Öğretim üyesi muayenehane açabilir mi? Danıştay yanıt verdi
Danıştay, 18 Ocak 2014'te muayenehanesi bulunmayan öğretim üyesinin muayenehane açamayacağına hükmetti ve izin yolunu açan istinaf kararını bozdu.
Danıştay, 18 Ocak 2014 tarihi itibarıyla usulüne uygun açılmış muayenehanesi bulunmayan öğretim üyesi hekimlerin mesai dışında muayenehane açamayacağına karar verdi. Danıştay Onuncu Dairesi, E:2022/5707, K:2026/472 sayılı kararını 9 Şubat 2026'da verdi. Daire, muayenehane açma başvurusunun reddini hukuka aykırı bulan bölge idare mahkemesi kararını bozdu. Karar oy çokluğuyla ve kesin olarak verildi.
Davacı profesör hangi talepte bulundu?
Davacı, muayenehane açma izni verilmesi için 28 Nisan 2021'de Denizli Valiliği İl Sağlık Müdürlüğüne başvurdu. Davacı, Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalında profesör unvanıyla öğretim üyesi olarak görev yapıyor.
İdare başvuruya yanıt vermedi ve talep zımnen reddedilmiş sayıldı. Davacı, bu işlemin iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açtı.
İdare mahkemesi davayı neden reddetti?
İdare mahkemesi, 18 Ocak 2014'te muayenehane faaliyeti bulunmayan davacının yasal olarak muayenehane açamayacağı gerekçesiyle davayı reddetti. Mahkemeye göre öğretim üyelerinin aynı akademik unvanda olması, her anlamda eşit statüde oldukları anlamına gelmiyordu.
Mahkeme, işlemde eşitlik ilkesine ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığını da belirtti.
Bölge idare mahkemesi hangi gerekçeyle iptal kararı verdi?
Bölge idare mahkemesi, davacının istinaf başvurusunu kabul ederek ilk derece kararını kaldırdı ve işlemi iptal etti. İstinaf mahkemesine göre davacı, 6514 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihte öğretim üyesi kadrosunda bulunduğu için muayenehane açma hakkına sahipti.
Bölge idare mahkemesi, hukuki güvenlik, hukuki belirlilik ve eşitlik ilkeleri gereği davacının serbest meslek icra edebileceğini belirtti. Başvurunun muayenehane uygunluk şartları yönünden incelenmesi gerektiğine hükmetti.
Davalı idare ise temyizde, davacının 18 Ocak 2014'te serbest meslek faaliyetinde bulunmadığını ve bu nedenle muayenehane açamayacağını ileri sürdü.
2547 sayılı Kanun'un 36. maddesi ne diyor?
6514 sayılı Kanun'la değişen 2547 sayılı Kanun'un 36. maddesi, tabip, diş tabibi ve uzman öğretim elemanlarının mesai dışında serbest meslek faaliyetinde bulunmasını yasaklıyor. Kararda, profesör ve doçentler için maddede sayılan bazı istisnaların saklı olduğu belirtildi.
Değişiklik, 18 Ocak 2014 tarihli ve 28886 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandı. Danıştay, bu kuralın Anayasa Mahkemesince (AYM) Anayasa'ya uygun bulunduğunu hatırlattı.
AYM'nin geçici 64. madde kararı kimleri koruyor?
Danıştaya göre AYM'nin geçici 64. maddeyi iptal eden kararı, yalnızca 18 Ocak 2014'te muayenehanesi bulunan veya özel sağlık kuruluşunda çalışan öğretim üyelerini koruyor. Geçici 64. madde, bu kişilerin faaliyetlerini üç ay içinde sona erdirmesini, aksi halde üniversiteyle ilişiklerinin kesilmesini öngörüyordu.
AYM, maddenin yürürlüğünü 9 Nisan 2014 tarihli, E:2014/61, K:2014/6 sayılı kararıyla durdurdu. Ardından 7 Kasım 2014 tarihli, E:2014/61, K:2014/166 sayılı kararıyla iptal etti. Kararda, AYM'nin bu öğretim üyelerinin meşru beklentisini hukuki güvenlik ilkesi gereği koruduğu aktarıldı.
Danıştay kararında şu değerlendirmeye yer verildi: "anılan kişilerin 6514 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 18/01/2014 tarihinden sonra serbest meslek icralarına hukuki olanak bulunmamaktadır."
Eşitlik ilkesi neden uygulanmadı?
Danıştay, statüyü belirleyen unsurun hekim veya öğretim üyesi olmak değil, 18 Ocak 2014'te muayenehane işletmek olduğunu belirtti. Daire, bu tespiti Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 20 Nisan 2022 tarihli, E.2021/3791, K.2022/1545 sayılı kararına dayandırdı.
Kurul kararından aktarılan gerekçede, "statüyü belirleyen hususun 'hekim olmak' değil, 18/01/2014 tarihi itibarıyla usulüne uygun olarak muayenehane faaliyetinde bulunmak olduğu" ifadesi yer aldı. Kurula göre o tarihte muayenehanesi olmayan hekimler için "var olan durum"dan söz edilemiyor.
Karar sonrası dosya nereye gidecek?
Danıştay, davalı idarenin temyiz istemini kabul ederek bölge idare mahkemesi kararını bozdu. Dosya, yeniden karar verilmek üzere bölge idare mahkemesine gönderildi.
Kararda, "davacının, 2547 sayılı Kanun'un 6514 sayılı Kanunla değişik 36. maddesi gereği muayenehane işletmesi hukuken mümkün bulunmadığından, başvurunun zımnen reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır" denildi.
Karar somut başvuruya ilişkin olsa da Danıştayın 18 Ocak 2014 tarihini esas alan yaklaşımını sürdürdüğünü gösteriyor.
[Danıştay 10. Dairesinin öğretim üyesi muayenehane kararı (E:2022/5707, K:2026/472, 9 Şubat 2026)]