulkart kapatılmadı, 1 milyon 389 bin geçiş yapıldı
Raporun ilk tespiti, 6.146 kişinin vefat etmesine rağmen ücretsiz İstanbulkartlarının kapatılmadığı ya da bazılarının geç kapatıldığı oldu. Bu kapsamda 1.389.027 adet ücretsiz geçiş yapıldı.
Raporda, vefat eden kişiler arasında yalnızca 2025 yılında hayatını kaybedenlerin bulunmadığı, vefat tarihleri 2021 ile 2024 yılları arasında olanların da yer aldığı kaydedildi. Yani bazı kartlar yıllar boyunca açık kaldı.
Sayıştay ikinci tespitinde, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü verilerine göre 11 kişinin vatandaşlıktan çıkarılmasına rağmen bu kişilere ücretsiz kart tanımlamasının devam ettiğini belirledi.
Kime verildiği belirsiz 28 bin anonim kart
Üçüncü tespit, kart sisteminin izlenebilirliğine ilişkin. Rapora göre 28.448 adet kart anonim olarak ücretsiz biçimde kullanımda ve bu kartların Yönetmeliğin hangi maddesi kapsamında kimlere verildiği tam olarak belli değil.
Denetçiler konuyu BELBİM AŞ'ye sordu. Şirket, bu kartların Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından verilen ve üzerinde "Ücretsiz Seyahat Kartı" ibaresi bulunan kartlar olduğunu bildirdi. Söz konusu anonim kartlar kapsamında 2.158.334 adet ücretsiz geçiş yapıldı.
Sayıştay, anonim ücretsiz kartların açık ve izlenebilir bir veri tabanına bağlı olmaksızın kullanımda olmasının, ücretsiz kart tahsis sisteminin denetlenebilirliğini zayıflattığını ve kamu kaynakları üzerinde kontrol riskini artırdığını değerlendirdi.
İBB: Ölüm Bildirim Servisi 2023'te kapatıldı
İBB, Sayıştay'a verdiği cevapta veri akışında yaşanan kesintiye dikkat çekti. İdarenin açıklamasına göre BELBİM AŞ, vefat eden kişilere ilişkin bilgileri temin etmek için daha önce Sağlık Bakanlığı Ölüm Bildirim Servisi'ni kullanıyordu; bu servisin 2023 yılında kapatılması nedeniyle veri akışında kesinti yaşandı.
İdare, bu süreçte Türkiye Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği ve ilgili kurumlarla yeni entegrasyon kurulması için girişimde bulunduğunu, nihayetinde 24 Temmuz 2024 itibarıyla İBB'nin sağladığı servis üzerinden günlük veri akışının BELBİM AŞ'ye aktarılmaya başlandığını bildirdi.
Cevapta, vefat eden kişilere ait verilerin Nüfus ve Vatandaşlık İşleri servisi üzerinden doğrulandığı, doğrulanan kayıtlar için İstanbulkartların ve dijital hesapların bloke edildiği ve sistemin günlük olarak loglanarak çalıştırıldığı belirtildi. İdare ayrıca 17 Aralık 2025 itibarıyla Nüfus ve Vatandaşlık İşleri "Değişenler Servisi"ne entegrasyon sağlandığını ve kapsamın genişletilmesi çalışmalarının sürdüğünü ifade etti.
Sayıştay savunmayı yeterli bulmadı
Denetçiler bu açıklamaları karşılayıcı görmedi. Raporda, bulgu konusu edilen hususun yalnızca teknik entegrasyon eksikliğine ilişkin olmadığı, vefat eden veya vatandaşlıktan çıkarılan kişilere ait ücretsiz kartların zamanında ve sistematik olarak iptal edilmemesi sonucuna ilişkin olduğu belirtildi.
Sayıştay, idarenin kendi sisteminde de vefat ettiği görülen kişilerin ücretsiz kartlarının iptal edilmediğini tespit etti. Raporda, veri akışının belirli bir tarihten itibaren yeniden sağlandığı ve entegrasyonların geliştirildiği belirtilse de, geçmiş döneme ilişkin kontrol zafiyetinin ve ortaya çıkan yüksek sayıda usulsüz geçişin etkisinin bu açıklamalarla giderilmediği kaydedildi.
Üç adım istendi: veri temizliği, kimliklendirme, yeniden doğrulama
Sayıştay bulguyu üç somut gereklilikle kapattı. Buna göre yalnızca teknik entegrasyonların kurulması yeterli değil; geçmişe dönük veri temizliği yapılması, anonim kartların kimliklendirilmesi ve tüm ücretsiz kart türlerinin mevzuata uygunluk açısından yeniden doğrulanması gerekiyor.
Raporda iki kalemde tespit edilen ücretsiz geçiş sayısı toplamı 3,5 milyonu aşıyor. Rapor, bu geçişlerin parasal karşılığına ilişkin bir tutar vermiyor.