KDK: Aile hekimine rotasyon ek ödemesi geçmişe dönük ödenmeli

Ombudsmanlık, rotasyonda aynı işi yapan aile hekimine ek ödeme verilmemesini angarya saydı; üniversitenin yürürlük tarihi savunmasını kabul etmedi.

Sözleşmeli aile hekimliği uzmanlık eğitimi (SAHU) kapsamında 24 Temmuz 2025'ten önce yapılan rotasyonlar için de döner sermaye ek ödemesi verilmesi gerekiyor. Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), 1 Ekim 2026 tarihli ve 2026/19902-S.26.27179 sayılı tavsiye kararında bu sonuca vardı. Karar, Edirne'de görev yapan bir aile hekiminin Trakya Üniversitesi Rektörlüğü hakkındaki 2026/15452 numaralı başvurusu üzerine verildi. Kurum başvuruyu kabul etti ve oluşan farkın hekime geçmişe dönük olarak ödenmesini tavsiye etti. Kararda, emeğin karşılıksız bırakılması angarya yasağına aykırı bulundu.

Aile hekimi 2022-2025 rotasyonları için ne talep etti?

Başvuran, Edirne'de bir aile sağlığı merkezinde aile hekimi olarak görev yapıyor. SAHU kapsamında Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalında eğitim aldı. 2022, 2023, 2024 ve 2025 yıllarında ruh ve sinir hastalıkları, kadın hastalıkları ve doğum, göğüs hastalıkları, çocuk sağlığı ve hastalıkları, nöroloji, acil tıp, iç hastalıkları ile kardiyoloji bölümlerinde rotasyon yaptı.

Hekim, bu sürelerde emsalleriyle aynı işi yaptığı halde ek ödemelerden yararlandırılmadığını belirtti. 23 Haziran 2026'da Kuruma başvurarak, ödenmeyen döner sermaye ek ödemelerinin emsallerine yapılan ödemeler esas alınarak ve yasal faiziyle ödenmesini istedi.

Trakya Üniversitesi ödemeyi neden yapmadı?

Rektörlük, 18 Ağustos 2026 tarihli cevabında başvuranın rotasyonlarının tamamının 24 Temmuz 2025'ten önce bittiğini bildirdi. Üniversiteye göre SAHU rotasyonlarında ek ödeme, bu tarihte yürürlüğe giren değişiklikle mümkün hale geldi. Üniversite, bu tarihten sonra fiilen rotasyonda bulunan ve şartları taşıyanlara ödeme yaptığını açıkladı. Önceki dönemler için ise açık bir yasal düzenleme ile ödemenin mali kaynağını ve usulünü belirleyen özel bir düzenleme gerektiğini savundu.

Üniversite ayrıca SAHU'nun farklı bir eğitim programı olduğunu ileri sürdü. Buna göre SAHU kapsamındaki hekimler kendi aile hekimliği birimlerinde çalışmayı sürdürüyor, yalnızca zorunlu rotasyonlar için birimlerinden ayrılıyor. Sağlık Bakanlığı adına ve Yükseköğretim Kurulu (YÖK) kadrosunda eğitim alan uzmanlık öğrencileri ise 7 gün 24 saat esasına göre eğitim alıyor.

Üniversitenin dayandığı değişiklik, 1219 sayılı Kanun'un geçici 9. maddesine 7557 sayılı Kanun'la eklenen cümle. Hüküm şöyle:

"Sözleşmeli aile hekimliği uzmanlık eğitimi alanlar eğitim kurumlarında geçirilen rotasyon sürelerinde, döner sermaye ek ödemelerinden motivasyonunun artırılması amacıyla yapılan ödeme hariç olmak üzere yararlandırılır."

KDK, Anayasa Mahkemesi ve idare mahkemesi kararlarına dayandı

Ombudsmanlık, Anayasa Mahkemesinin (AYM) 28 Haziran 2022 tarihli ve 2019/39033 başvuru numaralı kararını esas aldı. AYM o kararda, yabancı uyruklu tıpta uzmanlık öğrencilerine ek ödeme yapılmamasını incelemişti. Mahkeme, açık bir kanuni yasak yokken hüküm eksikliğinin kısıtlayıcı yorumlanmasını, mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak ayrımcılık yasağının ihlali saymıştı.

Kurum, bu içtihadın SAHU kapsamındaki hekimlerin durumuyla kıyaslanabilir olduğunu belirtti. Karara göre bu hekimler de rotasyon yaptıkları kliniklerde aynı işi yapıyor ve döner sermayeye fiilen katkı sağlıyor. İdare ise ödeme yapmamasını açık bir yasağa değil, yönetmelikte hüküm bulunmamasına dayandırıyor.

Kararda İzmir 5. İdare Mahkemesinin E.2025/966 K.2025/1341 sayılı kararına da yer verildi. Mahkeme, sözleşmeli aile hekiminin uzmanlık eğitimi sırasında döner sermayeden pay almasını yasaklayan açık bir kanun hükmü bulunmadığını tespit etmiş, ödeme yapılmamasına ilişkin işlemi hukuka aykırı bulmuştu.

Rotasyonda döner sermaye ödenmemesi angarya sayıldı

KDK, Anayasa'nın 18. maddesindeki angarya yasağını da gerekçesine aldı. Danıştay 11. Dairesinin 25 Mayıs 2004 tarihli ve 2001/4941E. 2004/2429K. sayılı kararını hatırlattı. O kararda Danıştay şu tespiti yapmıştı:

"Rotasyon nedeniyle görev yapanlar da döner sermayeye çalışmalarıyla katkı yaptıklarından onların bu gelirden yararlanmasını önleme olanağı Anayasanın angarya yasağı yolundaki 18. madde hükmü karşısında mümkün bulunmamaktadır."

Kurum, üniversitenin yürürlük tarihi savunmasını da kabul etmedi. Kararda, idarenin dayandığı hükümlerin başvuranın rotasyon dönemlerinde henüz yürürlükte olmadığı belirtildi ve şu sonuca varıldı:

"Geçmişte fiilen üretilmiş, tamamlanmış ve mülkiyet hakkı doğurmuş emeğin karşılıksız olarak bırakılmasının kabul edilemeyeceği"

Ombudsmanlık, döner sermaye işletmesi kuran idarenin sağlık hizmetiyle gelir elde ettiğini, bu gelire katkı sağlayan personele dağıtım ilkelerini kanunlara uygun belirlemesi gerektiğini vurguladı. Angarya oluşturacak şekilde ücret ödenmemesini hukuka ve hakkaniyete aykırı buldu.

KDK, Trakya Üniversitesine ne tavsiye etti?

Kamu Başdenetçisi Mehmet Akarca imzalı kararla başvuru kabul edildi. Hüküm şu şekilde kuruldu:

"Başvuruya konu ek ödemenin hukuka ve hakkaniyete uygun olacak şekilde hesaplanması için gereken tedbirlerin alınması ve oluşan farkın başvurana geçmişe dönük olarak verilmesi yönünde Trakya Üniversitesi Rektörlüğüne tavsiyede bulunulmasına"

Üniversite, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu'nun 20. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bu karar üzerine yapacağı işlemi otuz gün içinde Kuruma bildirmek zorunda.

Kurum iyi yönetim ilkeleri yönünden de eksiklik saptadı. Karara göre başvuranın 26 Şubat 2026 tarihli dilekçesi incelenip uygun görülmediği halde sonuç kendisine bildirilmedi. KDK, idarenin "kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi", "şeffaflık" ve "haklı beklentiye uygun davranılması" ilkelerinde gerekli özeni göstermediğini kaydetti.

Benzer durumdaki aile hekimleri ne yapmalı?

Karar yalnızca başvuran hekim hakkında verildi. Ancak karardaki gerekçeler, rotasyonlarını 24 Temmuz 2025'ten önce tamamlayan ve ek ödeme alamayan diğer SAHU'lu hekimlerin durumuyla örtüşüyor. Bu dosyada hekim önce 26 Şubat 2026'da dilekçeyle talepte bulundu, sonuç alamayınca 23 Haziran 2026'da Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurdu. Kurum, idarenin eylem ve işlemlerini şikayet üzerine hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönünden inceliyor.

Yargı yolu da açık. Kararda, 6328 sayılı Kanun'un 21. maddesinin ikinci fıkrası hatırlatıldı. Buna göre idare, tavsiye kararının tebliğinden itibaren 30 gün içinde işlem yapmazsa dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam ediyor. Kararda yer verilen İzmir 5. İdare Mahkemesi kararı, aynı konuda idare mahkemesinde açılan davanın hekim lehine sonuçlandığını gösteriyor. [İç link: KDK'ya başvuru nasıl yapılır, dava açma süresi nasıl işler]

Kamu Denetçiliği Kurumunun 1 Ekim 2026 tarihli ve 2026/15452 başvuru numaralı tavsiye kararı (PDF)