Doğrudan teminde yüzde 10 sınırı 126 belediyede aşıldı

Kamu İhale Kanunu, belediyelerin doğrudan temin ve pazarlık usulüyle yaptığı alımların yıllık toplamını, bütçeye bu amaçla konulan ödeneğin yüzde 10'u ile sınırlıyor. Sınırın üzerine çıkmak için Kamu İhale Kurulu'ndan uygun görüş almak gerekiyor. Sayıştay Başkanlığı'nın 2025 yılına ilişkin denetim raporları, 48 ildeki 126 belediyede bu iznin alınmadığını ortaya koydu. Bulgu, beş büyükşehir belediyesini de kapsıyor.

Kanun sınırı neden koyuyor

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 62'nci maddesinin (ı) bendi, Kanun'un 21 ve 22'nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin yüzde 10'unu Kamu İhale Kurulu'nun uygun görüşü olmadıkça aşamayacağını düzenliyor.

Sınırın amacı, rekabete ve ilana açık ihale usulünün esas, ihalesiz alımın ise istisna kalmasını sağlamak. 31 Aralık 2020 tarihli ve 31351 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ilgili Kamu İhale Tebliği, oranın mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri için ayrı ayrı hesaplanacağını, oran aşıldıktan sonra Kuruma yapılan başvuruların reddedileceğini belirtiyor. Yani izin, aşımdan önce alınmak zorunda.

Sayıştay raporlarında esas alınan parasal limitlere göre pazarlık usulünün uygulanabildiği üst tutar 2.668.214,00 TL; doğrudan temin sınırı büyükşehir belediyesi sınırları içindeki idareler için 800.366,00 TL, diğer idareler için 266.618,00 TL.

Bir belediyede aşım 104 milyon TL

Raporlardaki rakamlar, aşımın ölçeğini gösteriyor. Ordu Büyükşehir Belediyesi'nde mal alımı için ayrılan 1.650.337.800,00 TL ödeneğin yüzde 10'u 165.033.780,00 TL iken, doğrudan temin ve pazarlık usulüyle yapılan harcama 269.692.968,72 TL'ye ulaştı. Sınır 104.659.188,72 TL aşıldı, oran yüzde 16,34 oldu.

Çankırı Belediyesi'nde mal alımları için ayrılan 399.311.737,42 TL ödeneğin yüzde 10'u 39.931.173,74 TL iken harcama 118.026.289,93 TL olarak gerçekleşti; sınırın yaklaşık üç katı.

Gaziantep Araban Belediyesi'nde 77.320.000,00 TL'lik mal alımı bütçesinde sınır 7.732.000,00 TL iken doğrudan temin alımları 26.873.431,59 TL'ye çıktı; aşım 19.141.431,59 TL.

Eskişehir Büyükşehir Belediyesi'nde yüzde 10 sınırını aşan 70.397.663,44 TL'lik mal alımının 64.874.676,23 TL'si için Kurumdan uygun görüş alındı, 5.522.987,21 TL'lik kısım için alınmadı.

Bilecik'te aynı bulgu ikinci kez

Bilecik Belediyesi raporunda, mal alımları için 2025 yılı bütçesinde ayrılan 273.482.703,00 TL ödeneğin yüzde 10'luk sınırı 27.348.270,30 TL iken fiilen 34.195.054,00 TL harcama yapıldığı, bunun yüzde 12,50 orana karşılık geldiği ve sınırın 6.846.783,70 TL aşıldığı belirtildi.

Raporda bu hususun önceki yıl Sayıştay raporunda da bulgu konusu yapıldığı kaydedildi. Bu kayıt, bulgunun bir kısım idarede tek yıllık bir aksaklık olmadığını gösteriyor.

İdarelerin cevabı: acil ve öngörülemeyen ihtiyaçlar

Raporlarda yer alan kamu idaresi cevaplarında, idarelerin büyük bölümü bulguya katıldı. Ordu Büyükşehir Belediyesi, aşımın özellikle araç ve iş makinelerine ilişkin acil, çeşitli ve öngörülemeyen yedek parça ihtiyaçlarından kaynaklandığını, hizmetlerin kesintisiz yürütülmesinin gözetildiğini bildirdi.

Çankırı Belediyesi bulguya katıldı ve limit aşımının zorunluluktan kaynaklandığını, bundan sonra görüş alınmadan aşım yapılmamasına dikkat edileceğini belirtti. Sayıştay ise bu açıklamanın 2025 yılı işlemlerine etkisi bulunmadığını kaydetti. Gaziantep Araban ve Eskişehir Büyükşehir belediyeleri de sonraki yıllarda kurala uyulacağını bildirdi.

Yüzde 10 sınırını izinsiz aşan 126 belediye

Sayıştay'ın 2025 yılı raporlarında bu bulgunun yer aldığı idareler, iller itibarıyla şöyle:

Adana (2): Ceyhan, Saimbeyli Afyonkarahisar (2): Bayat, Çobanlar Ankara (5): Çamlıdere, Etimesgut, Gölbaşı, Pursaklar, Sincan Antalya (1): Serik Aydın (3): Buharkent, İncirliova, Köşk Bartın (3): Bartın Belediyesi, Kurucaşile, Ulus Bilecik (1): Bilecik Belediyesi Bitlis (2): Mutki, Tatvan Burdur (1): Tefenni Bursa (4): Gemlik, İznik, Mudanya, Osmangazi Çanakkale (2): Bayramiç, Lapseki Çankırı (2): Çankırı Belediyesi, Kurşunlu Çorum (7): Alaca, Bayat, Boğazkale, Kargı, Laçin, Mecitözü, Ortaköy Denizli (1): Çivril Diyarbakır (2): Kulp, Lice Düzce (1): Yığılca Edirne (2): Lalapaşa, Süloğlu Elazığ (1): Sivrice Erzurum (2): Erzurum Büyükşehir, Yakutiye Eskişehir (7): Eskişehir Büyükşehir, Alpu, Günyüzü, İnönü, Mihalıççık, Odunpazarı, Seyitgazi Gaziantep (2): Araban, Yavuzeli Giresun (4): Giresun Belediyesi, Dereli, Doğankent, Görele İstanbul (4): Beylikdüzü, Büyükçekmece, Gaziosmanpaşa, Silivri İzmir (5): Çiğli, Güzelbahçe, Seferihisar, Selçuk, Urla Kahramanmaraş (5): Andırın, Çağlayancerit, Ekinözü, Göksun, Nurhak Kars (2): Kars Belediyesi, Sarıkamış Kastamonu (9): Kastamonu Belediyesi, Araç, Azdavay, Daday, Devrekani, Hanönü, İhsangazi, Pınarbaşı, Taşköprü Kayseri (1): Kayseri Büyükşehir Kırıkkale (1): Balışeyh Kilis (1): Kilis Belediyesi Kocaeli (1): Başiskele Kütahya (4): Emet, Hisarcık, Pazarlar, Simav Malatya (4): Arapgir, Arguvan, Yazıhan, Yeşilyurt Manisa (4): Demirci, Gördes, Kırkağaç, Selendi Mersin (1): Mezitli Muğla (1): Bodrum Ordu (1): Ordu Büyükşehir Osmaniye (2): Osmaniye Belediyesi, Toprakkale Rize (2): Rize Belediyesi, İyidere Sakarya (2): Sakarya Büyükşehir, Geyve Samsun (5): Havza, Kavak, Ladik, Terme, Yakakent Sinop (3): Dikmen, Durağan, Saraydüzü Sivas (4): Divriği, Gölova, İmranlı, Zara Şanlıurfa (1): Eyyübiye Tekirdağ (1): Kapaklı Tokat (1): Tokat Belediyesi Tunceli (2): Hozat, Ovacık Van (2): Bahçesaray, Gevaş

Listede en çok idare bulunan iller Kastamonu (9), Çorum (7) ve Eskişehir (7). Büyükşehir belediyeleri arasında Erzurum, Eskişehir, Kayseri, Ordu ve Sakarya yer alıyor.