HPV aşısı parası SGK'dan alınabilir mi? AYM kararını verdi

Anayasa Mahkemesi (AYM) Genel Kurulu, rahim ağzı kanserine karşı koruma sağlayan HPV (human papilloma virüs) aşısının bedelinin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından karşılanmamasını hak ihlali saymadı. 19 Şubat 2026 tarihli ve oyçokluğuyla alınan karar, 6 Temmuz 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı. Üç üye karara karşıoy yazdı.

Başvurucu üç doz aşı için 8 bin 380 TL ödedi

Başvurucu, rahim ağzı kanserine karşı koruma sağlaması için Ağustos 2023-Şubat 2024 döneminde üç doz HPV aşısı yaptırdı ve bunun için toplam 8 bin 380,49 TL ödedi. Aşı bedelinin iadesi talebiyle SGK'ya yaptığı başvuru; aşının Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ekindeki "Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesi"nde yer almaması gerekçesiyle reddedildi.

Bunun üzerine iş mahkemesinde açtığı davada başvurucu; her yıl yaklaşık 300 bin kadının ölümüne yol açan rahim ağzı kanserinin sebebinin yüzde 99 oranında HPV olduğunu, aşının koruyuculuğunun yüzde 100'e vardığını ve buna rağmen ulusal aşı takviminde yer almadığını ileri sürdü. İstanbul Anadolu 29. İş Mahkemesi, aşının hayati önemi haiz olmadığı ve koruma amaçlı uygulandığı, geri ödemesi istenen ilacın kişinin bütünlüğüne yönelik ciddi ve aktüel bir tehlike taşıması gerektiği gerekçesiyle davayı kesin olarak reddetti. Başvurucu da maddi ve manevi varlığın korunması hakkının ihlal edildiği iddiasıyla AYM'ye bireysel başvuruda bulundu.

AYM: Sağlık hizmeti mutlak ücretsiz sunulacak şekilde yorumlanamaz

AYM çoğunluğu, devletin vücut bütünlüğünü koruma ödevinin, sağlık hizmetlerinin mutlak anlamda ücretsiz sağlanacağı şeklinde yorumlanamayacağını vurguladı. Kararda; devletin bireylere sağlık hizmeti sunma yükümlülüğünün ülkenin sosyal ve ekonomik gerçekleriyle yakından ilgili olduğu, kamu kaynaklarının etkin kullanımı için kaynakların tahsis edildiği alanlara ilişkin bazı sınırlamalar öngörülebileceği belirtildi. AYM'ye göre devletin takdir yetkisi ile tedavi ücretlerinin bireylere yüklediği ekonomik külfet arasında makul bir denge kurulmalı; ancak bu ödev, her durumda ilaç bedellerinin tamamının devletçe karşılanacağı anlamına gelmiyor.

Aşıya erişim engellenmedi, mesele ücretsiz erişim

Somut olayda AYM, başvurucunun aşıya erişiminin bulunduğunu, katlandığı maddi külfet dışında bir engelle karşılaşmadığını tespit etti. Kararda, kamusal makamların HPV aşılarını talep edilmeye ve uygulanmaya hazır halde tuttuğu, ancak tamamen ücretsiz sunmadığı; başvurucunun yakındığı temel hususun da ücretsiz erişim konusundaki engel olduğu ifade edildi.

AYM çoğunluğu; başvurucunun bireysel menfaati ile amaçlanan kamu yararı arasında adil dengenin kurulmadığının söylenemeyeceği, kamu makamlarının takdir yetkilerini kullanırken pozitif yükümlülüklerinin gerisinde kalmadığı sonucuna vararak, Anayasa'nın 17'nci maddesinde güvence altına alınan maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edilmediğine hükmetti.

Üç üyeden güçlü karşıoy: Sağlık hakkı ödeme gücüne bağlanamaz

Başkanvekili Hasan Tahsin Gökcan ile üyeler Engin Yıldırım ve Kenan Yaşar, kapsamlı bir karşıoy gerekçesi kaleme aldı. Karşıoyda; Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre HPV aşısının 2024 itibarıyla 147 ülkede ulusal bağışıklama programlarında yer aldığı, aşının DSÖ "Temel İlaçlar Listesi"nde bulunduğu hatırlatıldı.

Karşıoy yazan üyelere göre; bilimsel etkinliği kanıtlanmış koruyucu bir aşının finansmanının tamamen bireye bırakılması, aşıya fiili erişimi ödeme gücüyle sınırlı hale getiriyor ve Anayasa'nın 56'ncı maddesindeki "herkes" ibaresini daraltıyor. Karşıoyda, "sadece maddi imkanı olanların kanserden korunabildiği, dar gelirlilerin ise bu riskle baş başa bırakıldığı bir düzenin sosyal hukuk devleti ilkesini zedeleyeceği" değerlendirmesi yapıldı; derece mahkemelerinin benzer davalarda aşı bedelinin iadesine hükmettiği ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun (TİHEK) 2023 yılında aşının ulusal aşı takvimine alınması ve ücretsiz sunulması için Sağlık Bakanlığına tavsiyede bulunduğu da hatırlatıldı.

Karar ne anlama geliyor?

AYM'nin bu kararıyla, SUT listesinde yer almayan HPV aşısı bedelinin SGK'dan tahsili amacıyla açılan davalarda ret yönündeki uygulama, bireysel başvuru düzeyinde anayasaya uygun bulunmuş oldu. Öte yandan kararın oyçokluğuyla alınması ve güçlü karşıoy gerekçesi, aşının ulusal aşı takvimine alınması yönündeki taleplerin hukuki ve siyasi zeminde tartışılmaya devam edeceğini gösteriyor.

Kararı görmek için tıklayınız.