Memuriyetten çıkarılma işlemi usulden bozulanlara geriye dönük mali haklar ödenir mi?

İlk derece mahkemesi işlemi hukuka uygun bulmuştu.

İstinaf ise son savunma alınmadığı için işlemin hukuka aykırı olduğuna ve geriye dönük mali hakların verilmesine karar vermiştir.

Danıştay 12. Daire: Usul hatası olduğu için mali hak ödenmesine karar verilemez

Davacı hakkında, 657 sayılı Kanun'un 129. maddesinde yer alan hakları hatırlatılmak suretiyle son savunması alınarak, usul eksikliğinin tamamlanmasının ardından yeniden işlem tesis edilebileceğinin açık olması nedeniyle, davacının özlük ve parasal haklar istemi hakkında bu aşamada karar verilmesine yer bulunmadığından; kararın, dava konusu işlem nedeniyle davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının görevinden ayrıldığı tarihten itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesine ilişkin kısmında hukuka uygunluk görülmemiştir.

İstinaf kararında ısrar etmiştir.

İDDK: Dava tarihinden itibaren ödenir

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; temyiz incelemesi sonunda Danıştayın, kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa kararı düzelterek onayacağı hükmüne yer verilmiştir.
Bu itibarla; temyize konu Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının hüküm fıkrasında yer alan "davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının tahakkuk tarihinden" ifadesinin, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca, "davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının dava tarihinden" şeklinde düzeltilerek onanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2025/600
Karar No : 2025/3231

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...'i temsilen ...Sendikası
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Mardin ili, Artuklu ilçesi, ...Merkezi zihinsel engelliler öğretmeni olarak görev yapan davacının katıldığı protesto gösterisinde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (a) alt bendinde belirtilen nitelikte eylemlerde bulunduğundan bahisle anılan madde uyarınca Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Milli Eğitim Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun ...tarih ve ...sayılı kararının iptali ile yoksun kaldığı parasal ve özlük haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:
... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E: ..., K: ...sayılı kararıyla;
Davacının sübuta eren, sendikal faaliyet hakkı ve sendikal faaliyet özgürlüğü alanı içerisinde değerlendirilemeyecek olan eylemi nedeniyle Milli Eğitim Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu tarafından 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (a) alt bendi uyarınca Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:
... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararıyla;
Danıştay Onikinci Dairesinin 28/03/2023 tarih ve E:2019/997, K:2023/1459 sayılı bozma kararına uyularak;
Yüksek Disiplin Kurulunca, Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılması teklif edilen ilgiliye 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 129. maddesi uyarınca usulüne uygun olarak son savunma hakkı tanınması gerektiği dikkate alındığında, uyuşmazlık konusu olayda, davacının son savunması alınmadan tesis edildiği görülen dava konusu işlemde ve davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararında hukuki uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline, dava konusu işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal ve özlük haklarının görevinden ayrıldığı tarihten itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

Daire kararının özeti:
Danıştay Onikinci Dairesinin 21/11/2024 tarih ve E:2023/7144, K:2024/5090 sayılı kararıyla;
Davacının Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlem yönünden;
Temyizen incelenen kararın dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmı, usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediği,
Dava konusu işlem nedeniyle yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının görevinden ayrıldığı tarihten itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine ilişkin kısım yönünden;
Davacı hakkında, 657 sayılı Kanun'un 129. maddesinde yer alan hakları hatırlatılmak suretiyle son savunması alınarak, usul eksikliğinin tamamlanmasının ardından yeniden işlem tesis edilebileceğinin açık olması nedeniyle, davacının özlük ve parasal haklar istemi hakkında bu aşamada karar verilmesine yer bulunmadığından; kararın, dava konusu işlem nedeniyle davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının görevinden ayrıldığı tarihten itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesine ilişkin kısmında hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle,
... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ...sayılı kararının davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının onanmasına, bu işlem nedeniyle yoksun kalınan parasal ve özlük haklarının görevinden ayrıldığı tarihten itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine ilişkin kısmının ise bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti:
... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararıyla;
Hukuka aykırılığı mahkeme kararı ile sabit olan işlemden kaynaklı özlük ve parasal haklarının yasal faizi ile birlikte davalı idarece davacıya ödenmesi gerektiği gerekçesi eklenmek suretiyle, istinaf başvurusunun kabulü ile istinafa konu kararın parasal ve özlük haklar yönünden davanın reddine ilişkin kısmının kaldırılması, bu kısım yönünden davanın kabulü ile davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının tahakkuk tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI:
Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ:
Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının düzeltilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Danıştay dava daireleri ile bölge idare mahkemelerinin temyize tabi kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan;
"a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı halinde mümkündür.
Dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçesi yukarıda açıklanan Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi ısrar kararının davacı lehine hükmedilen özlük ve parasal haklarına yürütülecek yasal faizin başlangıcına ilişkin hükmü dışındaki kısımları, aynı gerekçe ile Kurulumuzca da uygun bulunmuş olup davalı idare tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, kararın anılan kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının davacı lehine hükmedilen özlük ve parasal haklara yürütülecek yasal faizin başlangıcına ilişkin kısmına gelince;
Faiz, en genel anlamıyla, konusu bir miktar paranının ödenmesinden ibaret olan borçlarda, alacaklının bu paradan yoksun kaldığı süre içinde oluşan zararına karşılık olarak ödenen ve alacağın türüne göre oranı değişen bir bedeldir.
Hukuka aykırı işlem veya eylem nedeniyle uğranılan zararların ya da yoksun kalınan maddi ve manevi hakların karşılanması zaman içinde gecikebildiğinden, ilgililerin bu gecikmeden doğan zararının giderilmesi için 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun uyarınca faiz uygulanması gerekli bulunmaktadır.
Yerleşik yargısal içtihatlara göre, hukuka aykırılığı saptanan idari işleme dayalı olarak hükmedilecek maddi ve manevi tazminata yürütülecek faizin başlangıç tarihinin, genel olarak idarenin temerrüde düştüğü tarih de olan işlem tarihi olduğu kabul edilmekle birlikte, davacı tarafından dava dilekçesinde yasal faizin başlangıç tarihinin belirtilmemesi halinde, iptal davasının açıldığı tarihten itibaren faize hükmedilmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; davacının dava dilekçesinde parasal ve özlük haklarına yasal faiz yürütülmesini istediği, ancak bunun başlangıç tarihini göstermediği, bu durumda dava açma tarihi olan 08/11/2016 tarihinden itibaren yasal faize hükmedilmesi gerekirken, Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararında, davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının tahakkuk tarihinin yasal faizin başlangıcı olarak alındığı görülmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; temyiz incelemesi sonunda Danıştayın, kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa kararı düzelterek onayacağı hükmüne yer verilmiştir.
Bu itibarla; temyize konu Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının hüküm fıkrasında yer alan "davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının tahakkuk tarihinden" ifadesinin, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca, "davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının dava tarihinden" şeklinde düzeltilerek onanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin reddine,
2. Davanın reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun kabulü, istinafa konu kararın parasal haklar yönünden davanın reddine ilişkin kısmının kaldırılması, bu kısım yönünden davanın kabulü ile davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının tahakkuk tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin temyize konu ... tarih ve E: ..., K: ...sayılı ısrar kararının, davacı lehine hükmedilen özlük ve parasal haklara yürütülecek yasal faizin başlangıcına ilişkin hükmü dışındaki kısımlar yönünden ONANMASINA,
3. Anılan Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının, hüküm fıkrasındaki "davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının tahakkuk tarihinden" ifadesinin, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca, "davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının dava tarihinden" şeklinde düzeltilerek ONANMASINA,
4. Bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine, 15/12/2025 tarihinde kesin olarak oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY

X- Dava, Mardin ili, Artuklu ilçesi, ...Merkezi zihinsel engelliler öğretmeni olarak görev yapan davacının katıldığı protesto gösterisinde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (a) alt bendinde belirtilen nitelikte eylemlerde bulunduğundan bahisle anılan madde uyarınca Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Milli Eğitim Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararının iptali ile yoksun kaldığı parasal ve özlük hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararıyla; 657 sayılı Kanun'un 129. maddesi uyarınca usulüne uygun olarak davacının son savunması alınmadan tesis edildiği gerekçesiyle dava konusu Devlet memurluğundan çıkarma cezasının iptaline ve işlem nedeniyle davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının görevinden ayrıldığı tarihten itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir. Bu kararın temyiz incelemesinde, Danıştay Onikinci Dairesinin 21/11/2024 tarih ve E:2023/7144, K:2024/5090 sayılı kararıyla; kararın dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının onanmasına, işlem nedeniyle yoksun kalınan özlük ve parasal haklarının görevinden ayrıldığı tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine ilişkin kısmının ise bozulmasına karar verilmiştir. Israr hususu davacının yoksun kaldığı parasal haklarının ödenip ödenmeyeceğine ilişkindir.
İdari yargılama hukukunun temel ilkeleri ve yerleşik yargı içtihatları uyarınca, idari yargı mercilerince verilen iptal kararları geriye yürür etki doğurmakta ve idari işlemi tesis edildiği andan itibaren hukuken hiç tesis edilmemiş sayılacak biçimde ortadan kaldırmaktadır. Bu ilke gereği, hukuka aykırı olduğu yargı kararıyla tespit edilen bir işleme dayanılarak ilgilinin parasal veya özlük haklarında ortaya çıkan kayıpların, kural olarak idare tarafından telafi edilmesi gerekmektedir.
Ne var ki, Devlet memurluğundan çıkarma cezasına ilişkin bir idari işlemin, memurun savunmasının alınmaması veya savunma sürecinin usule uygun işletilmemesi gibi şekil (usul) unsuruna ilişkin hukuka aykırılık sebebiyle iptal edilmesi halinde, işlemin esasına yönelik bir hukuka aykırılık tespiti bulunmamaktadır. Bu tür iptal kararları, işlemdeki hukuki sakatlığın salt usul eksikliğinde toplandığını, disiplin fiilinin sübutu veya fiilin gerektirdiği cezanın niteliğine ilişkin maddi değerlendirmelerin ise işlemle birlikte ortadan kalkmadığını ortaya koymaktadır. Başka bir ifadeyle, disiplin cezasının sebep ve konu unsurlarına ilişkin değerlendirmeler geçerliliğini korumakta; yargı kararı idareyi yalnızca savunma hakkına ilişkin usuli eksikliği giderecek yeni bir işlem tesis etmeye zorlamaktadır.

Bu nedenle, savunma hakkının yasal güvencelerine uygun bir süreç işletilmeden tesis edilen disiplin cezasının iptali üzerine idare, 657 sayılı Kanun'un 129. maddesi uyarınca ilgilinin son savunmasını almak suretiyle usul eksikliğini giderme ve aynı fiil hakkında yeniden karar verme yetkisini muhafaza etmektedir. Bu durumda iptal kararının, işlemin maddi temeline ilişkin bir hukuka aykırılık sonucu doğurmaması nedeniyle, ilgilinin parasal haklarına ilişkin kesin bir talep hakkı bu aşamada doğmuş kabul edilemez. Zira işlem, disiplin fiilinin sübutuna veya cezanın gerekliliğine ilişkin bir hukuka aykırılık nedeniyle değil, yalnızca sonradan giderilebilir nitelikte bir usuli eksiklik nedeniyle ortadan kaldırılmıştır.
Bu durumda; davacı hakkında, 657 sayılı Kanun'un 129. maddesinde yer alan hakları hatırlatılmak suretiyle son savunması alınarak, usul eksikliğinin tamamlanmasının ardından yeniden işlem tesis edilebileceğinin açık olması nedeniyle, davacının parasal hak istemi hakkında bu aşamada karar verilmesine yer olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, yoksun kalınan özlük ve parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemi yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmekteyken, aksi yöndeki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.

KARŞI OY

XX- Her ne kadar 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Temyiz incelemesi üzerine verilecek kararlar" başlıklı 49. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; temyiz incelemesinde Danıştayın, kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar bulunması halinde kararı düzelterek onayacağı hükmüne yer verilmiş ise de, özlük ve parasal haklara yürütülecek yasal faizin başlangıç tarihine ilişkin uyuşmazlık, anılan Kanun'un 49. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca kararın düzeltilerek onanmasını gerektiren, 'yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hata ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlık' kapsamında değerlendirilebilecek bir maddi hata niteliğinde olmayıp; anılan maddenin ikinci fıkrasının (b) bendi uyarınca kararın bozulmasını gerektiren "hukuka aykırılık" kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinden, davacı lehine hükmedilen özlük ve parasal haklara yürütülecek yasal faizin başlangıcı hakkında da davanın esası yönünden karar verilmek üzere ... Bölge İdare Mahkemesi ... Dava Dairesince yeniden karar verilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, davalı idarenin temyiz isteminin kısmen kabulü ile temyize konu Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının, davacı lehine hükmedilen özlük ve parasal haklara yürütülecek yasal faizin başlangıç tarihi yönünden bozulması gerektiği oyuyla, kararın bu kısmına katılmıyoruz.